Μεγάλη προσοχή: Αυτό το κοινό φυτοφάρμακο συνδέεται με Πάρκινσον

Το chlorpyrifos, ένα φυτοφάρμακο που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες στη γεωργία, φαίνεται να συνδέεται με την εμφάνιση της νόσου Πάρκινσον. Νέα δεδομένα δείχνουν ότι δεν πρόκειται απλώς για μια στατιστική συσχέτιση, αλλά για έναν παράγοντα που μπορεί να προκαλέσει πραγματική βλάβη στα εγκεφαλικά κύτταρα. Η έρευνα συνδυάζει επιδημιολογικά στοιχεία με πειράματα σε ζώα, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τον ρόλο του περιβάλλοντος στην εκδήλωση της νόσου.

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, η νόσος Πάρκινσον σχετίζεται με τη σταδιακή απώλεια νευρώνων που παράγουν ντοπαμίνη, μια ουσία κρίσιμη για τον έλεγχο της κίνησης. Όταν αυτά τα κύτταρα καταστρέφονται, εμφανίζονται συμπτώματα όπως δυσκαμψία και προβλήματα ισορροπίας. Αν και ορισμένες περιπτώσεις έχουν γενετική βάση, η πλειονότητα παραμένει ανεξήγητη, γεγονός που στρέφει το ενδιαφέρον των επιστημόνων σε εξωτερικούς, περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Η σιωπηλή δράση των φυτοφαρμάκων

Οι ερευνητές εστίασαν σε αγροτικές περιοχές της Καλιφόρνιας, όπου η χρήση φυτοφαρμάκων είναι εκτεταμένη και καταγράφεται με λεπτομέρεια επί δεκαετίες. Συγκρίνοντας άτομα με Πάρκινσον και υγιείς κατοίκους των ίδιων περιοχών, εντόπισαν σαφή σχέση ανάμεσα στη μακροχρόνια έκθεση στο chlorpyrifos και την αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου. Όσο μεγαλύτερη ήταν η έκθεση, τόσο αυξανόταν και ο κίνδυνος.

Ιδιαίτερη σημασία είχε ο χρόνος της έκθεσης. Τα δεδομένα έδειξαν ότι η επαφή με το φυτοφάρμακο πολλά χρόνια πριν τη διάγνωση είχε ισχυρότερη σύνδεση με τη νόσο. Αυτό συνάδει με όσα γνωρίζουμε για το Πάρκινσον, καθώς οι βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο ξεκινούν πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, συχνά με διαφορά δεκαετιών.

Για να διαπιστώσουν αν το chlorpyrifos μπορεί πράγματι να προκαλέσει τέτοιες βλάβες, οι επιστήμονες προχώρησαν σε πειράματα σε ποντίκια. Η έκθεση έγινε μέσω εισπνοής, ώστε να προσομοιάζει τον τρόπο με τον οποίο άνθρωποι που ζουν κοντά σε χωράφια έρχονται σε επαφή με το φυτοφάρμακο. Τα ζώα ανέπτυξαν κινητικές δυσκολίες που θύμιζαν συμπτώματα Πάρκινσον.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα 

Η εξέταση του εγκεφάλου των ποντικιών αποκάλυψε σημαντική απώλεια νευρώνων σε περιοχή-κλειδί για τη νόσο. Παράλληλα, παρατηρήθηκε συσσώρευση μιας παθολογικής μορφής πρωτεΐνης που θεωρείται χαρακτηριστικό γνώρισμα του Πάρκινσον. Η παρουσία φλεγμονής στον εγκέφαλο ενίσχυσε την εικόνα ότι το φυτοφάρμακο πυροδοτεί μια αλυσιδωτή διαδικασία νευροεκφύλισης.

Σε ένα διαφορετικό μοντέλο, με ψάρια ζέβρα, οι ερευνητές προσπάθησαν να κατανοήσουν τον μηχανισμό πίσω από αυτή τη βλάβη. Διαπίστωσαν ότι το chlorpyrifos μπλοκάρει την αυτοφαγία, ένα βασικό σύστημα καθαρισμού των κυττάρων. Όταν αυτή η διαδικασία σταματά, τοξικές ουσίες και κατεστραμμένες πρωτεΐνες συσσωρεύονται, οδηγώντας τελικά στον θάνατο των νευρώνων.

Γιατί τα ευρήματα αλλάζουν τη συζήτηση για το Πάρκινσον

Όταν οι επιστήμονες επανενεργοποίησαν τεχνητά αυτό το σύστημα καθαρισμού ή αφαίρεσαν την προβληματική πρωτεΐνη, τα νευρικά κύτταρα επιβίωσαν, παρά την παρουσία του φυτοφαρμάκου. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η ουσία δεν σκοτώνει άμεσα τα κύτταρα, αλλά υπονομεύει τους μηχανισμούς συντήρησής τους. Η γνώση αυτή ανοίγει τον δρόμο για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις και επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ασφάλειας των αγροτικών χημικών.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Molecular Neurodegeneration.