Πλαστικά και εγκυμοσύνη: Σχεδόν 2 εκατομμύρια πρόωρες γεννήσεις συνδέονται με χημικά

Δύο χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για να κάνουν τα πλαστικά πιο εύκαμπτα συνδέονται με σχεδόν 2 εκατομμύρια πρόωρες γεννήσεις και τον θάνατο 74.000 νεογνών παγκοσμίως το 2018, σύμφωνα με νέα μελέτη.

Ένα βρέφος θεωρείται πρόωρο όταν γεννιέται πριν από την 37η εβδομάδα κύησης. Περίπου 1 στα 10 βρέφη στις ΗΠΑ γεννήθηκε πρόωρα το 2024, σύμφωνα με την έκθεση March of Dimes του 2025.

«Τα μωρά που επιβιώνουν ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αναπνευστικά προβλήματα, δυσκολίες σίτισης, εγκεφαλική παράλυση, αναπτυξιακή καθυστέρηση, προβλήματα όρασης και ακοής», σύμφωνα με τo Κέντρo Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC).

Οι δύο χημικές ουσίες που εξετάστηκαν στη μελέτη - το Di-2-ethylhexyl phthalate (DEHP) και το συγγενές του diisononyl phthalate (DiNP) - ανήκουν σε μια οικογένεια συνθετικών ουσιών που ονομάζονται φθαλικές ενώσεις (phthalates).

Οι φθαλικές ενώσεις είναι γνωστό ότι παρεμβαίνουν στον μηχανισμό παραγωγής ορμονών του οργανισμού, δηλαδή στο ενδοκρινικό σύστημα, και «συνδέονται με προβλήματα στην ανάπτυξη, την αναπαραγωγή, τον εγκέφαλο, το ανοσοποιητικό και άλλες λειτουργίες», σύμφωνα με το αμερικανικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Επιστημών Υγείας. Ακόμη και μικρές ορμονικές διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν «σημαντικές αναπτυξιακές και βιολογικές επιπτώσεις».

«Πρόκειται για μια επικίνδυνη κατηγορία χημικών», λέει ο δρ. Leonardo Trasande, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Παιδιατρικής στην Ιατρική Σχολή Grossman του NYU Langone.

«Στο πλαίσιο των προσπαθειών για αύξηση των γεννήσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουμε ότι τα μωρά γεννιούνται υγιή», προσθέτει.

«Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν περαιτέρω τις προσπάθειες για μια διεθνή συμφωνία για τα πλαστικά, που θα περιορίζει τις επικίνδυνες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ευρέως σε αυτά», σημειώνει.

Το American Chemistry Council αναφέρει στο CNN ότι η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) κατέληξε, μετά από αξιολόγηση, πως το DiNP δεν ενέχει «αδικαιολόγητο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον». Δεν υπήρξε σχόλιο για το DEHP.

«Παντοτινά» χημικά

Οι φθαλικές ενώσεις αποκαλούνται συχνά «παντοτινά χημικά», καθώς χρησιμοποιούνται σε πλήθος καταναλωτικών προϊόντων. Προσδίδουν ευκαμψία σε παιδικά παιχνίδια, είδη ζωγραφικής, δοχεία αποθήκευσης τροφίμων, βινυλικά δάπεδα, κουρτίνες μπάνιου, λάστιχα κήπου, ιατρικές συσκευές και πολλά ακόμη.

Επίσης, χρησιμοποιούνται σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας - όπως αποσμητικά, βερνίκια νυχιών, αρώματα, σαμπουάν και λοσιόν - για τη μεταφορά και διατήρηση των αρωμάτων.

Έρευνες έχουν συνδέσει τις φθαλικές ενώσεις με αναπαραγωγικά προβλήματα, όπως δυσμορφίες στα γεννητικά όργανα αγοριών, μη κάθοδο όρχεων, καθώς και με χαμηλότερα επίπεδα σπέρματος και τεστοστερόνης στους άνδρες. Έχουν επίσης συσχετιστεί με παιδική παχυσαρκία, άσθμα, καρδιαγγειακά προβλήματα και καρκίνο.

Μελέτη του 2021 εκτίμησε ότι οι φθαλικές ενώσεις μπορεί να συμβάλλουν σε 91.000 έως 107.000 πρόωρους θανάτους ετησίως στις ΗΠΑ, σε άτομα ηλικίας 55 έως 64 ετών, κυρίως λόγω καρδιοπαθειών.

Πώς επηρεάζουν την εγκυμοσύνη

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι ουσίες αυτές μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργία του πλακούντα.

Ο πλακούντας, που συνδέεται με το τοίχωμα της μήτρας, παρέχει οξυγόνο, θρεπτικά συστατικά και ανοσολογική προστασία στο έμβρυο. Η ανεπαρκής λειτουργία του αποτελεί βασική αιτία πρόωρου τοκετού.

Η φλεγμονή μπορεί να επηρεάσει την προσκόλληση του πλακούντα και να οδηγήσει σε ρήξη των εμβρυϊκών υμένων, προκαλώντας συσπάσεις της μήτρας.

Παράλληλα, τα πρόωρα νεογνά εκτίθενται συχνά σε ακόμη περισσότερα πλαστικά στο νοσοκομειακό περιβάλλον, λόγω της χρήσης ιατρικών σωλήνων.

Μια ολόκληρη κατηγορία ουσιών στο μικροσκόπιο

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό eClinicalMedicine, ανέλυσε δεδομένα από 200 χώρες και περιοχές για το 2018.

Η μεγαλύτερη επιβάρυνση καταγράφηκε στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία, περιοχές με ταχεία ανάπτυξη της βιομηχανίας πλαστικών και υψηλά επίπεδα απορριμμάτων.

Οι ερευνητές διευκρίνισαν ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει άμεση αιτιώδη σχέση, ούτε εξετάζει όλες τις φθαλικές ενώσεις.

«Το ζήτημα δεν αφορά μόνο δύο ουσίες, αλλά ολόκληρη την κατηγορία», σημειώνουν ειδικοί, προειδοποιώντας ότι η αντικατάσταση μιας επικίνδυνης ουσίας με παρόμοια μπορεί να μην μειώνει τον κίνδυνο.

Πώς να μειώσετε την έκθεση

Τα καλά νέα είναι ότι οι φθαλικές ενώσεις αποβάλλονται σχετικά γρήγορα από τον οργανισμό. Έτσι, μικρές αλλαγές μπορούν να κάνουν διαφορά:

• Επιλέγετε προϊόντα προσωπικής φροντίδας με την ένδειξη «χωρίς φθαλικές ενώσεις»
• Ελέγχετε συστατικά όπως DEP, DBP και BBzP
• Αποφεύγετε τη θέρμανση τροφίμων σε πλαστικά δοχεία (π.χ. στον φούρνο μικροκυμάτων)
• Διατηρείτε καλό αερισμό στο σπίτι
• Καθαρίζετε τακτικά τη σκόνη, όπου μπορεί να συσσωρεύονται χημικά

Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι η ατομική ευθύνη δεν αρκεί.

«Η ουσιαστική προστασία απαιτεί αυστηρότερους κανονισμούς, ασφαλέστερα προϊόντα, καλύτερη σήμανση και αποτελεσματικότερη περιβαλλοντική διαχείριση», καταλήγουν.