Γλαύκωμα: Ανακαλύφθηκε νέος μηχανισμός της ασθένειας - Ελπίδες για νέες θεραπείες

Για δεκαετίες οι επιστήμονες πίστευαν ότι γνώριζαν σχεδόν όλους τους βασικούς δρόμους με τους οποίους απομακρύνονται τα υγρά από το μάτι . Μια νέα μελέτη, όμως, έρχεται να ανατρέψει αυτή την εικόνα, αποκαλύπτοντας έναν μέχρι σήμερα άγνωστο μηχανισμό αποχέτευσης στο πίσω μέρος του οφθαλμού. Η ανακάλυψη δεν συνιστά απλώς μια νέα γνώση για την ανατομία του εν λόγω οργάνου, αλλά συγχρόνως θα μπορούσε στο μέλλον να οδηγήσει σε νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις για το γλαύκωμα, αλλά και για άλλες παθήσεις του αμφιβληστροειδούς, όπου η συσσώρευση υγρών παίζει καθοριστικό ρόλο.

Η νέα «οδός»

Το ανθρώπινο μάτι παράγει και απομακρύνει συνεχώς υγρά, ώστε να διατηρείται σταθερή η ενδοφθάλμια πίεση και να τρέφονται οι ιστοί του. Όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται, μπορεί να αυξηθεί η πίεση μέσα στο μάτι και να προκληθούν σοβαρές βλάβες στο οπτικό νεύρο, όπως συμβαίνει στο γλαύκωμα. Μέχρι σήμερα ήταν γνωστό ότι η αποχέτευση των υγρών γινόταν κυρίως από το πρόσθιο τμήμα του ματιού. Η νέα έρευνα δείχνει ότι υπάρχει και μια δεύτερη, μέχρι σήμερα άγνωστη, οδός που ξεκινά από το πίσω μέρος του ματιού και χρησιμοποιεί το λεμφικό σύστημα για να απομακρύνει υγρά και πρωτεΐνες. Οι ερευνητές ονόμασαν αυτή τη διαδρομή «Posterior Ocular Lymphatic Outflow», ή πιο σύντομα POLO.

Η σημασία της ανακάλυψης είναι μεγάλη, επειδή το πίσω μέρος του ματιού είναι το σημείο όπου αναπτύσσονται πολλές σοβαρές παθήσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια της όρασης. Αν αποδειχθεί ότι αυτή η νέα οδός, που μελετήθηκε σε πειράματα σε ποντίκια, λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο και στον άνθρωπο, θα μπορούσε να αποτελέσει έναν νέο θεραπευτικό στόχο για τη βελτίωση της απομάκρυνσης των υγρών ή ακόμη και για την αποτελεσματικότερη χορήγηση φαρμάκων. 

Τι έδειξαν τα πειράματα

Για να διερευνήσουν την ύπαρξη αυτής της άγνωστης διαδρομής, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν πειράματα σε ποντίκια, τα οποία χρησιμοποιούνται συχνά στην οφθαλμολογική έρευνα, επειδή ο τρόπος με τον οποίο ρυθμίζουν την πίεση μέσα στο μάτι παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με εκείνον του ανθρώπου. 

Οι ερευνητές εισήγαγαν στο πίσω μέρος του ματιού ειδικούς ανιχνευτές που μπορούσαν να εντοπιστούν με εξελιγμένες απεικονιστικές τεχνικές, όπως μαγνητική τομογραφία και υπέρυθρη φθορίζουσα απεικόνιση. Στη συνέχεια παρακολούθησαν σε πραγματικό χρόνο τη διαδρομή που ακολουθούσαν οι ουσίες αυτές καθώς εγκατέλειπαν το μάτι. Παράλληλα, εξέτασαν τους οφθαλμικούς ιστούς στο μικροσκόπιο, χρησιμοποιώντας ειδικούς δείκτες που επιτρέπουν να αναγνωριστούν τα λεμφικά αγγεία.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Οι ανιχνευτές δεν παρέμεναν στο σημείο όπου είχαν τοποθετηθεί, αλλά ακολουθούσαν μια συγκεκριμένη διαδρομή προς τη ρινική πλευρά του οφθαλμού. Από εκεί συνέχιζαν την πορεία τους μέσω λεμφικών αγγείων και τελικά κατέληγαν σε λεμφαδένες του λαιμού μέσα σε περίπου είκοσι λεπτά. Πρόκειται για την πρώτη άμεση ένδειξη ότι το πίσω μέρος του ματιού διαθέτει ένα οργανωμένο λεμφικό σύστημα αποχέτευσης, το οποίο μέχρι σήμερα δεν είχε περιγραφεί.

Οι ερευνητές κατάφεραν επίσης να εντοπίσουν λεμφικά αγγεία στον χοριοειδή, την αγγειακή στιβάδα που βρίσκεται ανάμεσα στον αμφιβληστροειδή και το σκληρό χιτώνα του ματιού. Με ειδικές τεχνικές απέδειξαν ότι οι ανιχνευτές βρίσκονταν στο εσωτερικό αυτών των αγγείων, γεγονός που ενισχύει σημαντικά την άποψη ότι αποτελούν μέρος μιας πραγματικής λειτουργικής οδού αποχέτευσης και όχι απλώς ανατομικές δομές χωρίς ενεργό ρόλο.

Πού καταλήγουν οι ερευνητές

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η ανακάλυψη αυτή έρχεται να συμπληρώσει, και όχι να αντικαταστήσει, όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για την κυκλοφορία των υγρών μέσα στο μάτι. Οι ήδη γνωστοί μηχανισμοί συνεχίζουν να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διατήρηση της φυσιολογικής πίεσης. Ωστόσο, η ύπαρξη μιας δεύτερης λεμφικής οδού δείχνει ότι το σύστημα είναι πολύ πιο πολύπλοκο από όσο θεωρούσαμε μέχρι σήμερα και ίσως διαθέτει εναλλακτικούς τρόπους απομάκρυνσης των υγρών, όταν οι συνηθισμένες διαδρομές δεν επαρκούν.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις παθήσεις όπου παρατηρείται συσσώρευση υγρών στους ιστούς του ματιού. Εάν η νέα αυτή οδός μπορεί να ενισχυθεί φαρμακευτικά ή να αξιοποιηθεί για τη μεταφορά θεραπευτικών ουσιών, θα μπορούσε να ανοίξει νέες προοπτικές στην αντιμετώπιση σοβαρών οφθαλμικών νοσημάτων.

Οι πιθανές εφαρμογές, όμως, δεν περιορίζονται στο γλαύκωμα. Παθήσεις όπως η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς που συνοδεύεται από συσσώρευση υγρού, ορισμένες φλεγμονές του οφθαλμού και άλλες διαταραχές στο οπίσθιο τμήμα του οργάνου θα μπορούσαν επίσης να επηρεάζονται από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί αυτή η λεμφική οδός. Εάν στο μέλλον αποδειχθεί ότι μπορεί να ρυθμιστεί θεραπευτικά, ενδέχεται να βοηθήσει στη βελτίωση της απομάκρυνσης των υγρών και στη μείωση της βλάβης στους ευαίσθητους ιστούς του ματιού.