Ελαιόλαδο: Ποιος ανεβάζει τις τιμές και γιατί – Τεχνητή έλλειψη και «οδηγός» η Ισπανία

Στο μικροσκόπιο της Επιτροπής Ανταγωνισμού μπαίνει η αγορά του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου με δύο νέες ερευνητικές μελέτες που χαρτογραφούν βήμα-βήμα πώς διαμορφώνονται οι τιμές από το χωράφι μέχρι το ράφι. Τα συμπεράσματα είναι σαφή: οι τιμές δεν πέφτουν από τον ουρανό, ούτε ανεβαίνουν τυχαία.

Οι μελέτες εκπονήθηκαν από τα στελέχη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, Ιωάννα Χριστοδουλάκη και Αθανάσιο Δήμα, σε συνεργασία με ακαδημαϊκούς του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και βασίζονται σε σύγχρονα οικονομετρικά μοντέλα. Αποτελούν συνέχεια του HCC Datathon του Ιουνίου 2025, που στόχο είχε να μεταφέρει την ανάλυση δεδομένων από τη θεωρία στην πράξη, σε μια αγορά με άμεσο αποτύπωμα στην τσέπη του καταναλωτή.

Η Ισπανία «οδηγεί» τις τιμές – Η Ελλάδα ακολουθεί

Η πρώτη μελέτη, με τίτλο Price dependence among the major EU extra virgin olive oil markets, εξετάζει τις τιμές παραγωγού σε Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία. Το αποτέλεσμα δεν εκπλήσσει τους γνωρίζοντες την αγορά: η Ισπανία αναδεικνύεται σε ξεκάθαρο price setter στη Μεσόγειο. Η ελληνική αγορά λειτουργεί ως «ακόλουθος», προσαρμόζοντας τις τιμές της μακροχρόνια στις ισπανικές τάσεις. Η Ιταλία, από την άλλη, παίζει ρόλο «μεταφορέα κραδασμών», απορροφώντας και μεταδίδοντας πιο έντονα τα βραχυχρόνια σοκ στις τιμές.

Τεχνητή έλλειψη και προσδοκία ανατιμήσεων

Η έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού εντοπίζει και φαινόμενα τεχνητής έλλειψης στην ελληνική αγορά ελαιολάδου, τα οποία λειτουργούν ως μοχλός περαιτέρω ανόδου των τιμών. Σύμφωνα με τα ευρήματα, όταν έχει προηγηθεί μια χρονιά έντονης αύξησης τιμών –για παράδειγμα λόγω μειωμένης παραγωγής– παρατηρείται δισταγμός από την πλευρά των παραγωγών να διαθέσουν άμεσα το προϊόν τους. Η πρακτική αυτή βασίζεται στην προσδοκία ακόμη υψηλότερων τιμών, παρότι στην αγορά μπορεί να υπάρχει πραγματική επάρκεια ελαιολάδου, δημιουργώντας συνθήκες «τεχνητής στενότητας» που τροφοδοτούν νέες ανατιμήσεις.

Σούπερ μάρκετ: διαφορετικές στρατηγικές, όχι συνεννόηση

Η δεύτερη μελέτη, Price Connectedness in the Extra Virgin Olive Oil Retail Market in Greece, εστιάζει στην ελληνική λιανική αγορά. Αναλύοντας τις τελικές τιμές πώλησης σε τέσσερις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, οι ερευνητές διαπιστώνουν έντονη ανομοιογένεια στις στρατηγικές τιμολόγησης, τόσο μεταξύ αλυσίδων όσο και μεταξύ προϊόντων.

Το κρίσιμο συμπέρασμα: δεν προκύπτουν ενδείξεις συντονισμένης συμπεριφοράς. Οι αντιδράσεις των τιμών διαφέρουν ανάλογα με το αν κινούνται σε χαμηλά ή υψηλά επίπεδα, ενώ παρατηρούνται και ασύμμετρες κινήσεις μεταξύ ανταγωνιστών. Με απλά λόγια, ο καθένας παίζει το δικό του παιχνίδι.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον καταναλωτή

Οι δύο μελέτες εντάσσονται στη συνολική στρατηγική της Επιτροπής Ανταγωνισμού για βαθύτερη κατανόηση της αγοράς τροφίμων. Στόχος είναι οι στοχευμένες παρεμβάσεις όπου χρειάζεται, με γνώμονα την προστασία του ανταγωνισμού και, τελικά, του καταναλωτή.

Σε μια περίοδο που το ελαιόλαδο έχει μετατραπεί από βασικό αγαθό σε «είδος πολυτελείας» για πολλά νοικοκυριά, τα δεδομένα αποκτούν βαρύνουσα σημασία. Γιατί όταν ξέρεις ποιος ανεβάζει τον διακόπτη και γιατί, μπορείς και να παρέμβεις πιο αποτελεσματικά.