Η μοναξιά σε βλάπτει περισσότερο από όσο νομίζεις - Τι λέει η επιστήμη
Το χρόνιο στρες δεν επηρεάζει μόνο το μυαλό, αλλά και την κυτταρική ενέργεια, σύμφωνα με νέα δεδομένα.
Η σύγχρονη επιστήμη προσπαθεί εδώ και χρόνια να εξηγήσει γιατί η μοναξιά και το χρόνιο στρες «γράφουν» πάνω στο σώμα. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Current Directions in Psychological Science προτείνει ότι το κλειδί δεν βρίσκεται απλώς στις ορμόνες ή στο νευρικό σύστημα, αλλά βαθιά μέσα στα κύτταρα. Τα μιτοχόνδρια, οι ενεργειακές μηχανές των κυττάρων, φαίνεται να λειτουργούν ως ο μηχανισμός που μεταφράζει τα ψυχολογικά βιώματα σε σωματικές αλλαγές, επηρεάζοντας μακροπρόθεσμα την υγεία.
Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο δείχνει πώς το κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει τη βιολογία μας, όμως συχνά έμενε ασαφές στο πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χωρίς συγκεκριμένους βιολογικούς μηχανισμούς, η πρόληψη και η θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με το στρες παραμένει περιορισμένη.
Πώς το στρες «μιλά» στα κύτταρα
Όπως αναφέρεται στο PsyPost, τα μιτοχόνδρια δεν είναι απλώς «εργοστάσια» ενέργειας. Λειτουργούν ως αισθητήρες που αντιλαμβάνονται ορμονικά και περιβαλλοντικά σήματα και προσαρμόζουν τη λειτουργία τους. Σε καταστάσεις ακραίου στρες αυξάνουν άμεσα την παραγωγή ενέργειας, βοηθώντας τον οργανισμό να ανταποκριθεί. Αυτή η ευελιξία θεωρείται κρίσιμη για τη βραχυπρόθεσμη ανθεκτικότητα του σώματος.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν το στρες γίνεται μόνιμο. Η παρατεταμένη έκθεση σε ορμόνες του στρες φαίνεται να εξαντλεί τα μιτοχόνδρια, μειώνοντας την αποδοτικότητά τους. Αντί να προσαρμόζονται, αρχίζουν να δυσλειτουργούν, παράγοντας επιβλαβή υποπροϊόντα. Αυτή η κατάσταση συνδέεται με κόπωση, μειωμένη πνευματική διαύγεια και αυξημένη ευαλωτότητα του εγκεφάλου.
Όταν η ψυχική πίεση γίνεται φλεγμονή
Η δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων επηρεάζει άμεσα τον εγκέφαλο, ο οποίος έχει τεράστιες ενεργειακές ανάγκες. Ακόμη και μικρές απώλειες ενέργειας μπορούν να διαταράξουν τη μετάδοση των νευρικών σημάτων. Αυτό εξηγεί γιατί το χρόνιο στρες και η μοναξιά συνδέονται με διαταραχές διάθεσης, άγχος και κατάθλιψη, όχι μόνο ψυχολογικά αλλά και σε κυτταρικό επίπεδο.
Όταν τα μιτοχόνδρια παθαίνουν βλάβη, απελευθερώνουν μόρια που το ανοσοποιητικό σύστημα αντιλαμβάνεται ως απειλή. Το αποτέλεσμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης αντίδραση, παρόμοια με αυτή που προκαλεί μια λοίμωξη, η οποία αποτελεί γνωστό παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη και νευροεκφυλιστικές παθήσεις, συνδέοντας άμεσα το ψυχικό φορτίο με τη σωματική νόσο.
Μελέτες σε ανθρώπους που ζουν υπό διαρκή ψυχολογική πίεση δείχνουν ότι η μιτοχονδριακή υγεία σχετίζεται με τη σωματική αντοχή. Όσοι είχαν καλύτερη λειτουργία μιτοχονδρίων παρουσίαζαν λιγότερα προβλήματα υγείας και μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα. Αντίθετα, χαμηλή ενεργειακή ικανότητα συνδεόταν με χειρότερη καθημερινή λειτουργικότητα.
Μπορεί η άσκηση να αντιστρέψει τη βλάβη;
Οι ερευνητές εξετάζουν και πιθανούς τρόπους ενίσχυσης της μιτοχονδριακής υγείας. Ως η πιο σταθερά ωφέλιμη παρέμβαση ξεχωρίζει η σωματική άσκηση, καθώς ενισχύει την παραγωγή και την απόδοση των μιτοχονδρίων. Αντίθετα, παρεμβάσεις όπως η ψυχοθεραπεία και η ενσυνειδητότητα δείχνουν υποσχόμενα αλλά ακόμη περιορισμένα βιολογικά δεδομένα, απαιτώντας πιο ισχυρές μελέτες.
