Η δίτροχη μετάβαση της Ευρώπης σε διασταύρωση με τον κίνδυνο

Η εικόνα ενός ποδηλάτη που διασχίζει μια ηλιόλουστη ευρωπαϊκή λεωφόρο αποτελεί το σύμβολο της πράσινης μετάβασης και της βιώσιμης κινητικότητας. Ωστόσο, πίσω από αυτή την ειδυλλιακή εικόνα κρύβεται μια ανησυχητική στατιστική πραγματικότητα.

Η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC), με τίτλο "Improving the Safety of Cycling in Europe", αποκαλύπτει ότι η πρόοδος στην προστασία των ποδηλατών υπολείπεται σημαντικά σε σχέση με τους υπόλοιπους χρήστες του οδικού δικτύου.

Η στατιστική που «πονάει»

H Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη μείωση των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών, από τροχαία κατά 50% έως το 2030. Παρόλα αυτά οι ποδηλάτες φαίνεται να μένουν πίσω σε αυτή την προσπάθεια. Την τελευταία δεκαετία (2014-2024), οι θάνατοι ποδηλατών στην Ε.Ε. μειώθηκαν μόλις κατά 8% συνολικά. Συγκριτικά, οι θάνατοι πεζών μειώθηκαν κατά 31% και των επιβατών αυτοκινήτων κατά 20% την ίδια περίοδο.

Ακόμα πιο ανησυχητική είναι η εικόνα των σοβαρών τραυματισμών. Στις χώρες της Ε.Ε. για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, οι σοβαροί τραυματισμοί ποδηλατών αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 1,9% ετησίως την τελευταία δεκαετία. Σε χώρες όπως το Λουξεμβούργο, η ετήσια αύξηση άγγιξε το 13%, ενώ στην Ιρλανδία το 8%.

Η απειλή των αυτοκινήτων και ο παράγοντας ηλικία

Το ποδήλατο δεν κινείται σε κενό. Η συνύπαρξη με τα αυτοκίνητα παραμένει το πιο επικίνδυνο κομμάτι της διαδρομής. Το 65% των θανάτων ποδηλατών στην Ε.Ε. είναι αποτέλεσμα σύγκρουσης με μηχανοκίνητο όχημα. Οι διασταυρώσεις παραμένουν τα πλέον κρίσιμα σημεία, όπου η έλλειψη ορατότητας και οι υψηλές ταχύτητες δημιουργούν θανάσιμες παγίδες. Η έκθεση αναδεικνύει επίσης ένα έντονο ηλικιακό χάσμα.

Οι μισοί από τους ποδηλάτες που χάνουν τη ζωή τους στους ευρωπαϊκούς δρόμους είναι άνω των 65 ετών. Στην Ολλανδία, το ποσοστό αυτό είναι ιδιαίτερα υψηλό, αν και αυτό αντικατοπτρίζει και τη μεγάλη χρήση του ποδηλάτου από άτομα τρίτης ηλικίας στη χώρα. Η Άνοδος των Ηλεκτρικών Ποδηλάτων (e-bikes) Τα α ηλεκτρικά ποδήλατα (e-pedelecs) έχουν αλλάξει τον χάρτη της μικροκινητικότητας, επιτρέποντας σε περισσότερους ανθρώπους να διανύουν μεγαλύτερες αποστάσεις. Ωστόσο, η ταχύτητα και το βάρος τους φέρνουν νέες προκλήσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι σοβαροί τραυματισμοί χρηστών ηλεκτρικών ποδηλάτων αυξάνονται με ραγδαίο ρυθμό. Στη Γαλλία η αύξηση είναι 31,7% ετησίως, ενώ στο Βέλγιο φτάνει το 38,5%. 

Η ελληνική πραγματικότητα

Η Ελλάδα παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα, αν και αντιφατική εικόνα. Σύμφωνα με την έκθεση, η χώρα μας σημείωσε μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις στους καταγεγραμμένους σοβαρούς τραυματισμούς ποδηλατών, με μέση ετήσια πτώση 5%. Παρόλα αυτά, η θνησιμότητα των ποδηλατών παραμένει ένα ζήτημα που απαιτεί προσοχή, ειδικά δεδομένης της αύξησης της χρήσης του ποδηλάτου στα αστικά κέντρα.

Προς ένα ασφαλέστερο μέλλον: Οι προτάσεις του ETSC

Για να γίνει το ποδήλατο πραγματικά ασφαλές, η έκθεση PIN Flash 50 προτείνει μια σειρά από ριζικά μέτρα:

Διαχωρισμένη υποδομή: Η φυσική απομόνωση των ποδηλατοδρόμων από την κυκλοφορία των αυτοκινήτων είναι ο μόνος τρόπος να προστατευτούν οι ευάλωτοι χρήστες.

Όρια Ταχύτητας 30 χλμ/ώρα: Η εφαρμογή ορίου 30 χλμ/ώρα σε όλες τις κατοικημένες περιοχές μπορεί να μειώσει δραματικά την ένταση των συγκρούσεων.

Ασφαλείς Διασταυρώσεις: Ανασχεδιασμός των κόμβων για καλύτερη ορατότητα και προτεραιότητα στους ποδηλάτες.

Εκπαίδευση και Αστυνόμευση: Εντατικοποίηση των ελέγχων για παραβάσεις ταχύτητας και αλκοόλ, τόσο για τους οδηγούς όσο και για τους ποδηλάτες.

Η προώθηση της ποδηλασίας είναι απαραίτητη για την υγεία μας και τον πλανήτη. Όμως, δεν μπορούμε να ζητάμε από τους πολίτες να ανέβουν στο ποδήλατο αν δεν τους εγγυηθούμε ότι θα επιστρέψουν σπίτι τους ασφαλείς. Η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει τις επενδύσεις σε υποδομές και να επιβάλει αυστηρότερους κανόνες οδικής ασφάλειας.
Το "Vision Zero" –μηδέν θάνατοι στους δρόμους– δεν είναι απλώς ένας στόχος, αλλά μια ηθική υποχρέωση.