Η ανάγνωση ενός βιβλίου μπορεί να μειώσει τη μοναξιά στους ηλικιωμένους

Η καθημερινή ανάγνωση φαίνεται ότι έχει πολλαπλά οφέλη. Εκτός από την άνοια, μπορεί να προστατεύει τους ηλικιωμένους από τη μοναξιά, ακόμα και περισσότερο από κάποιες κοινωνικές δραστηριότητες, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Social and Personal Relationships. Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας που έχουν περιορισμένο κύκλο στενών φίλων ή συγγενών φαίνεται να επωφελούνται ιδιαίτερα από την τακτική, εστιασμένη προσωπική ενασχόληση, όπως την ανάγνωση, η οποία μπορεί να προσφέρει σημαντική ανακούφιση από την κοινωνική απομόνωση.

Η μοναξιά στις μεγαλύτερες ηλικίες

Όπως αναφέρεται στο PsyPost, η μοναξιά αποτελεί αναγνωρισμένο κίνδυνο για τη σωματική και ψυχική υγεία των ηλικιωμένων. Οι ειδικοί συχνά προτείνουν τη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες, π.χ. εθελοντικές ομάδες ή εκπαιδευτικά προγράμματα. Ωστόσο, η πραγματικότητα για πολλούς είναι διαφορετική: προβλήματα υγείας, περιορισμένη κινητικότητα ή έλλειψη μεταφορικών μέσων καθιστούν δύσκολη την κοινωνική συμμετοχή, ενώ η απώλεια συντρόφων ή στενών φίλων συχνά περιορίζει περαιτέρω τον κύκλο ατόμων με τα οποία μπορούν να μοιραστούν προσωπικά ζητήματα.

Ο Haosen Sun, επιμελητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νεβάδα και επικεφαλής της μελέτης, εξηγεί ότι η μοναξιά είναι πιο έντονη σε όσους έχουν πολύ μικρό κοινωνικό δίκτυο. «Η πρόταση να διευρύνει κανείς τον κοινωνικό του κύκλο δεν είναι πάντα εφαρμόσιμη λόγω περιορισμών στην υγεία, την κινητικότητα ή την οικονομική κατάσταση. Σκοπός μας ήταν να δούμε αν καθημερινές, μοναχικές δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση, μπορούν να μειώσουν τη μοναξιά, ιδιαίτερα σε όσους έχουν περιορισμένες κοινωνικές επαφές».

Η δύναμη της ανάγνωσης

Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα από το Survey of Health, Ageing, and Retirement in Europe, που περιλάμβανε 31.935 άτομα ηλικίας 54 ετών και άνω. Οι συμμετέχοντες κατέγραφαν τους επτά πιο στενούς ανθρώπους με τους οποίους συζήτησαν σημαντικά προσωπικά θέματα τον προηγούμενο χρόνο και αξιολογούσαν την ικανοποίησή τους από το δίκτυο αυτό σε κλίμακα 0–10. Η μοναξιά μετρήθηκε μέσω ερωτηματολογίου που αξιολογούσε πόσο συχνά οι συμμετέχοντες ένιωθαν αποκλεισμένοι ή μόνοι. Παράλληλα, καταγράφηκαν οι κοινωνικές δραστηριότητες και οι μοναχικές συνήθειες, όπως η καθημερινή ανάγνωση ή η επίλυση σταυρολέξων και αριθμητικών παιχνιδιών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο οι κοινωνικές όσο και οι μοναχικές δραστηριότητες σχετίζονται με χαμηλότερα επίπεδα μοναξιάς σε άτομα με μικρά κοινωνικά δίκτυα. Ακόμα και μετά την προσαρμογή για παράγοντες όπως υγεία, χρήση διαδικτύου, προσωπικότητα και προηγούμενη μοναξιά, η καθημερινή ανάγνωση σχετιζόταν με χαμηλότερους δείκτες μοναξιάς, συχνά περισσότερο από τις μηνιαίες κοινωνικές δραστηριότητες. Αντίθετα, κοινές ομαδικές δραστηριότητες, όπως μαθήματα ή εθελοντισμός, δεν έδειξαν στατιστικά σημαντικό προστατευτικό αποτέλεσμα για όσους είχαν περιορισμένο κύκλο φίλων.

Μέτρια αλλά σημαντική ανακούφιση

Η ανάγνωση φαίνεται να προσφέρει οφέλη σε πολλαπλά επίπεδα. Συνδέεται με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τις υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις, ενώ περιορίζει το αίσθημα της μοναξιάς, ανεξάρτητα από την ποιότητα του κοινωνικού δικτύου. Οι ερευνητές αποδίδουν το αποτέλεσμα στην έντονη εμπλοκή και την «αφηγηματική μεταφορά» που προσφέρει η ανάγνωση, δηλαδή την ψυχολογική κατάσταση κατά την οποία οι αναγνώστες βυθίζονται σε μια διαφορετική πραγματικότητα και ξεφεύγουν από τους περιορισμούς της καθημερινότητας.

Οι ερευνητές προτείνουν την ανάπτυξη ευχάριστων, πνευματικά ελκυστικών χόμπι που μπορούν να διατηρηθούν σε μεγαλύτερη ηλικία, ώστε να αποτελούν μια δεύτερη γραμμή άμυνας απέναντι στη μοναξιά, συμπληρώνοντας τις κοινωνικές δραστηριότητες. Μελλοντικές έρευνες θα διερευνήσουν αν η συναισθηματική εμπλοκή, η καθημερινή ρουτίνα ή άλλες ατομικές δραστηριότητες, όπως η ενασχόληση με την τέχνη ή την κηπουρική, μπορούν επίσης να μειώσουν τη μοναξιά, συμπεριλαμβανομένων ψηφιακών μορφών, όπως τα audiobooks για άτομα με προβλήματα όρασης.