Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας: Το bullying που πληγώνει χιλιάδες μαθητές

Η Σοφία δεν ήθελε να πάει σχολείο. Κάθε πρωί έβρισκε μια δικαιολογία για να μείνει στο σπίτι: πονοκέφαλος, στομαχόπονος, κούραση.

Για τους γονείς της ήταν απλώς μια δύσκολη περίοδος. Μέχρι που μια μέρα αποκάλυψε την αλήθεια: συμμαθητές της την κορόιδευαν καθημερινά για την εμφάνισή της.

Ιστορίες σαν αυτή δεν είναι σπάνιες. Ο σχολικός εκφοβισμός - γνωστός διεθνώς ως bullying - επηρεάζει χιλιάδες παιδιά και εφήβους, αφήνοντας συχνά βαθιά ψυχολογικά σημάδια.

Κάθε χρόνο στις 6 Μαρτίου, η Ελλάδα τιμά την Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού, μια ημέρα αφιερωμένη στην ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και την πρόληψη ενός φαινομένου που επηρεάζει χιλιάδες παιδιά και εφήβους.

Η ημέρα αυτή καθιερώθηκε από το Υπουργείο Παιδείας με στόχο να αναδείξει τις συνέπειες του bullying στο σχολικό περιβάλλον, αλλά και να ενθαρρύνει μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς να μιλήσουν ανοιχτά για το πρόβλημα.

Η σχολική βία άλλωστε, δεν περιορίζεται μόνο στη σωματική επιθετικότητα. Συχνά παίρνει πιο «αόρατες» μορφές, που όμως αφήνουν βαθιά ψυχολογικά τραύματα στα παιδιά.

Τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός (bullying)

Ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) περιγράφει επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά μεταξύ μαθητών, όπου υπάρχει ανισορροπία δύναμης. Το παιδί που δέχεται τον εκφοβισμό δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ενώ το φαινόμενο μπορεί να διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Οι βασικές μορφές σχολικής βίας περιλαμβάνουν:

• Σωματικό εκφοβισμό (χτυπήματα, σπρωξίματα, καταστροφή αντικειμένων)
• Λεκτική βία (προσβολές, κοροϊδία, απειλές)
• Κοινωνικό αποκλεισμό από παρέες ή δραστηριότητες
• Διαδικτυακό εκφοβισμό (cyberbullying) μέσω κοινωνικών δικτύων και μηνυμάτων
• Διάδοση φημών ή ταπείνωση μπροστά σε άλλους μαθητές

Σύμφωνα με διεθνείς και ελληνικές έρευνες, σημαντικό ποσοστό μαθητών έχει βιώσει ή παρακολουθήσει περιστατικά εκφοβισμού μέσα στο σχολείο.

Οι συνέπειες στα παιδιά

Οι επιπτώσεις της σχολικής βίας μπορεί να είναι σοβαρές και μακροχρόνιες. Τα παιδιά που υφίστανται εκφοβισμό συχνά εμφανίζουν:

• άγχος και φόβο για το σχολείο
• χαμηλή αυτοεκτίμηση
• δυσκολίες στη μάθηση και στη συγκέντρωση
• κοινωνική απομόνωση
• ψυχολογικά προβλήματα, όπως κατάθλιψη

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα παιδιά αποφεύγουν να μιλήσουν για όσα βιώνουν, είτε από φόβο είτε από ντροπή, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την έγκαιρη αναγνώριση των σημάτων από γονείς και εκπαιδευτικούς.

Ο ρόλος του σχολείου και της οικογένειας

Η αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού απαιτεί συνεργασία μεταξύ σχολείου, οικογένειας και μαθητών.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι είναι σημαντικό:

• οι μαθητές να ενθαρρύνονται να μιλούν όταν βλέπουν ή βιώνουν bullying
• οι εκπαιδευτικοί να δημιουργούν ασφαλές και υποστηρικτικό σχολικό περιβάλλον
• οι γονείς να διατηρούν ανοιχτή επικοινωνία με τα παιδιά τους

Η πρόληψη ξεκινά από την καλλιέργεια αξιών όπως ο σεβασμός, η αποδοχή της διαφορετικότητας και η ενσυναίσθηση.

Μια ημέρα υπενθύμισης και δράσης

Η Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού δεν είναι απλώς μια συμβολική ημερομηνία. Σε σχολεία σε όλη τη χώρα διοργανώνονται δράσεις, συζητήσεις, παρουσιάσεις και δημιουργικές δραστηριότητες που στόχο έχουν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν το πρόβλημα και να μάθουν πώς μπορούν να το αντιμετωπίσουν.

Το μήνυμα της ημέρας είναι ξεκάθαρο: κανένα παιδί δεν πρέπει να νιώθει μόνο ή απροστάτευτο μέσα στο σχολείο.

Η αντιμετώπιση του bullying είναι ευθύνη όλων - μαθητών, εκπαιδευτικών, γονιών και κοινωνίας. Μόνο μέσα από τη συνεργασία και την ενημέρωση μπορεί να δημιουργηθεί ένα σχολικό περιβάλλον όπου ο σεβασμός και η ασφάλεια θα είναι αυτονόητα.

Πότε καθιερώθηκε η Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας

Η Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού καθιερώθηκε στην Ελλάδα το 2012 από το Υπουργείο Παιδείας. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί μια ημέρα αφιερωμένη στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση γύρω από το φαινόμενο του bullying μέσα στο σχολικό περιβάλλον.

Από τότε, κάθε χρόνο στις 6 Μαρτίου, σχολεία σε όλη τη χώρα διοργανώνουν δράσεις όπως:

• συζητήσεις και βιωματικά εργαστήρια
• παρουσιάσεις και προβολές ενημερωτικών βίντεο
• δημιουργία αφισών και μηνυμάτων κατά της βίας
• θεατρικά δρώμενα και ομαδικές δραστηριότητες

Οι πρωτοβουλίες αυτές έχουν στόχο να βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν τις συνέπειες του εκφοβισμού και να καλλιεργήσουν αξίες όπως ο σεβασμός, η αποδοχή και η αλληλεγγύη.

10 σημαντικά facts για το bullying

1. Ο σχολικός εκφοβισμός αφορά παιδιά όλων των ηλικιών, από το δημοτικό έως το λύκειο.
2. Δεν είναι πάντα σωματικός. Συχνά εκδηλώνεται με λεκτική ή ψυχολογική πίεση.
3. Το cyberbullying έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια λόγω της χρήσης των social media.
4. Πολλά παιδιά που δέχονται εκφοβισμό δεν το αποκαλύπτουν στους γονείς ή στους δασκάλους τους.
5. Ο εκφοβισμός μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και σχολική απομόνωση.
6. Τα περιστατικά bullying συμβαίνουν συχνότερα σε χώρους όπως η αυλή του σχολείου, οι διάδρομοι ή ακόμη και το διαδίκτυο.
7. Οι συμμαθητές που είναι μάρτυρες ενός περιστατικού μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην αποτροπή του εκφοβισμού.
8. Η ενσυναίσθηση και η αποδοχή της διαφορετικότητας θεωρούνται από τους ειδικούς βασικά στοιχεία πρόληψης.
9. Η έγκαιρη παρέμβαση από γονείς και εκπαιδευτικούς μπορεί να μειώσει σημαντικά την επανάληψη περιστατικών.
10. Η αντιμετώπιση του bullying απαιτεί συνεργασία σχολείου, οικογένειας και κοινωνίας.

Μύθοι και αλήθειες για το bullying

1. «Το bullying είναι απλώς πείραγμα μεταξύ παιδιών»
Μύθος - Ο εκφοβισμός είναι επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ψυχολογική βλάβη.

2. «Ο εκφοβισμός μπορεί να συμβεί και στο διαδίκτυο»
Αλήθεια - Το cyberbullying μέσω social media και μηνυμάτων είναι πλέον μία από τις πιο συχνές μορφές εκφοβισμού.

3. «Τα παιδιά που δέχονται bullying πρέπει να το αντιμετωπίσουν μόνα τους»
Μύθος - Η υποστήριξη από γονείς, εκπαιδευτικούς και συμμαθητές είναι καθοριστική.

4. «Οι μάρτυρες ενός περιστατικού μπορούν να βοηθήσουν να σταματήσει»
Αλήθεια - Όταν οι συμμαθητές αντιδρούν ή ενημερώνουν έναν ενήλικα, ο εκφοβισμός συχνά σταματά.

5. «Το bullying μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες»
Αλήθεια - Μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση, την ψυχική υγεία και τη σχολική επίδοση ενός παιδιού.

5 σημάδια ότι ένα παιδί μπορεί να δέχεται σχολικό εκφοβισμό

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ορισμένες αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού μπορεί να αποτελούν ένδειξη ότι βιώνει bullying:

1. Αποφεύγει να πάει στο σχολείο ή παραπονιέται συχνά για αδιαθεσία
2. Επιστρέφει στο σπίτι στενοχωρημένο ή απομονώνεται
3. Έχει ξαφνική πτώση στη σχολική του επίδοση
4. Χάνει προσωπικά αντικείμενα ή εμφανίζει ανεξήγητους τραυματισμούς
5. Παρουσιάζει έντονο άγχος, φόβο ή προβλήματα ύπνου

Τηλεφωνικές Γραμμές Υποστήριξης για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς

• 24ωρη τηλεφωνική γραμμή Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης 197 (χωρίς χρέωση)
• Συνήγορος του Παιδιού 213 1306 744 - 213 1306 710 (καθημερινές / ώρες λειτουργίας: 09:00-16:00)
• Γραμμή για τα Παιδιά (χωρίς χρέωση από σταθερό) 800 1132 000 (καθημερινές / ώρες λειτουργίας: 09:00-16:00)
• Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης (Υπουργείο Υγείας) 10306 - για υποστήριξη σε θέματα βίας/επιθετικότητας παιδιών και εφήβων (καθημερινές / ώρες λειτουργίας: 09:00-21:00)
• Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (Υπουργείο Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη) 11188 24ωρη υπηρεσία
• Τηλεφωνική γραμμή του Εθνικού Μηχανισμού Επείγουσας Ανταπόκρισης που βοηθά στην ταυτοποίηση και στον εντοπισμό των παιδιών που βρίσκονται σε ανάγκη (Προστασία Ασυνόδευτων Ανηλίκων Τρίτων Χωρών) 0030-2132128888 & 0030-6942773030 μέσω WhatsApp ή Viber 24ωρη υπηρεσία
• Εθνική Γραμμή Παιδικής Προστασίας 1107 24ωρη υπηρεσία (συμβουλευτική / ψυχολογική υποστήριξη σε παιδιά και εφήβους)
• ΕΛΙΖΑ Γραμμή Παιδιών 10454 - για επαγγελματίες που ασχολούνται με παιδιά και εφήβους υπηρεσία καθημερινές μόνο (καθημερινές / ώρες λειτουργίας : 10:00-20:00) - συμβουλευτική και καθοδήγηση για τις ενέργειες / διασύνδεση με υπηρεσίες όλες οι μορφές κακοποίησης
• Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή Βοήθειας για τα Παιδιά SOS (Το Χαμόγελο του Παιδιού) / Εφαρμογή Chat 1056 24ωρη (ανώνυμη γραμμή και χωρίς χρέωση) Για άμεση βοήθεια για τα παιδιά που βρίσκονται σε κίνδυνο.
• Ευρωπαϊκή Γραμμή Στήριξης Παιδιών & Εφήβων (Το Χαμόγελο του Παιδιού) 116111 24ωρη Συμβουλευτική υποστήριξη
• Ευρωπαϊκή Γραμμή για τα Εξαφανισμένα Παιδιά (Το Χαμόγελο του Παιδιού σε εθνικό επίπεδο) 116000 24ωρη υπηρεσία
• Τηλεφωνική Γραμμή βοήθειας «Μαζί για το Παιδί» της Ένωσης «Μαζί για το Παιδί» 11525 Συμβουλευτική γονέων ανήλικων παιδιών, σε εκπαιδευτικούς και σε παιδιά άνω των 12 ετών - (καθημερινές / ώρες λειτουργίας: 09:00-19:00)
• Η Γραμμή Βοηθείας Help-line (Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου) 210 6007686 (καθημερινές / ώρες λειτουργίας: 09:00-17:00) www.help-line.gr δυνατότητα για chat (καθημερινές / ώρες λειτουργίας: 14:00-17:00)
• Γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης για ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και το οικογενειακό, φιλικό, σχολικό και εργασιακό περιβάλλον τους - 11528 Δίπλα σου (καθημερινές / ώρες λειτουργίας 10:00-18:00)

Περισσότερες πληροφορίες για το πώς να αντιμετωπίσεις το bullying, μπορείς να βρεις στη σχετική ιστοσελίδα stop-bullying.gov.gr.