Ευρωπαϊκή Ένωση: Γιατί η Ελλάδα μένει πίσω στην οδική ασφάλεια;

Πίσω από κάθε στατιστική ανάλυση κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία που διακόπηκε απότομα στην άσφαλτο. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το 2024, περίπου 19.940 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στους δρόμους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρόλο που ο αριθμός αυτός παρουσιάζει μια οριακή μείωση της τάξης του 2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, η πραγματικότητα παραμένει σκληρή: Η Ευρώπη κινείται με «χαμηλές ταχύτητες» προς τους φιλόδοξους στόχους της.

Το όραμα «Vision Zero» και η σκληρή πραγματικότητα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως κεντρικό πυλώνα της πολιτικής της το «Vision Zero»: Τη μείωση των θανάτων από τροχαία ατυχήματα κατά 50% έως το 2030 και την πλήρη εξάλειψή τους έως το 2050. Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι με τον τρέχοντα ρυθμό βελτίωσης, η επίτευξη αυτών των οροσήμων μοιάζει με αγώνα δρόμου μετ’ εμποδίων. Η στασιμότητα σε ορισμένα κράτη-μέλη και οι νέες προκλήσεις στις πόλεις επιβραδύνουν την πολυπόθητη πρόοδο.

Επαρχιακό δίκτυο: Η «παγίδα» της ασφάλτου

Τα στατιστικά αποκαλύπτουν μια ανησυχητική αλήθεια για το επαρχιακό οδικό δίκτυο. Πάνω από τους μισούς θανάτους (περίπου 10.600) το 2024, στις χώρες της Ευρώπης, σημειώθηκαν εκτός αστικών κέντρων. Οι υψηλές ταχύτητες, η έλλειψη διαχωριστικών στηθαίων και ο κακός σχεδιασμός παλαιότερων οδικών αξόνων μετατρέπουν τις επαρχιακές διαδρομές στο πιο επικίνδυνο τμήμα της ευρωπαϊκής γεωγραφίας. Επιπλέον, ο μεγαλύτερος χρόνος απόκρισης των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε απομακρυσμένες περιοχές παραμένει κρίσιμος παράγοντας για την επιβίωση των θυμάτων.

Στον αντίποδα, εντός των πόλεων, η μάχη δίνεται για τους ευάλωτους χρήστες. Πεζοί, ποδηλάτες και μοτοσικλετιστές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου, ποσοστό των απωλειών (πάνω από 2.500 πεζοί και 1.000 ποδηλάτες το 2024).αντιπροσωπεύοντας ένα τεράστιο ποσοστό των απωλειών (πάνω από 2.500 πεζοί και 1.000 ποδηλάτες το 2024).

Τι δεν βλέπουμε; Οι «αόρατες» πτυχές της οδικής ασφάλειας

Ενώ οι αριθμοί των θανάτων προσφέρουν μια ξεκάθαρη εικόνα, υπάρχουν τέσσερις παράγοντες που συχνά διαφεύγουν της προσοχής, αλλά καθορίζουν το επίπεδο κινδύνου στους δρόμους:

• Το κενό των σοβαρών τραυματισμών. Για κάθε θύμα που καταγράφεται, υπάρχουν πέντε έως δέκα άνθρωποι που τραυματίζονται σοβαρά. Αυτοί οι επιζώντες συχνά αντιμετωπίζουν μόνιμες αναπηρίες, δημιουργώντας ένα τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος που σπάνια αναλύεται διεξοδικά στις ετήσιες εκθέσεις.

• Η ανισότητα του γερασμένου στόλου οχημάτων. Υπάρχει μια βαθιά κοινωνική ανισότητα στην ασφάλεια. Ενώ η τεχνολογία αιχμής (αυτόματο φρενάρισμα, αισθητήρες) σώζει ζωές, αυτή αφορά κυρίως νέα οχήματα. Σε χώρες με χαμηλότερο βιωτικό επίπεδο, ο στόλος παραμένει γερασμένος, αφήνοντας τους οδηγούς χωρίς τη «δίχτυ προστασίας» της σύγχρονης τεχνολογίας.

• Το παράδοξο της ψευδούς ασφάλειας. Η βελτίωση των υποδομών συχνά οδηγεί σε εφησυχασμό. Η λεγόμενη «αντιστάθμιση κινδύνου» ωθεί τους οδηγούς σε μεγαλύτερη απροσεξία (π.χ. υπερβολική ταχύτητα), πιστεύοντας ότι ο «καλός δρόμος» θα συγχωρήσει το λάθος τους.

• Η κλιματική αλλαγή: Τα ακραία καιρικά φαινόμενα (πλημμύρες, παρατεταμένοι καύσωνες) αλλοιώνουν το οδόστρωμα και δημιουργούν νέους κινδύνους σε υποδομές που σχεδιάστηκαν για άλλες εποχές.

Μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων: Η θέση της Ελλάδας

Η γεωγραφία των τροχαίων στην ΕΕ παραμένει διαιρεμένη. Στο ένα άκρο, η Σουηδία (22 θάνατοι ανά εκατομμύριο) και η Δανία (24 θάνατοι) παραδίδουν μαθήματα ασφάλειας. Στο άλλο άκρο, η Βουλγαρία και η Ρουμανία καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά (70 και 67 θάνατοι αντίστοιχα).

Η Ελλάδα, με 52 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων, βρίσκεται κοντά στον μεσογειακό μέσο όρο (Ιταλία 51, Γαλλία 51), αλλά παραμένει πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 44. Για τη χώρα μας, η «ανοιχτή πληγή» παραμένει ο συνδυασμός της ελλιπούς οδικής παιδείας και του χαμηλού βιωτικού επιπέδου. Ο γερασμένος στόλος οχημάτων και η έλλειψη κουλτούρας πρόληψης από την παιδική ηλικία είναι οι παράγοντες που κρατούν την Ελλάδα μακριά από τις κορυφαίες επιδόσεις της Βόρειας Ευρώπης.

Ασφαλέστεροι ή απλώς λιγότερο επικίνδυνοι δρόμοι;

Παρόλο που η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει η ασφαλέστερη περιοχή στον κόσμο για οδήγηση (44 θάνατοι ανά εκατομμύριο έναντι του παγκόσμιου μέσου όρου των 174), δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. Η τεχνολογία και οι υποδομές είναι τα εργαλεία, αλλά η πολιτική βούληση, η οικονομική στήριξη για την ανανέωση του στόλου και, κυρίως, η παιδεία είναι οι κινητήριοι μοχλοί. Η πρόκληση για τα επόμενα χρόνια δεν είναι απλώς να μειωθούν οι αριθμοί, αλλά να διασφαλιστεί ότι κάθε διαδρομή θα τελειώνει με ασφάλεια για όλους.