Εθνικό Απολυτήριο: Δύο σενάρια για την πρόσβαση στα πανεπιστήμια από το 2032

Δύο ριζικές αλλαγές στο σύστημα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση εξετάζει το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, με «αιχμή» το Εθνικό Απολυτήριο. Το ένα σενάριο οδηγεί σε σχεδόν πλήρη κατάργηση των πανελλαδικών εξετάσεων, ενώ το δεύτερο προβλέπει τη διατήρησή τους αλλά με ριζική αναμόρφωση. Σε κάθε περίπτωση, το νέο πλαίσιο θα αφορά τους μαθητές που θα ξεκινήσουν την Α΄ Λυκείου το σχολικό έτος 2029-2030 και θα διεκδικήσουν μία θέση στα πανεπιστήμια το 2032.

Το πρώτο σενάριο: Εισαγωγή μόνο με τον βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου

Σύμφωνα με το πρώτο σχέδιο, η εισαγωγή στα ΑΕΙ θα βασίζεται αποκλειστικά στον βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου, ο οποίος θα προκύπτει από τις επιδόσεις των μαθητών στις τρεις τάξεις του Λυκείου, με διαφορετικούς συντελεστές βαρύτητας για κάθε τάξη. Τα θέματα των προαγωγικών εξετάσεων θα προέρχονται από την Τράπεζα Θεμάτων, ενώ οι απολυτήριες εξετάσεις θα λειτουργούν ως μηχανισμός πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Μελετάται επίσης η κατάργηση της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής, η σύνδεση του απολυτηρίου με πιστοποιητικά γλωσσομάθειας, καθώς και η δυνατότητα τα πανεπιστήμια να καθορίζουν τον αριθμό των εισακτέων.

Το δεύτερο σενάριο: Πανελλαδικές με νέα μορφή

Το δεύτερο σχέδιο, που έχει εκπονήσει ο Εθνικός Οργανισμός Εξετάσεων, διατηρεί τις πανελλαδικές αλλά σε διαφορετική μορφή. Οι μαθητές θα εξετάζονται σε τρία βασικά μαθήματα στο τέλος κάθε λυκειακής τάξης (συνολικά εννέα), με τον τελικό βαθμό να συνδιαμορφώνεται από την πανελλαδική εξέταση και τον βαθμό του σχολείου. Σε περίπτωση μεγάλης απόκλισης, θα υπερισχύει ο βαθμός των εξετάσεων. Στα υπόλοιπα μαθήματα θα μετρά μόνο η ενδοσχολική επίδοση.

Ο τελικός βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου θα είναι το αποτέλεσμα όλων των ετών του Λυκείου με διαφορετικούς συντελεστές ανά τάξη.

Έναρξη διαλόγου

Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας βρίσκεται ήδη σε «πυρετό» προετοιμασίας, καθώς ξεκινά άμεσα ο διάλογος με κόμματα και φορείς. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε προαναγγείλει την εισαγωγή του Εθνικού Απολυτηρίου στην πρόσφατη ομιλία του στη ΔΕΘ, θέτοντας το ζήτημα ψηλά στην πολιτική ατζέντα. 

Το όποιο νέο σύστημα θεσμοθετηθεί, θα αφορά τα παιδιά που σήμερα φοιτούν στην Ε΄ Δημοτικού και θα ολοκληρώσουν τη σχολική τους διαδρομή με ένα διαφορετικό εξεταστικό τοπίο.

Σε τι χρησιμεύει το Εθνικό Απολυτήριο

Το Εθνικό Απολυτήριο δίνει αξία στο απολυτήριο Λυκείου, μετατρέπει την αξιολόγηση σε μια πιο μακροχρόνια και ουσιαστική διαδικασία, και αλλάζει ριζικά τη φιλοσοφία εισαγωγής στα ΑΕΙ. Οι μαθητές δεν θα κρίνονται μόνο σε λίγες μέρες εξετάσεων, αλλά στην τριετή πορεία τους στο Λύκειο.

Τίτλος αποφοίτησης Λυκείου με «βάρος»

• Δεν θα είναι απλώς το σημερινό απολυτήριο Λυκείου.
• Θα αποκτά θεσμική αξία, καθώς θα συνδέεται άμεσα με την εισαγωγή στα ΑΕΙ.

Αντικατάσταση ή αναμόρφωση των πανελλαδικών

• Στο ένα σενάριο, οι πανελλαδικές καταργούνται όπως τις ξέρουμε και η εισαγωγή γίνεται με βάση τον βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου.
• Στο άλλο, οι πανελλαδικές παραμένουν αλλά με αλλαγμένη μορφή, συνυπολογίζοντας την πορεία του μαθητή στο Λύκειο.

Σταδιακή αξιολόγηση

• Οι επιδόσεις και στις τρεις τάξεις του Λυκείου θα μετρούν για τον τελικό βαθμό.
• Έτσι, το βάρος δεν πέφτει σε μία και μοναδική εξέταση στο τέλος, αλλά σε συνεχή αξιολόγηση.

Σύνδεση με δεξιότητες

• Σχεδιάζεται το απολυτήριο να περιλαμβάνει και πιστοποίηση ξένης γλώσσας.
• Δηλαδή, δεν θα παίρνει κανείς απολυτήριο χωρίς επάρκεια σε τουλάχιστον μία ξένη γλώσσα.

Πιο ενεργό ρόλο στα πανεπιστήμια

Ο αριθμός εισακτέων δεν θα καθορίζεται μόνο από το Υπουργείο, αλλά και από τα ίδια τα ΑΕΙ.

Τι αλλάζει για τους μαθητές

• Τέλος στο «όλα ή τίποτα» των πανελλαδικών σε μια εβδομάδα εξετάσεων.
• Συνεχής προσπάθεια στο Λύκειο: κάθε τάξη θα μετρά με διαφορετικό συντελεστή, άρα οι μαθητές θα πρέπει να έχουν σταθερή πορεία.
• Λιγότερο άγχος σε μια εξεταστική «ρουλέτα», αλλά περισσότερη πίεση για συνέπεια επί τρία χρόνια.
• Ενίσχυση ξένων γλωσσών και πιθανόν περισσότερη σημασία σε δεξιότητες πέρα από τα τυπικά μαθήματα.
• Μεγαλύτερη διαφοροποίηση μεταξύ σχολών: τα πανεπιστήμια θα έχουν λόγο στον αριθμό εισακτέων και ίσως στη διαδικασία επιλογής.

Τι ισχύει διεθνώς για την πρόσβαση στα πανεπιστήμια

Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν υπάρχουν πανελλαδικές με τη μορφή που γνωρίζουμε στην Ελλάδα. Αντίθετα, ο βαθμός του απολυτηρίου –σε συνδυασμό με εξετάσεις στο τέλος του Λυκείου– λειτουργεί ως «εισιτήριο» για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η Ελλάδα μελετά τώρα τη μετάβαση σε ένα αντίστοιχο μοντέλο, με το Εθνικό Απολυτήριο να αποκτά καθοριστικό ρόλο.

Γαλλία – Baccalauréat

• Οι μαθητές δίνουν εξετάσεις στο Bac, στο τέλος του Λυκείου.
• Ο τελικός βαθμός του απολυτηρίου καθορίζει την είσοδο στα πανεπιστήμια.
• Δεν υπάρχουν επιπλέον πανελλαδικές όπως στην Ελλάδα, αν και για τις πιο απαιτητικές σχολές (π.χ. Grandes Écoles) χρειάζονται ειδικές εξετάσεις ή προπαρασκευαστικά προγράμματα.

Γερμανία – Abitur

• Ο βαθμός του Abitur (απολυτήριο Λυκείου) προκύπτει από ενδοσχολικές επιδόσεις σε βάθος χρόνου και από γραπτές εξετάσεις σε βασικά μαθήματα.
• Το τελικό σκορ είναι καθοριστικό για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.
• Για ορισμένες σχολές (π.χ. Ιατρική) υπάρχει Numerus Clausus (όριο εισαγωγής με βάση τον μέσο όρο).

Ιταλία – Esame di Stato

• Οι μαθητές εξετάζονται στο τέλος του Λυκείου σε γραπτές και προφορικές εξετάσεις.
• Ο βαθμός του Esame di Stato είναι το «διαβατήριο» για την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
• Δεν υπάρχουν εθνικές πανελλαδικές όπως στην Ελλάδα, αν και σε κάποιες σχολές υψηλής ζήτησης απαιτούνται επιπλέον εξετάσεις εισαγωγής.

Ισπανία – Selectividad / EBAU

• Οι μαθητές παίρνουν απολυτήριο στο τέλος του Λυκείου, αλλά για την είσοδο στα πανεπιστήμια δίνουν επιπλέον εξετάσεις σε περιφερειακό επίπεδο (γνωστές ως EBAU).
• Ο τελικός βαθμός πρόσβασης συνδυάζει την επίδοση στο Λύκειο και στις εξετάσεις.

Ηνωμένο Βασίλειο – A-Levels

• Οι μαθητές επιλέγουν 3–4 μαθήματα και δίνουν τελικές εξετάσεις στα A-Levels.
• Οι βαθμοί αυτοί καθορίζουν την εισαγωγή στα πανεπιστήμια, μέσω του συστήματος UCAS.
• Δεν υπάρχει ενιαίο απολυτήριο με βαρύτητα όπως στη Γαλλία ή τη Γερμανία.

Φινλανδία – Matriculation Examination

• Στο τέλος του Λυκείου οι μαθητές δίνουν εξετάσεις στο Ylioppilastutkinto (Matriculation).
• Ο βαθμός του τίτλου αυτού είναι η κύρια βάση εισαγωγής στα ΑΕΙ.
• Για κάποιες σχολές υπάρχουν επιπλέον εξετάσεις ή κριτήρια.