Σχεδόν οι μισές περιπτώσεις άνοιας μπορούν να προληφθούν χωρίς φάρμακα,, λένε ερευνητές

Η άνοια επηρεάζει ήδη περισσότερους από 57 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και οι προβλέψεις δείχνουν ότι μέχρι το 2050 ο αριθμός αυτός μπορεί να σχεδόν τριπλασιαστεί. Οι επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο τους ασθενείς αλλά και τις οικογένειες, τα συστήματα υγείας και την οικονομία. Παράλληλα, πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι δεν υπάρχει τρόπος πρόληψης, κάτι που οι ερευνητές θεωρούν σοβαρό εμπόδιο.

Για πολλά χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι η άνοια είναι σχεδόν αναπόφευκτη και ότι λίγα μπορούν να γίνουν για να μειωθεί ο κίνδυνος. Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα των τελευταίων ετών δείχνουν μια διαφορετική εικόνα. Σήμερα οι ειδικοί εκτιμούν ότι σχεδόν οι μισές περιπτώσεις άνοιας ίσως συνδέονται με παράγοντες που μπορούν να αλλάξουν, όπως η σωματική δραστηριότητα, η υπέρταση, το κάπνισμα , η κοινωνική απομόνωση ή ακόμη και η ποιότητα της εκπαίδευσης.

Μια νέα μεγάλη συστηματική ανασκόπηση επιχειρεί να απαντήσει σε ένα σημαντικό ερώτημα: ποιοι τρόποι ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού λειτουργούν πραγματικά, όταν ο στόχος είναι η πρόληψη της άνοιας; Οι ερευνητές εξέτασαν μελέτες από διάφορες χώρες και κατέληξαν σε ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα: οι απλές καμπάνιες ενημέρωσης έχουν περιορισμένο αντίκτυπο, ενώ προγράμματα που εμπλέκουν ενεργά τον πολίτη φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Τι έδειξαν 12 μελέτες από οκτώ διαφορετικές χώρες 

Για να εξετάσουν τι πραγματικά αποδίδει, οι επιστήμονες ανέλυσαν 12 μελέτες από οκτώ χώρες: Αυστραλία, Βέλγιο, Χιλή, Κίνα, Δανία, Ολλανδία, Πουέρτο Ρίκο και Ηνωμένες Πολιτείες. Συνολικά συμμετείχαν από μερικές δεκάδες έως περισσότερα από 8.000 άτομα ανά μελέτη.

Οι παρεμβάσεις που εξετάστηκαν ήταν πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Περιλάμβαναν τηλεοπτικές και διαδικτυακές καμπάνιες, εκπαιδευτικά προγράμματα, ηλεκτρονικά μαθήματα, εφαρμογές, εργαλεία εκτίμησης προσωπικού κινδύνου, κοινοτικές δράσεις και ακόμη και διαδραστικές εκθέσεις τέχνης.

Η ανάλυση έδειξε ότι οι μαζικές καμπάνιες ενημέρωσης πέτυχαν να επηρεάσουν σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων, αλλά είχαν περιορισμένα αποτελέσματα στην αλλαγή  συνηθειών. Σε αρκετές περιπτώσεις οι συμμετέχοντες θυμούνταν ότι είχαν δει το μήνυμα, όμως αυτό δεν μεταφραζόταν απαραίτητα σε αλλαγές στην καθημερινότητά τους. Αντίθετα, καλύτερα αποτελέσματα καταγράφηκαν σε προγράμματα όπου οι άνθρωποι συμμετείχαν ενεργά. Τα διαδικτυακά εκπαιδευτικά μαθήματα, οι προσωποποιημένες εκτιμήσεις κινδύνου και οι διαδραστικές δράσεις παρουσίασαν πιο σταθερές βελτιώσεις τόσο στις γνώσεις όσο και στη συμπεριφορά. Μάλιστα, το πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα προήλθε από ένα πρόγραμμα στην Αυστραλία, που συνδύαζε προσωπική αξιολόγηση κινδύνου για άνοια με οργανωμένη εκπαίδευση μέσω διαδικτύου. Οι συμμετέχοντες εμφάνισαν βελτίωση κατά 26% στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου μέσα σε τρία χρόνια. Οι αλλαγές που καταγράφηκαν αφορούσαν πιο υγιεινή διατροφή, αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ και μεγαλύτερη συμμετοχή σε δραστηριότητες που ενεργοποιούν τον εγκέφαλο.

Η περίπτωση της Κίνας

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα προήλθε από μελέτη στην Κίνα. Στην αρχική φάση, οι ειδικοί έδιναν διαλέξεις και μοίραζαν ενημερωτικό υλικό, χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα. Όταν όμως στο πρόγραμμα εντάχθηκαν εκπαιδευμένα και γνωστά πρόσωπα της κοινότητας — άνθρωποι που λειτουργούσαν ως αξιόπιστοι «πρεσβευτές» του μηνύματος — η εικόνα άλλαξε σημαντικά. Η γνώση γύρω από την άνοια αυξήθηκε, το κοινωνικό στίγμα μειώθηκε και η συμμετοχή σε δωρεάν προληπτικό έλεγχο σχεδόν διπλασιάστηκε.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι υπάρχει μια πιθανή εξήγηση. Οι άνθρωποι συχνά δεν αλλάζουν συμπεριφορά μόνο επειδή ακούνε μια πληροφορία. Χρειάζονται κίνητρο, προσωπική σύνδεση με το πρόβλημα και αίσθηση ότι η αλλαγή είναι εφικτή.

Η μελέτη αποκάλυψε επίσης τα βασικά εμπόδια που αποτρέπουν τους ανθρώπους από το να υιοθετήσουν πιο υγιεινές συνήθειες. Τα συχνότερα ήταν η έλλειψη γνώσεων, η περιορισμένη διάθεση για αλλαγή, η έλλειψη χρόνου και οι οικονομικές δυσκολίες. Γι’ αυτό οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η απλή ενημέρωση ίσως δεν αρκεί. Μια τηλεοπτική καμπάνια μπορεί να αυξήσει την ευαισθητοποίηση, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θα ξεκινήσει να γυμνάζεται ή θα αλλάξει διατροφή.

Οι προοπτικές της μελέτης

Το βασικό μήνυμα φαίνεται ξεκάθαρο: η πρόληψη της άνοιας πιθανότατα δεν θα εξαρτηθεί από μία μόνο θεραπεία ή ένα φάρμακο. Ίσως να βασιστεί περισσότερο σε μικρές αλλαγές της καθημερινότητας και σε πιο έξυπνους τρόπους ενημέρωσης που θα βοηθούν τους ανθρώπους όχι απλώς να γνωρίζουν, αλλά και να αλλάζουν συμπεριφορά στην πράξη.