Πώς τα δόντια και η ελλιπής στοματική φροντίδα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο άνοιας

Η υγεία του στόματος θεωρείται συχνά θέμα αισθητικής ή άνεσης. Ωστόσο, νέα δεδομένα που δημοσιεύονται στο περιοδικό Journal of Dental Research δείχνουν ότι τα δόντια και η ικανότητα μάσησης μπορεί να συνδέονται με κάτι πολύ βαθύτερο: τη λειτουργία του εγκεφάλου καθώς περνούν τα χρόνια. Η έρευνα  από την Ιαπωνία φωτίζει αυτή τη σχέση και δείχνει ότι δεν αφορά μόνο φλεγμονές ή βακτήρια, αλλά και τον τρόπο που τρώμε, μιλάμε και κοινωνικοποιούμαστε.

Όπως αναφέρεται στο The Brighter Side Of News, η άνοια αποτελεί ήδη ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως και ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με αυτή αυξάνεται ραγδαία. Τα συμπτώματα εμφανίζονται αργά, με απώλεια μνήμης, δυσκολία στην επικοινωνία και αλλαγές στη συμπεριφορά. Εδώ και χρόνια, μελέτες παρατηρούν ότι άτομα με απώλεια δοντιών ή προβλήματα στα ούλα εμφανίζουν συχνότερα γνωστική έκπτωση. Το ερώτημα όμως παραμένει: ευθύνονται τα δόντια ή απλώς αντικατοπτρίζουν μια γενικότερη επιδείνωση της υγείας;

Γιατί η σχέση δοντιών και άνοιας δεν είναι τόσο απλή

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η αιτία και το αποτέλεσμα συχνά μπερδεύονται. Όταν η μνήμη αρχίζει να εξασθενεί, η καθημερινή φροντίδα γίνεται δυσκολότερη. Το άτομο μπορεί να αμελεί το βούρτσισμα, να ξεχνά ραντεβού στον οδοντίατρο ή να μην βουρτσίζει σωστά τις οδοντοστοιχίες. Έτσι, η κακή στοματική υγεία μπορεί να είναι συνέπεια της γνωστικής έκπτωσης και όχι η αρχική αιτία της.

Υπάρχει όμως και μια πιο μακροπρόθεσμη διάσταση. Παράγοντες που ξεκινούν από την παιδική ηλικία, όπως οι γνωστικές δεξιότητες και οι συνήθειες υγιεινής, επηρεάζουν τόσο την πορεία της στοματικής υγείας όσο και τον κίνδυνο άνοιας αργότερα. Επειδή οι περισσότερες παλιότερες έρευνες δεν είχαν στοιχεία από τόσο νωρίς στη ζωή, είναι δύσκολο να απομονωθεί τι πραγματικά οδηγεί σε τι.

Νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η σχέση είναι αμφίδρομη. Παρ’ όλα αυτά, τα προβλήματα στο στόμα φαίνεται να προηγούνται συχνά της επιδείνωσης της μνήμης. Η δυσκολία στη μάσηση, η ξηροστομία και η απώλεια φυσικών δοντιών έχουν συνδεθεί με χαμηλότερες επιδόσεις στη σκέψη και στη μνήμη σε διαφορετικές χώρες και πληθυσμούς.

Παρά τις πιο εξελιγμένες μεθόδους, τα αποτελέσματα δεν είναι πάντα ξεκάθαρα. Κάποιες έρευνες βρίσκουν ισχυρή σύνδεση, άλλες όχι. Αυτό πιθανότατα οφείλεται στο τι ακριβώς μετράται κάθε φορά και για πόσο καιρό. Η απώλεια ενός δοντιού δεν έχει την ίδια σημασία με τη συνολική ικανότητα μάσησης ή την καθημερινή λειτουργικότητα του στόματος.

Ο ρόλος της διατροφής και της κοινωνικής απομόνωσης

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι η κοινωνική διάσταση. Το στόμα δεν χρησιμεύει μόνο για να τρώμε. Μας επιτρέπει να μιλάμε καθαρά, να γελάμε, να συμμετέχουμε σε γεύματα και να διατηρούμε επαφή με τους άλλους. Όταν αυτά γίνονται δύσκολα, πολλοί άνθρωποι αρχίζουν να αποφεύγουν κοινωνικές δραστηριότητες. Η απομόνωση, με τη σειρά της, έχει αναγνωριστεί ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για άνοια.

Η διατροφή παίζει επίσης κρίσιμο ρόλο. Όταν η μάσηση είναι προβληματική, μειώνεται η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε πρωτεΐνη. Η απώλεια βάρους στους ηλικιωμένους συχνά σηματοδοτεί υποσιτισμό και γενική εξασθένηση, καταστάσεις που επηρεάζουν αρνητικά και τον εγκέφαλο. Έρευνες δείχνουν ότι τα λιγότερα δόντια συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας εν μέρει μέσω της κακής διατροφής και της μειωμένης κοινωνικής επαφής.

Τα μακροχρόνια δεδομένα από την Ιαπωνία ενισχύουν αυτή την εικόνα. Σε ηλικιωμένους που παρακολουθήθηκαν για έξι χρόνια, η δυσκολία στη μάσηση αποδείχθηκε ο ισχυρότερος παράγοντας για απώλεια βάρους. Αυτό υποδηλώνει ότι η λειτουργικότητα του στόματος βρίσκεται στο κέντρο ενός «δικτύου» που συνδέει τη διατροφή, την κοινωνική ζωή και τη γνωστική υγεία.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την καθημερινή φροντίδα

Τα προβλήματα στο στόμα είναι εξαιρετικά συχνά. Ακόμη κι αν ο ρόλος τους στην άνοια είναι μικρός, ο μεγάλος αριθμός ανθρώπων που επηρεάζονται τα καθιστά σημαντικά σε επίπεδο πληθυσμού. Η φροντίδα των δοντιών, η σωστή εφαρμογή οδοντοστοιχιών μπορεί να έχουν οφέλη πολύ πέρα από το χαμόγελο, βοηθώντας τους ανθρώπους να παραμείνουν ενεργοί, κοινωνικοί και πνευματικά λειτουργικοί για περισσότερο καιρό.