Γιατί άνθρωποι που δεν κάπνισαν ποτέ χρησιμοποιούν ηλεκτρονικό τσιγάρο

Όταν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα άρχισαν να γίνονται δημοφιλή στο σχολείο της, η Γκρέισι Μουνγκούλου τα θεωρούσε εξίσου αποκρουστικά με τα συμβατικά τσιγάρα. Ωστόσο, όσο περισσότερο έβλεπε τους συμμαθητές της να ατμίζουν, τόσο μεγαλύτερη γινόταν η περιέργειά της. Στα 16 της δοκίμασε για πρώτη φορά. Σήμερα, στα 21 της, χρησιμοποιεί ηλεκτρονικό τσιγάρο σχεδόν ασταμάτητα.

Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ του BBC, η ιστορία της δεν αποτελεί εξαίρεση. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της βρετανικής Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, περίπου 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι στη Βρετανία ατμίζουν παρότι δεν έχουν καπνίσει ποτέ συμβατικό τσιγάρο. Ο αριθμός τους αυξάνεται κάθε χρόνο, προκαλώντας προβληματισμό για την εξάπλωση μιας νέας μορφής εξάρτησης.

Το ηλεκτρονικό τσιγάρο εμφανίστηκε αρχικά ως εργαλείο διακοπής του καπνίσματος. Παρότι θεωρείται λιγότερο επιβλαβές από το συμβατικό τσιγάρο, περιέχει συνήθως νικοτίνη, μια ιδιαίτερα εθιστική ουσία, ενώ οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του στην υγεία δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.

Από την κοινωνική συνήθεια στην εξάρτηση

Για πολλούς νέους, το άτμισμα δεν συνδέεται απαραίτητα με την ανάγκη για νικοτίνη, τουλάχιστον στην αρχή. Συνδέεται με την κοινωνική αποδοχή, τη διαχείριση του άγχους και την ανάγκη να κρατούν κάτι στα χέρια τους.

Η Γκρέισι εξηγεί στο BBC ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο τη βοηθά όταν αισθάνεται κοινωνικό άγχος. Η χρήση του έχει γίνει πλέον σχεδόν αυτόματη: μπορεί να βρίσκεται ξαπλωμένη στο κρεβάτι, να περιηγείται στο Instagram και ταυτόχρονα να ατμίζει χωρίς καν να το συνειδητοποιεί.

Η γιατρός Έλεν Γουόλ επισημαίνει ότι πολλοί ασθενείς αναπτύσσουν μια ψυχολογική εξάρτηση από την κίνηση του ατμίσματος, χρησιμοποιώντας την ως μηχανισμό διαχείρισης των συναισθημάτων τους.

Παρόμοια είναι η εμπειρία της 33χρονης Μάλιν Άντερσον, η οποία άρχισε να ατμίζει σε μια ιδιαίτερα στρεσογόνα περίοδο της ζωής της. Περιγράφει το ηλεκτρονικό τσιγάρο ως μια πιπίλα για ενηλίκους, που προσφέρει στιγμιαία ευχαρίστηση και ανακούφιση. Τελικά αποφάσισε να το διακόψει, όταν συνειδητοποίησε πόσο εξαρτημένη είχε γίνει.

Περισσότεροι ατμιστές από καπνιστές

Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια σημαντική αλλαγή στις συνήθειες των Βρετανών. Περίπου 5,4 εκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας 16 ετών και άνω χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα, έναντι 4,9 εκατομμυρίων ενηλίκων που καπνίζουν συμβατικά τσιγάρα.

Η μεγαλύτερη διάδοση καταγράφεται στις ηλικίες 25 έως 34 ετών, όπου σχεδόν ένας στους έξι χρησιμοποιεί ηλεκτρονικό τσιγάρο καθημερινά ή περιστασιακά.

Η καθηγήτρια Σάρα Τζάκσον, από το University College London, επισημαίνει ότι η εικόνα είναι σύνθετη. Ορισμένοι από όσους ατμίζουν ενδεχομένως να είχαν αρχίσει το συμβατικό κάπνισμα εάν δεν υπήρχαν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα. Ωστόσο, άλλοι εκτίθενται στη νικοτίνη ενώ διαφορετικά δεν θα είχαν καπνίσει ποτέ.

Έρευνα του UCL το 2024 έδειξε ότι η χρήση νικοτίνης αυξήθηκε μεταξύ των νεαρών ενηλίκων στην Αγγλία, παρά τη μείωση του συμβατικού καπνίσματος.

Γλυκές γεύσεις και ελκυστικά χρώματα

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος προώθησης των ηλεκτρονικών τσιγάρων. Οι έντονες συσκευασίες, τα φωτεινά χρώματα και οι γεύσεις φρούτων ή γλυκών ενισχύουν την ελκυστικότητά τους, ιδιαίτερα στους νέους.

Η βρετανική κυβέρνηση εξετάζει πρόσθετους περιορισμούς στο μάρκετινγκ, ενώ έχει ήδη απαγορεύσει τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μίας χρήσης.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η αντίληψη πως το άτμισμα είναι ακίνδυνο και δεν προκαλεί εξάρτηση είναι λανθασμένη.

Η διακοπή του, άλλωστε, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η έλλειψη νικοτίνης μπορεί να προκαλέσει ευερεθιστότητα και άγχος, ενώ οι υπηρεσίες υποστήριξης για όσους θέλουν να σταματήσουν παραμένουν περιορισμένες.

Το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) συνιστά στους μη καπνιστές να μην αρχίζουν το άτμισμα και σε όσους θέλουν να το διακόψουν να μειώνουν σταδιακά την περιεκτικότητα σε νικοτίνη ή να χρησιμοποιούν κατάλληλα υποκατάστατά της.

Το βασικό ερώτημα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι κατά πόσο ένα προϊόν που δημιουργήθηκε για να βοηθήσει τους καπνιστές να απαλλαγούν από μια επικίνδυνη συνήθεια καταλήγει να δημιουργεί νέους εξαρτημένους χρήστες.