Συντάξεις χηρείας: Έως 470 ευρώ τον μήνα η μέση αύξηση – Αναλυτικά όλες οι αλλαγές

Νέα δεδομένα δημιουργούνται από το τέλος Αυγούστου για δεκάδες χιλιάδες οικογένειες που λαμβάνουν σύνταξη λόγω θανάτου, καθώς τίθεται στην πράξη σε εφαρμογή το νέο καθεστώς για τις συντάξεις χηρείας.

Η αλλαγή έχει δύο διαφορετικές όψεις. Για 8.552 συνταξιούχους του Δημοσίου μεταφράζεται άμεσα σε περισσότερα χρήματα στον τραπεζικό λογαριασμό, καθώς ανατρέπονται περικοπές που εφαρμόζονταν εδώ και χρόνια. Για περίπου 75.000-80.000 δικαιούχους του ιδιωτικού τομέα, αντίθετα, το κέρδος δεν είναι μια νέα αύξηση, αλλά η οριστική απαλλαγή από τον κίνδυνο να υποστούν στο μέλλον αντίστοιχες μειώσεις ή να κληθούν να επιστρέψουν μεγάλα ποσά.

Η νέα πραγματικότητα θα γίνει ορατή με την καταβολή των συντάξεων Σεπτεμβρίου. Ειδικά για τους δικαιούχους του Δημοσίου, η πληρωμή είναι προγραμματισμένη για τις 28 Αυγούστου, με τα χρήματα να εμφανίζονται στους λογαριασμούς από το απόγευμα της προηγούμενης ημέρας.

Από το 35% ξανά στο 70%

Η μεγαλύτερη ανατροπή αφορά όσους είχαν χάσει το μισό ποσό της σύνταξης χηρείας μετά την παρέλευση της πρώτης τριετίας.

Με το καθεστώς που ίσχυε για τις συντάξεις λόγω θανάτου μετά τις 13 Μαΐου 2016, ο δικαιούχος μπορούσε μετά την τριετία να βρεθεί με τη σύνταξη περιορισμένη από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος, εφόσον παράλληλα εργαζόταν ή εισέπραττε δική του σύνταξη.

Αυτός ο μηχανισμός αποτελεί πλέον παρελθόν. Η σύνταξη λόγω θανάτου θα εξακολουθεί να καταβάλλεται στο 70%, χωρίς τη συγκεκριμένη μείωση λόγω εργασίας ή παράλληλης συνταξιοδότησης.

Για τους 8.552 δικαιούχους του Δημοσίου που είχαν ήδη υποστεί την περικοπή, αυτό σημαίνει ότι το συγκεκριμένο τμήμα των αποδοχών τους μπορεί ακόμη και να διπλασιαστεί.

Περίπου 4 εκατ. ευρώ επιπλέον κάθε μήνα

Το οικονομικό μέγεθος της αλλαγής αποτυπώνεται στο δημοσιονομικό της κόστος, το οποίο υπολογίζεται σε περίπου 4 εκατ. ευρώ καθαρά τον μήνα.

Με βάση τον αριθμό των δικαιούχων, η μέση αύξηση προσεγγίζει τα 470 ευρώ τον μήνα, αν και το πραγματικό όφελος διαφοροποιείται σημαντικά ανά περίπτωση.

Ένας δικαιούχος, για παράδειγμα, του οποίου η σύνταξη χηρείας είχε περιοριστεί από τα 900 στα 450 ευρώ, επιστρέφει πλέον στα 900 ευρώ μεικτά. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η αύξηση του συγκεκριμένου σκέλους της σύνταξης φτάνει το 100%.

Το ποσό που τελικά θα μείνει στην τσέπη δεν είναι κατ' ανάγκη αντίστοιχο, καθώς όταν ο δικαιούχος εισπράττει ταυτόχρονα δική του σύνταξη, το συνολικό εισόδημα μπορεί να ενεργοποιεί άλλες κρατήσεις, μεταξύ των οποίων και την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων.

Τέλος στον φόβο επιστροφής χρημάτων για 80.000 δικαιούχους

Εντελώς διαφορετική είναι η εικόνα στον ιδιωτικό τομέα. Η περικοπή που είχε εφαρμοστεί στο Δημόσιο δεν ενεργοποιήθηκε για περίπου 80.000 αντίστοιχες συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα.

Έτσι δημιουργήθηκε επί σειρά ετών μια ιδιότυπη εκκρεμότητα: οι συνταξιούχοι συνέχιζαν να εισπράττουν ολόκληρο το ποσό, χωρίς όμως να έχει εξαλειφθεί ο κίνδυνος να εφαρμοστεί κάποια στιγμή η μείωση και να προκύψουν απαιτήσεις για επιστροφές χρημάτων.

Με τη νέα ρύθμιση αυτό το κεφάλαιο κλείνει.

Οι συγκεκριμένοι συνταξιούχοι δεν θα υποστούν την περικοπή και δεν θα αναζητηθούν από αυτούς ποσά που καταβλήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Η οικονομική έκθεση για ορισμένους δικαιούχους θα μπορούσε διαφορετικά να φτάσει ακόμη και σε 20.000-30.000 ευρώ.

Διασώζονται δύο εθνικές συντάξεις

Μια δεύτερη σημαντική αλλαγή αφορά περίπου 122.000 συνταξιούχους που συνδυάζουν δύο διαφορετικά ασφαλιστικά δικαιώματα. Τη δική τους σύνταξη και τη σύνταξη λόγω θανάτου.

Το νέο πλαίσιο διασφαλίζει ότι στις συγκεκριμένες περιπτώσεις δεν χάνεται η μία από τις δύο εθνικές συντάξεις. Ο δικαιούχος εξακολουθεί να λαμβάνει την εθνική σύνταξη που αντιστοιχεί στη δική του ασφαλιστική διαδρομή και εκείνη που συνδέεται με τη σύνταξη λόγω θανάτου.

Η διαφορά κάθε άλλο παρά αμελητέα είναι, καθώς αν συνδυάζονταν η περικοπή της σύνταξης χηρείας με απώλεια της δεύτερης εθνικής σύνταξης, η μηνιαία απώλεια μπορούσε να ξεπεράσει τα 500 ευρώ.

Τι αλλάζει για ΟΓΑ και ορφανά

Στην ίδια παρέμβαση εντάσσονται δύο ακόμη κατηγορίες. Περίπου 4.000 δικαιούχοι αγροτικών συντάξεων χηρείας αποφεύγουν την περικοπή της σύνταξης λόγω θανάτου, η οποία παραμένει στο 70%. Παράλληλα, αλλάζει ο τρόπος αντιμετώπισης των παιδιών που έχουν χάσει και τους δύο γονείς, καθώς προβλέπεται η καταβολή ολόκληρης εθνικής σύνταξης από κάθε γονέα.

Έτσι η παρέμβαση ξεπερνά τα όρια των 8.552 περιπτώσεων του Δημοσίου που θα δουν τώρα άμεση αύξηση και επηρεάζει ένα πολύ μεγαλύτερο σύνολο δικαιούχων.

Η μία εκκρεμότητα που δεν κλείνει: τα αναδρομικά

Υπάρχει, ωστόσο, μια σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον. Οι συντάξεις των 8.552 δικαιούχων του Δημοσίου αποκαθίστανται εφεξής, χωρίς όμως να επιστρέφονται οι απώλειες των προηγούμενων ετών.

Με άλλα λόγια, κάποιος που για χρόνια εισέπραττε το 35% αντί του 70% θα δει πλέον το ποσό του να επανέρχεται στο υψηλότερο επίπεδο, αλλά δεν θα λάβει τη διαφορά που έχασε κατά το διάστημα εφαρμογής της περικοπής.

Αυτό είναι και το σημείο που αφήνει ανοικτή συζήτηση για την άνιση μεταχείριση που δημιουργήθηκε στην πράξη: οι συνταξιούχοι του Δημοσίου υπέστησαν πραγματικές απώλειες τις οποίες δεν ανακτούν, ενώ στον ιδιωτικό τομέα η ίδια περικοπή δεν εφαρμόστηκε και πλέον διαγράφεται οριστικά και ο κίνδυνος αναζήτησης των ποσών.

Σε κάθε περίπτωση οι αλλαγές δεν καταλαμβάνουν το σύνολο των συντάξεων χηρείας. Κρίσιμη ημερομηνία παραμένει η 13η Μαΐου 2016, καθώς οι νέες προβλέψεις αφορούν τις συντάξεις λόγω θανάτου που υπάγονται στο καθεστώς που διαμορφώθηκε μετά την εφαρμογή του νόμου 4387/2016. Αυτο σημαίνει οτι οι παλαιότερες συντάξεις χηρείας εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με βάση το προηγούμενο ασφαλιστικό πλαίσιο.