Επιστήμονες ανέστρεψαν τον διαβήτη τύπου 1 ανοίγοντας τον δρόμο για οριστική θεραπεία

Ο διαβήτης τύπου 1 είναι μια αυτοάνοση πάθηση στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα β-κύτταρα του παγκρέατος, τα οποία παράγουν ινσουλίνη, την ορμόνη που ρυθμίζει το σάκχαρο στο αίμα. Χωρίς ινσουλίνη, η γλυκόζη δεν μπορεί να περάσει από το αίμα στα κύτταρα για να χρησιμοποιηθεί ως ενέργεια. Έτσι, το σάκχαρο ανεβαίνει επικίνδυνα και ο οργανισμός δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά.

Ερευνητές του Stanford κατάφεραν να αναστρέψουν πλήρως τον διαβήτη τύπου 1 σε πειραματόζωα, όχι απλώς αντικαθιστώντας τα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη, αλλά επεμβαίνοντας στο σημείο όπου ξεκινά το πρόβλημα: το ανοσοποιητικό. Αντί να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα, επισκεύασαν τον μηχανισμό που προκαλεί τη βλάβη. Στα ποντίκια, η γλυκόζη επανήλθε σε φυσιολογικά επίπεδα και οι ενέσεις ινσουλίνης σταμάτησαν, ενώ η νόσος δεν επανεμφανίστηκε.

Στο παρελθόν, οι μεταμοσχεύσεις νησιδίων έδιναν συχνά προσωρινό αποτέλεσμα, αφού το σώμα συνέχιζε να επιτίθεται στα νέα κύτταρα. Παράλληλα, τα ισχυρά ανοσοκατασταλτικά που χρησιμοποιούνταν για να προστατεύσουν τα μοσχεύματα προκαλούσαν σοβαρές επιπλοκές.  Πλέον ήταν επιτακτική η ανάγκη για μια λύση που θα στοχεύει στο ίδιο το ανοσοποιητικό. 

Μια «ήπια» μέθοδος επανεκκίνησης του ανοσοποιητικού

Η ομάδα του Stanford δοκίμασε έναν συνδυασμό από ένα στοχευμένο αντίσωμα που «δημιουργεί» χώρο στο μυελό, χαμηλή δόση ακτινοβολίας, μικρή περίοδο ανοσοκαταστολής και τη φαρμακευτική ουσία μπαρισιτινίμπη (baricitinib). Έτσι δημιουργήθηκε το περιβάλλον για να δεχτεί ο οργανισμός νέα κύτταρα, χωρίς να αδρανοποιηθεί το ανοσοποιητικό σύστημα.

Όσα ποντίκια ανέπτυξαν το λεγόμενο «υβριδικό ανοσοποιητικό», δηλαδή έναν συνδυασμό κυττάρων δότη και λήπτη, θεραπεύτηκαν πλήρως. Η γλυκόζη ομαλοποιήθηκε και οι ενέσεις σταμάτησαν. Όταν αργότερα αφαιρέθηκαν τα μοσχευμένα νησίδια, ο διαβήτης επανήλθε, επιβεβαιώνοντας ότι αυτά έκαναν όλη τη δουλειά. Τα ζώα παρέμειναν σταθερά για μήνες χωρίς επιπλοκές.

Πώς λειτουργεί το «υβριδικό» ανοσοποιητικό

Η κατάσταση που πέτυχαν οι ερευνητές ονομάζεται μικτός αιματοποιητικός χιμαιρισμός (mixed hematopoietic chimerism). Ο οργανισμός φιλοξενεί κύτταρα τόσο του ίδιου όσο και του δότη, τα οποία συνυπάρχουν χωρίς να συγκρούονται. Το αξιοσημείωτο είναι ότι η άμυνα παραμένει ενεργή: τα ποντίκια έφεραν φυσιολογικές αντιδράσεις απέναντι σε άσχετους παθογόνους παράγοντες, αποδεικνύοντας ότι το σύστημα δεν έγινε αδρανές, αλλά επαναπρογραμματίστηκε στοχευμένα για την ινσουλίνη.

Στα πειράματα με νεαρά ποντίκια που θεωρούνταν σχεδόν βέβαιο ότι θα αναπτύξουν διαβήτη, η παρέμβαση λειτούργησε προληπτικά. Τα παγκρεατικά νησίδια παρέμειναν ανέπαφα και δεν υπήρξε η συνηθισμένη εισβολή ανοσοκυττάρων. Για πρώτη φορά, μια θεραπεία δεν περιορίστηκε στην αποκατάσταση της βλάβης αλλά κατάφερε να εμποδίσει την ίδια την εμφάνιση της αυτοάνοσης αντίδρασης.

Πώς σταμάτησε η λανθασμένη ανοσολογική επίθεση

Οι επιστήμονες εντόπισαν ότι  τα επιθετικά Τ-λεμφοκύτταρα που καταστρέφουν τα νησίδια του παγκρέατος εξαφανίστηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά μετά τη θεραπεία. Για επιβεβαίωση, μετέφεραν κύτταρα από τα «θεραπευμένα» ποντίκια σε ζώα χωρίς ανοσία, αλλά ο διαβήτης δεν επανεμφανίστηκε. Μέσα στον θύμο αδένα, το κέντρο όπου «εκπαιδεύεται» το ανοσοποιητικό, τα νέα κύτταρα μάθαιναν να αναγνωρίζουν σωστά τον ίδιο τον οργανισμό.

Παρά τους περιορισμούς, αυτή είναι η πρώτη φορά που επιτυγχάνεται ένα τέτοιο αποτέλεσμα στο εργαστήριο και αν επαληθευτούν τα αποτελέσματα και σε ανθρώπους ανοίγει ο δρόμος για την οριστική θεραπεία του διαβήτη τύπου 1.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Journal of Clinical Investigation.