Ο καφές συνδέεται με περισσότερη τεστοστερόνη στους άνδρες, δείχνει νέα μελέτη

Ο καφές αποτελεί για εκατομμύρια ανθρώπους καθημερινή συνήθεια, όμως οι επιδράσεις του στον οργανισμό δεν σταματούν στην τόνωση και την εγρήγορση. Νέα μελέτη από τη Φινλανδία δείχνει ότι η συστηματική κατανάλωση καφέ συνδέεται με διαφορετικό μεταβολικό και ορμονικό προφίλ, με τις συσχετίσεις να εμφανίζονται πιο έντονες στους άνδρες.

Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία 2.264 ανθρώπων ηλικίας 46 ετών, οι οποίοι συμμετείχαν στη Northern Finland Birth Cohort 1966, μια μεγάλη επιδημιολογική μελέτη που παρακολουθεί ανθρώπους από τη γέννησή τους. Οι ερευνητές εξέτασαν πόσο καφέ έπιναν οι συμμετέχοντες και στη συνέχεια συνέκριναν την κατανάλωση με δείκτες που αφορούν το σωματικό λίπος, τον μεταβολισμό, το σάκχαρο, την ινσουλίνη και τις ορμόνες του φύλου.

Το βασικό εύρημα ήταν ότι όσοι έπιναν περισσότερο καφέ είχαν κατά μέσο όρο λιγότερο συνολικό και σπλαχνικό λίπος και περισσότερη μυϊκή μάζα, παρότι ο δείκτης μάζας σώματος ήταν παρόμοιος μεταξύ των διαφορετικών ομάδων κατανάλωσης. Παράλληλα, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, η μεγαλύτερη κατανάλωση καφέ συνδεόταν με χαμηλότερα επίπεδα ορισμένων αμινοξέων στο αίμα που σχετίζονται με τον μεταβολισμό.

Περισσότερος καφές, διαφορετικό μεταβολικό προφίλ

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες: όσους δεν έπιναν καφέ, όσους κατανάλωναν ένα έως δύο φλιτζάνια την ημέρα, όσους έπιναν τρία έως τέσσερα και όσους έφταναν τα πέντε ή περισσότερα φλιτζάνια.

Η μεγάλη πλειονότητα ήταν καταναλωτές καφέ. Συνολικά, 2.194 άτομα δήλωσαν ότι έπιναν καφέ, ενώ μόλις 70 δεν κατανάλωναν. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στις ομάδες με υψηλότερη κατανάλωση υπήρχαν χαμηλότερα ποσοστά σωματικού λίπους, μικρότερη ποσότητα σπλαχνικού λίπους και μεγαλύτερη μυϊκή μάζα. Ο δείκτης μάζας σώματος, ωστόσο, δεν παρουσίαζε σημαντικές διαφορές.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορούσε τα λεγόμενα διακλαδισμένης αλυσίδας αμινοξέα, γνωστά ως BCAA. Πρόκειται για ουσίες που συμμετέχουν στη λειτουργία των μυών και στον μεταβολισμό. Υψηλότερα επίπεδα αυτών των αμινοξέων στο αίμα έχουν συσχετιστεί σε προηγούμενες έρευνες με αντίσταση στην ινσουλίνη, διαβήτη τύπου 2 και άλλα μεταβολικά προβλήματα.

Στη συγκεκριμένη μελέτη, τα επίπεδα αρκετών από αυτά τα αμινοξέα ήταν χαμηλότερα όσο αυξανόταν η κατανάλωση καφέ, και το μοτίβο εμφανίστηκε και στα δύο φύλα. Οι ερευνητές θεωρούν ότι το εύρημα αξίζει περαιτέρω διερεύνηση, καθώς μπορεί να αποτελεί έναν από τους κρίκους που συνδέουν την κατανάλωση καφέ με τη μεταβολική υγεία.

Στους άνδρες παρατηρήθηκε επίσης ένα ευρύτερο σύνολο μεταβολικών αλλαγών. Η υψηλότερη κατανάλωση καφέ συνδεόταν με χαμηλότερη ινσουλίνη και καλύτερη εικόνα ως προς την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Οι συσχετίσεις αυτές ήταν πολύ μικρές, ωστόσο παρέμειναν ορατές και μετά την ανάλυση των δεδομένων με βάση άλλους παράγοντες.

Η τεστοστερόνη αυξανόταν, αλλά η εικόνα είναι πιο σύνθετη

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης αφορούσε τις ορμόνες στους άνδρες. Όσο αυξανόταν η καθημερινή κατανάλωση καφέ, τόσο υψηλότερα ήταν τα επίπεδα της συνολικής τεστοστερόνης. Η σχέση παρέμενε και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη το βάρος, το κάπνισμα, την άσκηση, την κατανάλωση αλκοόλ και το μορφωτικό επίπεδο.

Για κάθε επιπλέον φλιτζάνι καφέ την ημέρα, η συνολική τεστοστερόνη των ανδρών ήταν κατά μέσο όρο υψηλότερη κατά περίπου 0,29 nmol/L. Παράλληλα, αυξανόταν η βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη και η SHBG, μια πρωτεΐνη που μεταφέρει και ρυθμίζει τη διαθεσιμότητα των ορμονών του φύλου στο αίμα.

Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια: η ελεύθερη τεστοστερόνη και ο δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων (που εκτιμά το ποσοστό της τεστοστερόνης που είναι άμεσα διαθέσιμο) μειώνονταν όσο αυξανόταν η κατανάλωση καφέ. Με απλά λόγια, η μελέτη δεν δείχνει ότι «ο καφές αυξάνει απλώς την τεστοστερόνη». Δείχνει ότι η συστηματική κατανάλωση καφέ συνδέεται με μια πιο σύνθετη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι ορμόνες κυκλοφορούν και είναι διαθέσιμες στον οργανισμό.

Στις γυναίκες η εικόνα ήταν πιο περιορισμένη. Η μεγαλύτερη κατανάλωση καφέ συνδεόταν με υψηλότερη SHBG και χαμηλότερη ελεύθερη τεστοστερόνη και δείκτη ελεύθερων ανδρογόνων, αλλά δεν υπήρχε σημαντική σχέση με τη συνολική τεστοστερόνη.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι αυτές οι ορμονικές διαφορές δεν πρέπει να ερμηνευθούν ως απόδειξη ότι ο καφές προκαλεί ορμονικές αλλαγές σε κάθε άνθρωπο. Οι μετρήσεις έγιναν σε μία χρονική στιγμή και η τεστοστερόνη μπορεί να παρουσιάζει σημαντικές φυσιολογικές διακυμάνσεις.

Τι μπορούμε πραγματικά να συμπεράνουμε

Για να πραγματοποιήσουν την ανάλυση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία από ερωτηματολόγια για την κατανάλωση καφέ και τον τρόπο ζωής και εργαστηριακές μετρήσεις από δείγματα αίματος. Οι συμμετέχοντες είχαν προηγουμένως μείνει νηστικοί για 12 ώρες και είχαν εξεταστεί ως προς το βάρος, την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, την ινσουλίνη, τα λιπίδια και τις ορμόνες. Παράλληλα, οι ερευνητές ανέλυσαν μεγάλο αριθμό ουσιών στο αίμα ώστε να αναζητήσουν ευρύτερες μεταβολικές συσχετίσεις.

Στις στατιστικές αναλύσεις έλαβαν υπόψη παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάζουν τα αποτελέσματα, όπως το σωματικό βάρος, το κάπνισμα, τη σωματική δραστηριότητα, την κατανάλωση αλκοόλ και το μορφωτικό επίπεδο. Αυτό ενισχύει την αξιοπιστία των συσχετίσεων, αλλά δεν εξαλείφει όλους τους πιθανούς παράγοντες.

Και εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη προειδοποίηση. Η μελέτη είναι παρατηρησιακή και βασίζεται σε δεδομένα μιας συγκεκριμένης χρονικής στιγμής. Επομένως, δεν μπορεί να αποδείξει ότι οι αλλαγές που παρατηρήθηκαν οφείλονται στον καφέ. Είναι πιθανό, για παράδειγμα, άνθρωποι που πίνουν περισσότερο καφέ να έχουν και άλλες συνήθειες που επηρεάζουν την υγεία τους.

Επιπλέον, η ποσότητα του καφέ δηλώθηκε από τους ίδιους τους συμμετέχοντες και οι ερευνητές δεν γνώριζαν με ακρίβεια το μέγεθος κάθε φλιτζανιού, τον τύπο των κόκκων ή τον τρόπο παρασκευής. Αυτό έχει σημασία, καθώς διαφορετικές μέθοδοι παρασκευής μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τα συστατικά του καφέ.

Οι ίδιοι οι ερευνητές καταλήγουν ότι η υψηλότερη συνήθης κατανάλωση καφέ συνδέεται με πιο «αδύνατη» σύσταση σώματος, χαμηλότερα επίπεδα συγκεκριμένων αμινοξέων και ένα ιδιαίτερο ορμονικό προφίλ που διαφέρει μεταξύ ανδρών και γυναικών. Ιδιαίτερα στους άνδρες, η σχέση με την τεστοστερόνη και τη SHBG ήταν έντονη και παρέμενε ακόμη και μετά την προσαρμογή για βασικούς παράγοντες του τρόπου ζωής.

Το εύρημα είναι ενδιαφέρον, αλλά δεν σημαίνει ότι περισσότερα φλιτζάνια καφέ θα οδηγήσουν σε περισσότερη τεστοστερόνη ή καλύτερη υγεία. Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα χρειάζονται μακροχρόνιες μελέτες και ελεγχόμενες δοκιμές που θα εξετάσουν αν ο καφές ή συγκεκριμένα συστατικά του προκαλούν πράγματι αυτές τις αλλαγές.