Τα τραύματα της παιδικής ηλικίας προκαλούν εξαρτήσεις στην ενήλικη ζωή

Τα τραύματα στην παιδική ηλικία μπορεί να αφήνουν ίχνη που επηρεάζουν τη ζωή ενός ανθρώπου για δεκαετίες. Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι όταν ένα παιδί βιώνει περισσότερα από ένα τραυματικά γεγονότα, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα να εμφανίσει στην ενήλικη ζωή όχι μία, αλλά πολλές μορφές εξαρτήσεων. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι αυτές οι εξαρτήσεις συχνά δεν εμφανίζονται ανεξάρτητα, αλλά η μία ενισχύει την άλλη.

Πώς τα παιδικά τραύματα συνδέονται με τις εξαρτήσεις

Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι τα τραυματικά βιώματα στην παιδική ηλικία συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης. Πολλές προηγούμενες έρευνες όμως επικεντρώνονταν σε μία συγκεκριμένη εμπειρία και μία συγκεκριμένη μορφή εξάρτησης, για παράδειγμα στη σχέση της οικογενειακής βίας με τον αλκοολισμό. Στην πραγματική ζωή όμως, τα παιδιά που μεγαλώνουν σε δύσκολες συνθήκες συχνά βιώνουν περισσότερα από ένα προβλήματα ταυτόχρονα, δημιουργώντας ένα πιο σύνθετο ψυχολογικό υπόβαθρο.

Παράλληλα, οι εξαρτήσεις σπάνια εμφανίζονται μεμονωμένα. Πολλοί άνθρωποι αλλάζουν μία συνήθεια με μια άλλη ή αναπτύσσουν ταυτόχρονα πολλαπλές εξαρτητικές συμπεριφορές. Κάποιος μπορεί να καπνίζει, να πίνει συστηματικά και ταυτόχρονα να παρουσιάζει παρορμητική υπερφαγία ή προβληματική χρήση του διαδικτύου. Αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές στην υπόθεση ότι οι διαφορετικές εξαρτήσεις μπορεί να έχουν κοινές ψυχολογικές ρίζες, που σχετίζονται με την προσπάθεια διαχείρισης συναισθηματικού πόνου ή στρες.

Η μελέτη σε περισσότερους από 800 ενήλικες

Για να εξετάσουν αυτή τη σχέση, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης πραγματοποίησαν μελέτη σε 802 ενήλικες στην Ιταλία. Οι συμμετέχοντας, που αναζητήθηκαν μέσω ανακοινώσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συμπλήρωσαν ένα εκτενές ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο σχετικά με τις εμπειρίες της ζωής τους και πιθανές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Στόχος των επιστημόνων ήταν να κατανοήσουν πώς συνδέονται οι τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας με διαφορετικές μορφές εξάρτησης στην ενήλικη ζωή.

Όταν οι εξαρτήσεις δημιουργούν ένα αλληλοενισχυόμενο δίκτυο

Το ερωτηματολόγιο κατέγραψε δέκα διαφορετικές εξαρτητικές συμπεριφορές. Τέσσερις σχετίζονταν με ουσίες — αλκοόλ, καπνό, κάνναβη και κοκαΐνη — ενώ οι υπόλοιπες αφορούσαν συμπεριφορές όπως τον τζόγο, τις υπερβολικές αγορές, τα videogames,  την υπερφαγία, το σεξ και την υπερβολική εργασιακή ενασχόληση. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν πόσο συχνά ένιωθαν ότι έχαναν τον έλεγχο αυτών των δραστηριοτήτων ή συνέχιζαν να τις κάνουν παρά τις αρνητικές συνέπειες.

Οι επιστήμονες κατέγραψαν επίσης τις τραυματικές εμπειρίες πριν από την ηλικία των 17 ετών. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η απώλεια στενού συγγενή, σοβαρές συγκρούσεις μεταξύ των γονιών, σωματική βία, σοβαρή ασθένεια ή σεξουαλική κακοποίηση. Με βάση τις απαντήσεις τους, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: σε όσους δεν είχαν βιώσει τέτοιες εμπειρίες, όσους είχαν αντιμετωπίσει ένα τραυματικό γεγονός και όσους είχαν ζήσει δύο ή περισσότερα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα που είχαν βιώσει πολλαπλά τραυματικά γεγονότα στην παιδική ηλικία εμφάνιζαν πιο έντονες εξαρτητικές συμπεριφορές, ιδιαίτερα στο κάπνισμα, την υπερφαγία και τη σεξουαλική παρόρμηση. Η υπερφαγία μάλιστα ήταν αισθητά πιο έντονη σε σύγκριση τόσο με τα άτομα χωρίς τραύματα όσο και με εκείνα που είχαν βιώσει μόνο μία αρνητική εμπειρία.

Η σχέση καπνίσματος, αλκοολισμού και χρήσης ναρκωτικών

Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το πώς αυτές οι εξαρτήσεις συνδέονταν μεταξύ τους. Στην ομάδα με πολλαπλά τραύματα δημιουργήθηκε ένα πυκνό «δίκτυο» συμπεριφορών, όπου η μία συνήθεια ενίσχυε την άλλη. Για παράδειγμα, το κάπνισμα, η χρήση αλκοόλ, κοκαΐνης ή κάνναβης εμφανίζονταν συχνά μαζί, υποδηλώνοντας μοτίβα πολλαπλής χρήσης. Σε αυτό το δίκτυο, το κάπνισμα κα-ι το αλκοόλ λειτουργούσαν σαν βασικοί κόμβοι που συνδέουν πολλές άλλες συμπεριφορές.

Η υπερφαγία φάνηκε επίσης να έχει ιδιαίτερο ρόλο, καθώς συνδεόταν με υπερβολικές αγορές, υπερβολική εργασία και χρήση ουσιών. Ο τζόγος, από την άλλη πλευρά, παρουσίασε διαφορετικά μοτίβα ανάλογα με το ιστορικό της παιδικής ηλικίας. Σε άτομα χωρίς τραυματικές εμπειρίες συνδεόταν κυρίως με τα videogames, ενώ σε όσους είχαν βιώσει τραύματα συνδεόταν περισσότερο με τη χρήση ουσιών.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα αυτά έχουν σημαντικές πρακτικές συνέπειες. Στην κλινική πράξη, η αντιμετώπιση μιας μόνο εξάρτησης μπορεί να μην είναι αρκετή όταν υπάρχουν πολλές αλληλοενισχυόμενες συμπεριφορές. Η έγκαιρη αναγνώριση τραυματικών εμπειριών στην παιδική ηλικία και η παροχή υποστήριξης σε σχολεία και υπηρεσίες υγείας θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης τέτοιων συμπλεγμάτων εξάρτησης.

Παρά τους όποιους περιορισμούς της μελέτης, οι επιστήμονες θεωρούν ότι στο μέλλον πρέπει να μελετηθούν με τον ίδιο τρόπο και νέες μορφές εξάρτησης που σχετίζονται με την τεχνολογία. Καθώς τα ψηφιακά εργαλεία και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης γίνονται όλο και πιο παρόντα στην καθημερινότητα, είναι πιθανό να εμφανιστούν νέοι τύποι προβληματικής χρήσης. Η κατανόηση των ψυχολογικών παραγόντων που οδηγούν σε αυτές τις συμπεριφορές θα αποτελέσει σημαντικό πεδίο έρευνας τα επόμενα χρόνια.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο Addictive Behaviors.