Οδική ασφάλεια στην ΕΕ:Χάνεται το στοίχημα για τη μείωση των θανάτων κατά 50%

Ευρώπη  δύο ταχυτήτων στην Οδική Ασφάλεια: Λίγες χώρες πετυχαίνουν τους στόχους, η πλειονότητα μένει επικίνδυνα πίσω. Από τη μία πλευρά, μια μικρή ομάδα κρατών κινείται με σταθερή ταχύτητα, εφαρμόζοντας ρεαλιστικές λύσεις και καταφέρνοντας να μειώσει δραστικά τα τροχαία ατυχήματα. Από την άλλη, η μεγάλη πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών μοιάζει να έχει εγκλωβιστεί σε μια ανησυχητική στασιμότητα, αφήνοντας τις υποσχέσεις για ασφαλέστερους δρόμους να ξεθωριάζουν.

Αυτή την απογοητευτική εικόνα αποτυπώνει η 20ή ετήσια έκθεση του Δείκτη Επιδόσεων Οδικής Ασφάλειας (PIN), που δημοσιεύθηκε σήμερα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC) στις Βρυξέλλες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται πλέον με τον μισό ρυθμό από αυτόν που απαιτείται για την επίτευξη του μεγάλου στόχου: Τη μείωση των θανάτων κατά 50% μέχρι το 2030.

Οι αριθμοί που ξυπνούν συνειδήσεις

Πίσω από τα στατιστικά στοιχεία κρύβονται ανθρώπινες ζωές, οικογένειες και προσωπικές τραγωδίες. Μόνο κατά τη διάρκεια του 2025, περίπου 19.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στους δρόμους της ΕΕ, ενώ περισσότεροι από 100.000 υπέστησαν σοβαρούς, συχνά ανεπανόρθωτους τραυματισμούς. Βρισκόμαστε ακριβώς στο μέσο της δεκαετίας 2020–2030, μιας περιόδου κατά την οποία η ΕΕ δεσμεύτηκε να δράσει αποφασιστικά. Ωστόσο, η μείωση των θανάτων σε σχέση με το έτος βάσης του 2019 (προ πανδημίας) αγγίζει μόλις το 15%. Για να βρισκόμασταν εντός προγράμματος, η μείωση αυτή θα έπρεπε σήμερα να έχει φτάσει το 31%. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι την περασμένη χρονιά οι θάνατοι μειώθηκαν κατά μόλις 2%.

Για να καταλάβουμε το μέγεθος της καθυστέρησης, η επίτευξη του στόχου του 2030 απαιτούσε μια μέση ετήσια μείωση της τάξης του 6,1% από το 2019. Τώρα, με το χαμένο έδαφος να συσσωρεύεται, οι ευρωπαϊκοί δρόμοι πρέπει να εμφανίζουν μείωση των θανάτων κατά σχεδόν 10% κάθε χρόνο μέχρι το τέλος της δεκαετίας – ένας ρυθμός πενταπλάσιος από τον τρέχοντα.

Πρωταθλητές και ουραγοί: Η ακτινογραφία των 31 χωρών

Η έκθεση PIN δεν περιορίζεται στα 27 μέλη της ΕΕ που δεσμεύονται άμεσα από τον στόχο, αλλά περιλαμβάνει επίσης τη Νορβηγία, την Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σερβία. Παρά τη γενική απογοήτευση, η ανάλυση αποδεικνύει ότι ο στόχος παραμένει εφικτός, αρκεί να υπάρχει η ανάλογη πολιτική βούληση.

Ορισμένες χώρες δείχνουν τον δρόμο, πετυχαίνοντας εντυπωσιακά αποτελέσματα. Το πιο φωτεινό παράδειγμα έρχεται από μια χώρα που στο παρελθόν βρισκόταν χαμηλά στις λίστες ασφάλειας: Tην Πολωνία. Από το 2019, η Πολωνία κατάφερε να μειώσει τους θανάτους από τροχαία κατά 43%, καταγράφοντας την καλύτερη επίδοση σε ολόκληρη την Ευρώπη. Παράλληλα, παραδοσιακές δυνάμεις της οδικής ασφάλειας ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη θέση τους. Η Δανία έχει μειώσει τους θανάτους κατά 32%, κερδίζοντας επάξια το φετινό βραβείο PIN 2026, ενώ το Βέλγιο ακολουθεί με μείωση 31%, παραμένοντας σταθερά σε τροχιά επίτευξης του στόχου.

Στην κορυφή της λίστας, η Νορβηγία και η Σουηδία παραμένουν οι ασφαλέστερες χώρες με διαφορά, καταγράφοντας μόλις 19 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων, τη στιγμή που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στους 43 θανάτους.

Η παράδοξη περίπτωση της Ολλανδίας και η «σιωπηλή κρίση»

Στον αντίποδα, η έκθεση αναδεικνύει σοβαρές προκλήσεις και πισωγυρίσματα. Η Ολλανδία αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς είναι η μόνη μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα όπου ο αριθμός των θανάτων ανά εκατομμύριο κατοίκους είναι σήμερα υψηλότερος από ό,τι πριν από μια δεκαετία. Σε μια χώρα με εξαιρετικά υψηλά ποσοστά χρήσης ποδηλάτου, η προστασία των ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου απαιτεί πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια – και τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η προσπάθεια δεν έχει καταβληθεί στον απαιτούμενο βαθμό.

Την ίδια στιγμή, οι σοβαροί τραυματισμοί αποτελούν μια «σιωπηλή κρίση». Η πρόοδος στη μείωση των βαριά τραυματισμένων υστερεί σημαντικά σε σχέση με τη μείωση των θανάτων, αφήνοντας κάθε χρόνο περίπου 100.000 ανθρώπους στην ΕΕ με σοβαρά σωματικά και ψυχολογικά τραύματα, αλλάζοντας για πάντα τη ζωή τους.

Σε ποια από τις δύο ταχύτητες κινείται η Ελλάδα;

Η απάντηση κρύβει μια ευχάριστη έκπληξη, καθώς η χώρα μας φαίνεται πως κάνει μια σοβαρή προσπάθεια να ξεκολλήσει από τις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία, το 2025 καταγράφηκε μια εντυπωσιακή και ιστορική μείωση της τάξης του 22% στους θανάτους από τροχαία (από 665 θύματα το 2024, πέσαμε στα 517), φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο από το μακρινό 1963. Με 49,7 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων, η Ελλάδα πλησιάζει πλέον με αξιώσεις τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (43 θάνατοι). Οι ειδικοί αποδίδουν αυτή τη θετική στροφή στην αυστηροποίηση των ελέγχων για τη χρήση κράνους και την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, αλλά και στην εφαρμογή του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, παραμένει: Θα καταφέρουμε να πιάσουμε τον μεγάλο ευρωπαϊκό στόχο του 2030, ή πρόκειται για μια προσωρινή ανάσα;

Πολιτικές πιέσεις και ο κίνδυνος οπισθοδρόμησης

Το ETSC προειδοποιεί ότι ακόμη και οι κατακτήσεις που επιτεύχθηκαν με σκληρή προσπάθεια κινδυνεύουν πλέον να χαθούν, εξαιτίας των τάσεων αποδυνάμωσης των υφιστάμενων κανόνων ασφαλείας. Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκονται προτάσεις που προκαλούν έντονο προβληματισμό:

1. Πάγωμα των απαιτήσεων ασφαλείας για μια νέα κατηγορία μικρών ηλεκτρικών αυτοκινήτων για μια ολόκληρη δεκαετία.
2. Εξαίρεση των ηλεκτρικών ημιφορτηγών (vans) από τους υποχρεωτικούς περιοριστές ταχύτητας.
3. Άδεια κυκλοφορίας σε χιλιάδες μακρύτερα και βαρύτερα φορτηγά για διασυνοριακές μεταφορές.
4. Πιθανή αναγνώριση των πιο χαλαρών προτύπων ασφαλείας των οχημάτων των ΗΠΑ ως ισοδύναμων με εκείνα της ΕΕ, στο πλαίσιο διεθνών εμπορικών διαπραγματεύσεων.

Ακόμη και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ενδιάμεση επανεξέτασή της που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο, παραδέχθηκε ότι η πρόοδος είναι απελπιστικά αργή και ότι η υπάρχουσα «εργαλειοθήκη» μέτρων ενδέχεται να μην επαρκεί για τις μελλοντικές προκλήσεις. «Αυτή η έκθεση δείχνει μια Ευρώπη που κινείται με δύο ταχύτητες. Ορισμένες χώρες βρίσκονται σε καλό δρόμο για να μειώσουν στο μισό τους θανάτους, αλλά οι περισσότερες μένουν πίσω, και η ΕΕ συνολικά είναι εκτός πορείας. Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι αναπόφευκτο – είναι το αποτέλεσμα των επιλογών που κάνουν οι κυβερνήσεις», δήλωσε χαρακτηριστικά η Jenny Carson, συντάκτρια της έκθεσης.

Η επόμενη μέρα: Πώς θα σωθούν ανθρώπινες ζωές

Για να αναστραφεί η κατάσταση, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας Μεταφορών απευθύνει σαφή και επείγουσα έκκληση.

Προς τις εθνικές κυβερνήσεις:

1. Να υιοθετήσουν πλήρως την προσέγγιση του «Ασφαλούς Συστήματος» (Safe System approach), που εστιάζει στην πρόληψη του ανθρώπινου λάθους.
2. Να ενισχύσουν τους αποδεδειγμένα αποτελεσματικούς τροχονομικούς ελέγχους στους δρόμους.
3. Να χρηματοδοτήσουν επαρκώς τις εθνικές στρατηγικές οδικής ασφάλειας.
4. Να επισπεύσουν τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων για τους Κύριους Δείκτες Επιδόσεων (KPIs) της ΕΕ.

Προς την Ευρωπαϊκή Ένωση:

1. Να σταματήσει αμέσως κάθε προσπάθεια αποδυνάμωσης των προτύπων ασφαλείας στα νέα οχήματα.
2. Να προετοιμαστεί για την αυστηροποίηση των κανόνων ασφαλείας κατά την επίσημη αναθεώρηση του 2027.
3. Να προτείνει αυστηρά και ασφαλή όρια ταχύτητας σε όλη την επικράτεια: 30 χλμ/ώρα στις πόλεις και τις κατοικημένες περιοχές, 70 χλμ/ώρα στους επαρχιακούς δρόμους χωρίς διαχωριστικό διάζωμα, και έως 120 χλμ/ώρα στους αυτοκινητόδρομους.
4. Η οδική ασφάλεια δεν είναι ζήτημα τύχης, αλλά πολιτικής βούλησης και συλλογικής ευθύνης. Αν η Ευρώπη θέλει πραγματικά να προστατεύσει τους πολίτες της, πρέπει να πατήσει γκάζι στις μεταρρυθμίσεις και φρένο στα τροχαία δυστυχήματα.