Καθιστική ζωή και εγκέφαλος: Γιατί το διάβασμα είναι καλύτερο από την τηλεόραση

Παρότι οι επιπτώσεις της καθιστικής ζωής στην υγεία είναι καλά τεκμηριωμένες, φαίνεται από νέα μελέτη ότι υπάρχουν τύποι δραστηριοτήτων που δεν είναι επιβλαβείς. Η μελέτη που είναι ανασκόπηση δεκάδων μελετών και δημοσιεύεται στο περιοδικό Journal of Alzheimer's Disease υποστηρίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο περνάμε τον χρόνο μας καθιστοί μπορεί να κάνει τη διαφορά, ειδικά για τον εγκέφαλο. Άλλο πράγμα είναι να κάθεσαι παθητικά μπροστά σε μια οθόνη και άλλο να εμπλέκεσαι νοητικά, ακόμη κι αν παραμένεις ακίνητος.

Η συστηματική ανασκόπηση περιέλαβε 85 επιστημονικές μελέτες και εξέτασε διαφορετικές μορφές καθιστικής συμπεριφοράς. Οι ερευνητές διαχώρισαν τις «ενεργές» καθιστικές δραστηριότητες, όπως το διάβασμα, τα επιτραπέζια παιχνίδια ή τη χρήση υπολογιστή– από τις «παθητικές» με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την παρακολούθηση τηλεόρασης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι δύο αυτές κατηγορίες δεν έχουν την ίδια επίδραση στον εγκέφαλο, ούτε βραχυπρόθεσμα ούτε μακροπρόθεσμα.

Δεν είναι κάθε καθιστική δραστηριότητα ίδια

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ενεργή καθιστική ενασχόληση συνδέεται σταθερά με καλύτερη γνωστική υγεία. Σε πολλές από τις μελέτες, δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση και σκέψη σχετίζονταν με καλύτερες επιδόσεις σε λειτουργίες όπως τη μνήμη εργασίας, την εκτελεστική λειτουργία και την ικανότητα προσανατολισμού σε σύνθετες καταστάσεις. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος φαίνεται να «δουλεύει» περισσότερο όταν το σώμα κάθεται, αλλά το μυαλό παραμένει σε εγρήγορση.

Αντίθετα, παθητικές καθιστικές ασχολίες εμφανίζουν σαφώς περισσότερες αρνητικές συσχετίσεις. Η πολύωρη παρακολούθηση τηλεόρασης, ειδικά χωρίς διαλείμματα, συνδεόταν συχνότερα με χειρότερες γνωστικές επιδόσεις και, σε ορισμένες μελέτες, με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις ο εγκέφαλος δεν διεγείρεται επαρκώς, ενώ συχνά συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως ανθυγιεινές συνήθειες ή κοινωνική απομόνωση.

Τι κερδίζει ο εγκέφαλος από την ενεργητική καθιστική απασχόληση

Όπως διαβάζουμε στο sciencealert, οι επιδράσεις που καταγράφηκαν ήταν μικρές σε μέγεθος, αλλά στατιστικά σημαντικές. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται για «μαγικές λύσεις», αλλά για μικρές διαφορές που, συσσωρευτικά και με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να παίξουν ρόλο στη διατήρηση της πνευματικής υγείας. Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα ευρήματα αυτά αξίζουν προσοχής, ακριβώς επειδή αφορούν καθημερινές επιλογές που οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να κάνουν χωρίς ιδιαίτερο κόστος.

Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ότι η ανασκόπηση βασίστηκε σε μελέτες πραγματικών συνηθειών ανθρώπων και όχι σε ειδικά σχεδιασμένα προγράμματα «εκγύμνασης» του εγκεφάλου. Οι συμμετέχοντες δεν εκπαιδεύονταν σε εργαστηριακές ασκήσεις, αλλά αξιολογούνταν με βάση τις συνήθειές τους στο σπίτι ή στον ελεύθερο χρόνο τους. Αυτό κάνει τα συμπεράσματα πιο κοντά στην καθημερινότητα και πιο χρήσιμα για τη διαμόρφωση απλών οδηγιών υγείας.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η σωματική άσκηση παραμένει θεμέλιο της καλής εγκεφαλικής υγείας. Το μήνυμα, ωστόσο, δεν είναι ότι μπορούμε να αντικαταστήσουμε την κίνηση με ένα βιβλίο ή ένα παιχνίδι. Αντίθετα, προτείνεται μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση: όταν αναγκαστικά καθόμαστε πολλές ώρες –στη δουλειά ή στο σπίτι– προτιμότερο είναι να επιλέγουμε δραστηριότητες που κρατούν το μυαλό ενεργό και να κάνουμε μικρά διαλείμματα για κίνηση.

Από το «κάθισε λιγότερο» στο «κάθισε πιο έξυπνα»

Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι οδηγίες δημόσιας υγείας θα μπορούσαν να γίνουν πιο συγκεκριμένες. Αντί για το γενικό «περιόρισε τις ώρες που είσαι καθιστός» ίσως έχει νόημα να δίνεται έμφαση στο «πώς» κάθεται κανείς. Η επιλογή ενός σταυρόλεξου αντί για ατελείωτο ζάπινγκ ή ενός παιχνιδιού με φίλους αντί για παθητική παρακολούθηση μπορεί να φαίνεται ασήμαντη, αλλά ενδέχεται να συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου.