Πάρκινσον: Τα πρώτα σημάδια φαίνονται στο αίμα δεκαετίες πριν - Ελπίδες για έγκαιρη πρόληψη

Η νόσος Πάρκινσον συνδέεται με αστάθεια στα χέρια, δυσκαμψία και αργές κινήσεις. Όμως η πραγματική της πορεία ξεκινά πολύ νωρίτερα, αθόρυβα, χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα εμφανή συμπτώματα. Νέα έρευνα που δημοσιεύεται στο περιοδικό npj Parkinson's Disease δείχνει ότι αυτά τα πρώιμα «σήματα κινδύνου» ίσως κρύβονται στο αίμα μας και θα μπορούσαν στο μέλλον να εντοπιστούν με μια απλή αιματολογική εξέταση.

Η σιωπηλή φάση της νόσου

Όπως διαβάζουμε στο ScienceAlert, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε δύο βασικούς μηχανισμούς που εδώ και καιρό συνδέονται με τη νόσο του Πάρκινσον: την ικανότητα των κυττάρων να επιδιορθώνουν το DNA τους και τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνονται στο κυτταρικό στρες. Όταν αυτοί οι μηχανισμοί δυσλειτουργούν, τα κύτταρα γίνονται πιο ευάλωτα. Στην περίπτωση του Πάρκινσον, αυτό μεταφράζεται σταδιακά σε απώλεια νευρώνων που παράγουν ντοπαμίνη, μια ουσία απαραίτητη για την κίνηση, αλλά και για λειτουργίες όπως η σκέψη και η μνήμη.

Τι έδειξαν τα δείγματα αίματος

Στο πλαίσιο της μελέτης, οι επιστήμονες παρακολούθησαν για τρία χρόνια δείγματα αίματος από τρεις διαφορετικές ομάδες. Εκτός από υγιή άτομα και ασθενείς με ανεπτυγμένο Πάρκινσον, συμπεριλήφθηκαν και άτομα στο λεγόμενο «πρόδρομο στάδιο», μια φάση που μπορεί να διαρκέσει ακόμη και 20 χρόνια, κατά την οποία η νόσος έχει ήδη αρχίσει να αναπτύσσεται στον εγκέφαλο, χωρίς όμως τα κλασικά κινητικά συμπτώματα.

Συγκρίνοντας τα δείγματα, οι ερευνητές εντόπισαν συγκεκριμένα μοτίβα στη γονιδιακή έκφραση που σχετίζονται με την επιδιόρθωση του DNA και την αντίδραση στο στρες. Αυτά τα μοτίβα, όπως διαπιστώθηκε, μπορούσαν να ξεχωρίσουν με μεγάλη ακρίβεια –έως και 91% σε ορισμένες αναλύσεις– τα άτομα με πρόδρομο Πάρκινσον από τους υγιείς συμμετέχοντες. Με απλά λόγια, το αίμα φαινόταν να «μαρτυρά» ότι κάτι δεν πάει καλά, πολύ πριν το καταλάβει ο ίδιος ο ασθενής.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι αυτά τα σημάδια κυτταρικού στρες δεν εμφανίζονταν στο αίμα των ατόμων με προχωρημένο Πάρκινσον. Οι επιστήμονες περιγράφουν την εικόνα σαν μια κατάσταση συναγερμού: στα πρώτα στάδια, τα κύτταρα προσπαθούν έντονα να αμυνθούν, όμως με την πάροδο του χρόνου η νόσος φαίνεται να «καταβάλλει» αυτούς τους μηχανισμούς. Αυτό το παράθυρο πρώιμης αντίδρασης είναι κρίσιμο, γιατί εκεί ακριβώς ανοίγει η δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης.

Η σημασία μιας τέτοιας εξέτασης είναι μεγάλη. Σήμερα, όταν εμφανίζονται τα τυπικά συμπτώματα του Πάρκινσον, έχει ήδη χαθεί ή υποστεί σοβαρή βλάβη ένα μεγάλο ποσοστό των σχετικών εγκεφαλικών κυττάρων – συχνά πάνω από το μισό. Αυτό περιορίζει δραστικά τις δυνατότητες παρέμβασης. Αν όμως η νόσος εντοπιστεί χρόνια νωρίτερα, θα μπορούσαν να εφαρμοστούν θεραπείες, αλλαγές στον τρόπο ζωής ή υποστηρικτικές παρεμβάσεις πριν η βλάβη γίνει μη αναστρέψιμη.

Γιατί η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι θα χρειαστούν περίπου πέντε χρόνια μέχρι να είναι έτοιμο ένα τέτοιο τεστ για ευρεία χρήση. Παρ’ όλα αυτά, η προοπτική είναι ιδιαίτερα ελκυστική: σε σύγκριση με τις εγκεφαλικές απεικονίσεις ή άλλες σύνθετες διαγνωστικές μεθόδους, μια εξέταση αίματος είναι απλή, γρήγορη και οικονομικά προσβάσιμη. Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς αναπτύσσονται ήδη και άλλα αιματολογικά τεστ για το Πάρκινσον.

Με περισσότερους από 10 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως να ζουν με τη νόσο και χωρίς αγωγή που να τη θεραπεύει οριστικά, η έγκαιρη ανίχνευση ίσως αποδειχθεί το ισχυρότερο όπλο που θα έχουμε διαθέσιμο. Αν η ασθένεια εντοπίζεται πριν «ριζώσει», τότε αυξάνονται οι πιθανότητες να επιβραδυνθεί ή ακόμη και να προληφθεί η εξέλιξή της. Και αυτό, όπως δείχνει η νέα έρευνα, μπορεί να ξεκινά από κάτι τόσο απλό όσο μια αιματολογική εξέταση.