Ερευνητές βρήκαν την αιτία του Πάρκινσον ανοίγοντας δρόμο για νέες θεραπείες

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Science Advances απαντά σε ένα ερώτημα που ταλανίζει την επιστημονική κοινότητα δεκαετίες: από πού ξεκινά πραγματικά η νόσος Πάρκινσον ; Για πολύ καιρό, οι επιστήμονες έβλεπαν ότι τα μιτοχόνδρια –οι μικροσκοπικοί «κινητήρες» των νευρικών κυττάρων– παρουσιάζουν δυσλειτουργίες στα άτομα με Πάρκινσον αλλά οι επιστήμονες δεν ήξεραν αν αυτό είναι το αίτιο ή το αποτέλεσμα. 

Όπως διαβάζουμε στο The Brighter Side News, η νόσος θεωρείται το δεύτερο συχνότερο νευροεκφυλιστικό νόσημα και πλήττει κυρίως άτομα άνω των 60 ετών. Η διάγνωση γίνεται όταν τα νευρικά κύτταρα μιας μικρής δομής του εγκεφάλου δεν μπορούν πλέον να παράγουν επαρκή ντοπαμίνη, τη χημική ουσία που επιτρέπει την ομαλή κίνηση. Παρότι οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα, οι αιτίες διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο και περιλαμβάνουν γονίδια, περιβαλλοντικούς παράγοντες ή έναν συνδυασμό αυτών. Αυτή η πολυπλοκότητα δυσκόλευε για χρόνια τις προσπάθειες να εντοπιστεί η πραγματική αφετηρία της νόσου.

Τι αλλάζει στη μελέτη του Πάρκινσον

Η νέα μελέτη χρησιμοποίησε ένα μοντέλο που προσομοιάζει με εντυπωσιακή ακρίβεια τις διεργασίες που παρατηρούνται στον άνθρωπο. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε μια σπάνια κληρονομική μορφή που προκαλείται από μετάλλαξη στην πρωτεΐνη CHCHD2, η οποία σχετίζεται άμεσα με τη λειτουργία των μιτοχονδρίων. Όταν δημιούργησαν ποντίκια με την ίδια μετάλλαξη, τα ζώα εμφάνισαν αλλοιώσεις που μοιάζουν πολύ με εκείνες που βλέπουν οι γιατροί στους περισσότερους ασθενείς: προβλήματα κινητικότητας, απώλεια νευρικών κυττάρων και χαρακτηριστικές βλάβες στον εγκέφαλο.

Με αυτό το μοντέλο, οι επιστήμονες μπόρεσαν να παρακολουθήσουν την εξέλιξη της νόσου βήμα προς βήμα. Η μεταλλαγμένη πρωτεΐνη άρχισε να συσσωρεύεται στα μιτοχόνδρια των ευάλωτων νευρώνων, προκαλώντας παραμόρφωση και απώλεια της φυσιολογικής δομής τους. Όσο αυτά τα οργανίδια έχαναν την ικανότητά τους να παράγουν ενέργεια με τον συνηθισμένο τρόπο, τα κύτταρα στρέφονταν σε λιγότερο αποδοτικές εναλλακτικές διαδικασίες. Το αποτέλεσμα ήταν να αυξηθούν τα αντιδραστικά μόρια που δημιουργούνται κατά την παραγωγή ενέργειας και, όταν ξεπερνούν ένα όριο, μπορούν να προκαλέσουν οξειδωτικό στρες και σταδιακές βλάβες σε ζωτικά κυτταρικά συστατικά.

Ακριβώς μετά την αύξηση αυτού του οξειδωτικού φορτίου εμφανίσθηκε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημάδια του Πάρκινσον: οι συσσωματώσεις της πρωτεΐνης άλφα-συνουκλεΐνης. Αυτές οι μάζες πρωτεΐνης, που αργότερα εξελίσσονται στους γνωστούς σχηματισμούς Lewy, εντοπίζονται σχεδόν σε κάθε εγκέφαλο ατόμου με τη νόσο. Η χρονική αλληλουχία έχει μεγάλη σημασία: πρώτα η μιτοχονδριακή βλάβη, μετά το οξειδωτικό στρες και έπειτα η συσσώρευση της άλφα-συνουκλεΐνης. Αυτή η σειρά ενισχύει την ιδέα ότι τα μιτοχόνδρια έχουν τον πρώτο λόγο στην έναρξη της παθολογίας.

Για να επιβεβαιωθεί ότι αυτή η αλυσίδα γεγονότων δεν αποτελεί μόνο φαινόμενο πειραματικών ζώων, οι επιστήμονες εξέτασαν εγκεφαλικό ιστό από ανθρώπους με σποραδικό Πάρκινσον – δηλαδή χωρίς κληρονομική μετάλλαξη. Εκεί εντοπίστηκε ξανά η ίδια πρωτεΐνη, η CHCHD2, να συμμετέχει στα πρώτα στάδια σχηματισμού των συσσωματωμένων πρωτεϊνών. Αυτό υποδηλώνει ότι ο μηχανισμός που παρατηρείται στους ποντικούς πιθανόν να ισχύει και στους ανθρώπους, ακόμη και όταν δεν υπάρχει γνωστό γενετικό υπόβαθρο.

Προς νέες θεραπείες και πρόληψη

Η νέα γνώση ανοίγει δρόμο για πιο στοχευμένες επιστημονικές προσεγγίσεις. Αν η καταρροή των βλαβών ξεκινά από τα μιτοχόνδρια, οι ερευνητικές προσπάθειες μπορούν να στραφούν σε θεραπείες που σταθεροποιούν τη λειτουργία τους, περιορίζουν το οξειδωτικό στρες ή βελτιώνουν την ενεργειακή ισορροπία των κυττάρων. Παράλληλα, η κατανόηση της σειράς των γεγονότων δίνει κίνητρο για ανάπτυξη φαρμάκων που μπλοκάρουν τη δημιουργία των τοξικών πρωτεϊνικών συσσωματώσεων πριν αυτές προκαλέσουν μη αναστρέψιμες βλάβες.

Σε πρακτικό επίπεδο, η ανακάλυψη αυτή βοηθά να εξηγηθεί γιατί διαφορετικοί παράγοντες κινδύνου –από γονίδια μέχρι έκθεση σε τοξίνες– καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα: στην επιβάρυνση των μιτοχονδρίων. Αν αυτός είναι ο κοινός παρονομαστής, τότε μπορούν να σχεδιαστούν θεραπείες που να λειτουργούν για πολλά είδη της νόσου, είτε κληρονομικά είτε σποραδικά.