Το φονικό παράσιτο που κρύβεται στον εγκέφαλο – Τι δείχνει μελέτη για το τοξόπλασμα

Ένα κοινό παράσιτο που κρύβεται στον εγκέφαλο αποδεικνύεται πολύ πιο δραστήριο και πολύπλοκο απ’ ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα. Το Toxoplasma gondii, που εκτιμάται ότι έχει μολύνει έως και το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, δεν περιορίζεται σε μια στατική παρουσία μέσα στο σώμα. Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Communications, δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο προκαλεί ασθένειες και παραμένει ανθεκτικό στη θεραπεία είναι πολύ πιο σύνθετος.

Πώς μεταδίδεται το τοξόπλασμα

Όπως αναφέρεται στο SciTechDaily, οι άνθρωποι μολύνονται κυρίως με την κατανάλωση ωμού ή μισοψημένου κρέατος, αλλά και μέσω επαφής με μολυσμένο έδαφος ή κόπρανα γάτας. Στο σώμα, το Toxoplasma gondii καταφέρνει να ξεφεύγει από το ανοσοποιητικό σύστημα σχηματίζοντας μικροσκοπικές κύστεις, οι οποίες συχνά εντοπίζονται στον εγκέφαλο ή στους μυς. Στις περισσότερες περιπτώσεις η μόλυνση γίνεται φανερή με συμπτώματα, αλλά το παράσιτο παραμένει για πάντα στο σώμα. Οι κύστεις μπορεί να περιέχουν εκατοντάδες παράσιτα, τα οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν ξανά όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι αδύναμο, προξενώντας σοβαρές βλάβες στον εγκέφαλο ή τα μάτια. Επιπλέον, η τοξοπλάσμωση κατά την κύηση θέτει σε κίνδυνο το έμβρυο, καθώς το ανοσοποιητικό του σύστημα δεν είναι πλήρως ανεπτυγμένο.

Η πολυπλοκότητα των κύστεων

Παραδοσιακά, οι επιστήμονες πίστευαν ότι κάθε κύστη περιείχε έναν ενιαίο τύπο παρασίτου που παρέμενε αδρανής μέχρι να ενεργοποιηθεί. Η νέα μελέτη, όμως, δείχνει ότι κάθε κύστη φιλοξενεί πολλαπλές υποκατηγορίες παρασίτων, η καθεμία με διαφορετικό ρόλο στη ζωή του παρασίτου. «Η κύστη δεν είναι απλώς ένα κρυφό καταφύγιο», εξηγούν οι επικεφαλής της μελέτης. «Είναι ένας ενεργός κόμβος όπου διαφορετικοί τύποι παρασίτων είναι προγραμματισμένοι είτε για επιβίωση, είτε για εξάπλωση, είτε για επανενεργοποίηση».

Οι κύστεις σχηματίζονται σταδιακά καθώς το παράσιτο αντιδρά στην πίεση του ανοσοποιητικού. Έχουν προστατευτικό τοίχωμα και περιέχουν εκατοντάδες αργά αναπτυσσόμενα παράσιτα, γνωστά ως βραδυζωίτες, με μήκος περίπου πέντε μικρόμετρα, ενώ η ίδια η κύστη μπορεί να φτάσει τα 80 μικρόμετρα. Συνήθως βρίσκονται μέσα σε νευρώνες, αλλά εμφανίζονται και σε σκελετικούς ή καρδιακούς μυς, εξηγώντας γιατί η κατανάλωση μολυσμένου κρέατος αποτελεί σημαντική πηγή μόλυνσης.

Η σημασία των κύστεων είναι διπλή: προάγουν την εξάπλωση του παρασίτου και αποτελούν τον κύριο παράγοντα ανθεκτικότητας στις θεραπείες. Όταν ενεργοποιούνται, οι βραδυζωίτες μετατρέπονται σε ταχύτατα αναπτυσσόμενους ταχυζωίτες, που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ασθένειες όπως εγκεφαλίτιδα ή βλάβες στον αμφιβληστροειδή. Η παραδοσιακή θεώρηση του κύκλου ζωής του τοξοπλάσματος ως απλή μετάβαση μεταξύ δύο σταδίων δεν επαρκεί πλέον, αφού οι κύστεις περιέχουν τουλάχιστον πέντε διαφορετικές υποκατηγορίες βραδυζωιτών, καθεμία με συγκεκριμένες λειτουργίες και έτοιμη για διαφορετικά στάδια της μόλυνσης.

Νέα δεδομένα για θεραπείες

Υπήρχαν χρόνιες δυσκολίες στην έρευνα, καθώς οι κύστεις μεγαλώνουν αργά, εντοπίζονται βαθιά στους ιστούς και κατά συνέπεια είναι δύσκολος ο σχηματισμός τους σε εργαστηριακές καλλιέργειες. Ωστόσο, χρησιμοποιώντας ποντικούς ως φυσικούς ενδιάμεσους ξενιστές, οι ερευνητές κατάφεραν να απομονώσουν κύστεις και να αναλύσουν κάθε παράσιτο ξεχωριστά, αποκτώντας εικόνα για τη χρόνια μόλυνση όπως συμβαίνει στον οργανισμό.

Τα ευρήματα ανοίγουν νέους δρόμους για θεραπείες, καθώς οι υπάρχουσες φαρμακευτικές αγωγές ελέγχουν μόνο την ταχέως αναπαραγόμενη μορφή του παρασίτου. Η αναγνώριση των διαφορετικών υποκατηγοριών μέσα στις κύστεις δείχνει ποιοι τύποι είναι πιο επικίνδυνοι για επανενεργοποίηση, καθοδηγώντας την ανάπτυξη στοχευμένων φαρμάκων. Παρά την ευρεία εξάπλωση του τοξοπλάσματος, η μόλυνση παραμένει σε μεγάλο βαθμό αδιάγνωστη, ενώ η εστίαση στις κύστεις προσφέρει μια νέα, στρατηγική κατεύθυνση για την αντιμετώπισή της.