Νέα τεχνολογία αντιμετωπίζει τις παθήσεις του οισοφάγου χωρίς ενέσεις

Για εκατομμύρια ανθρώπους που πάσχουν από φλεγμονώδεις παθήσεις του οισοφάγου, η θεραπεία συχνά σημαίνει ενέσεις ή φάρμακα που δεν παραμένουν αρκετή ώρα στο σημείο όπου χρειάζεται να δράσουν. Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Biomedical Engineering, παρουσιάζει μια καινοτόμο προσέγγιση,  ανοίγοντας τον δρόμο για πιο στοχευμένες και λιγότερο επεμβατικές θεραπείες.

Ερευνητές ανέπτυξαν ένα ειδικό τζελ που προσκολλάται στον οισοφάγο και επιτρέπει την καλύτερη απορρόφηση βιολογικών φαρμάκων από τον βλεννογόνο. Αν η μέθοδος επιβεβαιωθεί και σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, θα μπορούσε στο μέλλον να περιορίσει την ανάγκη για ενέσιμες θεραπείες σε ορισμένες παθήσεις του οισοφάγου.

Γιατί ο οισοφάγος εμποδίζει τη μεταφορά ουσιών

Το μεγαλύτερο εμπόδιο στη χορήγηση φαρμάκων μέσω του οισοφάγου είναι ο ίδιος ο τρόπος λειτουργίας του. Οι τροφές και τα υγρά περνούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ενώ το τοίχωμά του αποτελεί ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό φυσικό φράγμα που εμποδίζει την είσοδο μεγάλων μορίων, όπως τα βιολογικά φάρμακα. Έτσι, ακόμη και αν ένα φάρμακο καταποθεί, συνήθως δεν παραμένει αρκετό χρόνο ώστε να απορροφηθεί.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη θεραπεία της ηωσινοφιλικής οισοφαγίτιδας, μιας χρόνιας φλεγμονώδους νόσου που προκαλεί δυσκολία στην κατάποση, πόνο στο στήθος, καούρες και πολλές φορές επεισόδια όπου η τροφή «κολλάει» στον οισοφάγο. Η νόσος επηρεάζει τόσο παιδιά όσο και ενήλικες και η συχνότητά της αυξάνεται τα τελευταία χρόνια.

Σήμερα οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν κυρίως κορτικοστεροειδή που καταπίνονται σε ειδική μορφή ή βιολογικά φάρμακα που χορηγούνται με υποδόριες ενέσεις. Παρότι οι θεραπείες αυτές είναι αποτελεσματικές, δεν είναι πάντα εύκολες για όλους τους ασθενείς, ιδιαίτερα όταν απαιτείται μακροχρόνια χορήγηση.

Τι έκαναν οι ερευνητές

Με στόχο να ξεπεράσουν αυτά τα εμπόδια, οι ερευνητές σχεδίασαν αρχικά ένα νέο εργαστηριακό σύστημα που τους επέτρεψε να δοκιμάσουν γρήγορα εκατοντάδες διαφορετικούς συνδυασμούς ουσιών πάνω σε ιστούς οισοφάγου. Το σύστημα προσομοίωνε τις πραγματικές συνθήκες μέσα στον οισοφάγο, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη βαρύτητα όσο και τη συνεχή ροή του σάλιου που απομακρύνει οποιοδήποτε φάρμακο.

Αφού εντόπισαν τις πιο αποτελεσματικές και ασφαλείς ουσίες, δημιούργησαν ένα παχύρευστο τζελ που προσκολλάται στον βλεννογόνο του οισοφάγου. Η σύνθεσή του περιλαμβάνει φυσικά συστατικά, αλλά και ουσίες που βοηθούν προσωρινά τα μεγάλα φαρμακευτικά μόρια να περάσουν μέσα από τον ιστό χωρίς να προκαλούν βλάβη. Οι ερευνητές δοκίμασαν τη νέα σύνθεση αρχικά σε ιστούς χοίρων και ανθρώπων στο εργαστήριο και στη συνέχεια σε ζωντανά πειραματόζωα. 

Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Το τζελ παρέμεινε προσκολλημένο στον οισοφάγο για αρκετές ώρες, πολύ περισσότερο από ό,τι συμβαίνει με τα συμβατικά υγρά σκευάσματα. Αυτό έδωσε τον απαραίτητο χρόνο ώστε τα φάρμακα να απορροφηθούν αποτελεσματικότερα από τον ιστό. Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η νέα σύνθεση αύξησε θεαματικά τη μεταφορά ενός μεγάλου μορίου μέσα από τον οισοφάγο τόσο σε ιστούς χοίρων όσο και ανθρώπων. Το σημαντικότερο όμως ήταν ότι αυτή η αύξηση της απορρόφησης δεν συνοδεύτηκε από εμφανή βλάβη στους ιστούς.

Η δοκιμή μονοκλωνικού αντισώματος

Στη συνέχεια η ομάδα δοκίμασε τη μέθοδο χρησιμοποιώντας το βιολογικό φάρμακο infliximab, ένα μονοκλωνικό αντίσωμα που χρησιμοποιείται ήδη για τη θεραπεία διαφόρων χρόνιων φλεγμονωδών νοσημάτων. Μετά την εφαρμογή του στον οισοφάγο των ζώων, το φάρμακο εντοπίστηκε μέσα στον βλεννογόνο, ενώ παρέμεινε εκεί ακόμη και αρκετές ημέρες αργότερα. Αντίθετα, όταν χρησιμοποιήθηκε μόνο το τζελ χωρίς τα ειδικά συστατικά που ενισχύουν τη διείσδυση, η απορρόφηση ήταν πολύ περιορισμένη.

Οι επιστήμονες προσπάθησαν επίσης να κατανοήσουν γιατί η νέα τεχνολογία λειτουργεί τόσο αποτελεσματικά. Όπως διαπίστωσαν, ορισμένα από τα συστατικά του υδροτζέλ φαίνεται ότι χαλαρώνουν προσωρινά τις συνδέσεις ανάμεσα στα κύτταρα του βλεννογόνου. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται για σύντομο χρονικό διάστημα ένας ασφαλής «διάδρομος» μέσω του οποίου μπορούν να περάσουν μεγάλα θεραπευτικά μόρια.

Ασφάλεια, αποτελεσματικότητα και ευκολία στη λήψη με το νέο υδροτζέλ

Το ιδιαίτερα ενθαρρυντικό εύρημα είναι ότι αυτή η διαδικασία αποδείχθηκε αναστρέψιμη. Λίγες ημέρες μετά τη χορήγηση, οι φυσιολογικές συνδέσεις μεταξύ των κυττάρων είχαν αποκατασταθεί, χωρίς ενδείξεις μόνιμης βλάβης ή τοξικότητας στον ιστό. Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι ότι οι επιστήμονες σχεδίασαν και έναν πρωτότυπο τρόπο χορήγησης του τζελ. Πρόκειται για ένα ειδικό καλαμάκι μέσα στο οποίο το προϊόν μπορεί να αποθηκεύεται σε ξηρή μορφή και να αναμιγνύεται με νερό λίγο πριν από τη λήψη του. Η λύση αυτή θα μπορούσε στο μέλλον να διευκολύνει τόσο τη μεταφορά όσο και τη λήψη της θεραπείας από τους ίδιους τους ασθενείς.

Αν οι μελλοντικές δοκιμές επιβεβαιώσουν τα ευρήματα, η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μια νέα πλατφόρμα χορήγησης βιολογικών φαρμάκων απευθείας στον οισοφάγο. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προσφέρει πιο στοχευμένες θεραπείες, μικρότερες δόσεις φαρμάκων και μεγαλύτερη ευκολία για τους ασθενείς, μειώνοντας παράλληλα την ανάγκη για ενέσιμες αγωγές σε ορισμένες παθήσεις του πεπτικού συστήματος.