Το διαζύγιο προκαλεί ψυχικά τραύματα στα παιδιά, αλλά τα κάνει και πιο ώριμα, λέει μελέτη
Η οικογενειακή κρίση ή η απώλεια ενός γονέα μπορεί να ενισχύσει την ωριμότητα των παιδιών.
Το διαζύγιο ή η απώλεια ενός γονέα είναι από τα πιο ισχυρά τραύματα στην παιδική και εφηβική ηλικία. Δεκαετίες ερευνών έχουν δείξει ότι τέτοια γεγονότα συνδέονται με αυξημένο άγχος, θλίψη, μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα συμπεριφοράς. Πολλά παιδιά βιώνουν ανασφάλεια, δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους άλλους ή νιώθουν ότι χάνεται το έδαφος κάτω από τα πόδια τους. Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Behavioral Sciences φωτίζει μια λιγότερο συζητημένη πλευρά: τη σχέση ανάμεσα στην οικογενειακή απώλεια και την ηθική ωρίμανση.
Τα τελευταία χρόνια, αρκετοί ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι οι δυσκολίες, αν και επώδυνες, μπορούν υπό προϋποθέσεις να λειτουργήσουν ως καταλύτης ωρίμανσης. Η εμπειρία της απώλειας ενδέχεται να ενισχύσει την αίσθηση ευθύνης και τη βαθύτερη κατανόηση του σωστού και του λάθους. Η νέα έρευνα επιχειρεί να εξετάσει ακριβώς αυτή τη σύνθετη σχέση: πώς συνυπάρχουν η συναισθηματική επιβάρυνση και η ανάπτυξη ηθικών αξιών σε παιδιά που έχουν βιώσει διαζύγιο ή θάνατο γονέα.
Πώς διεξήχθη η μελέτη
Οι ερευνητές μελέτησαν 319 μαθητές ηλικίας 10 έως 18 ετών, οι οποίοι είχαν περάσει είτε τη διαδικασία του διαζυγίου των γονιών τους είτε την απώλεια ενός από αυτούς. Οι συμμετέχοντες, από γυμνάσια και λύκεια, συμπλήρωσαν δύο αναλυτικά ερωτηματολόγια: το ένα κατέγραφε το πώς προσαρμόζονται ψυχολογικά στη νέα τους πραγματικότητα και το άλλο αξιολογούσε το επίπεδο «ηθικής ωριμότητας» – δηλαδή την ικανότητα κατανόησης κανόνων, ανάληψης ευθύνης και δίκαιης συμπεριφοράς.
Τα αποτελέσματα έκρυβαν μια αντίφαση. Από τη μία πλευρά, οι περισσότεροι μαθητές εμφάνισαν επίπεδα ηθικής ωριμότητας πάνω από τον μέσο όρο. Πολλοί δήλωναν ότι αντιλαμβάνονται σε βάθος την έννοια της δικαιοσύνης, της υπευθυνότητας και της ενσυναίσθησης. Από την άλλη πλευρά, οι ίδιοι νέοι ανέφεραν αυξημένο άγχος, εντάσεις, συγκρούσεις στο περιβάλλον τους και χαμηλή κοινωνική στήριξη. Με άλλα λόγια, η ηθική ενδυνάμωση δεν συνοδευόταν από συναισθηματική ηρεμία.
Το άγχος και η εσωτερική σύγκρουση
Η στατιστική ανάλυση έδειξε μάλιστα μια μέτρια αλλά σαφή συσχέτιση: όσο υψηλότερα ήταν τα επίπεδα άγχους και εσωτερικής σύγκρουσης, τόσο υψηλότερη ήταν και η βαθμολογία στην ηθική ωριμότητα. Αν και το εύρημα φαίνεται παράδοξο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η πρώιμη επαφή με δυσκολίες μπορεί να ενισχύσει την αυτογνωσία και την ευαισθησία απέναντι στους άλλους. Η ανάγκη να διαχειριστεί κανείς μια κρίση ίσως επιταχύνει την ωρίμανση σε επίπεδο αξιών, ακόμη κι αν η ψυχική επιβάρυνση παραμένει.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι διαφορές ανά φύλο και ηλικία. Τα αγόρια, συνολικά, κατέγραψαν υψηλότερες επιδόσεις στην ηθική ωριμότητα σε σύγκριση με τα κορίτσια, ενώ οι μαθητές λυκείου ξεπέρασαν τους μαθητές γυμνασίου. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η ηθική ανάπτυξη ενισχύεται με την ηλικία και την εκπαιδευτική εμπειρία. Ωστόσο, τα κορίτσια του γυμνασίου εμφάνισαν τις χαμηλότερες βαθμολογίες από όλες τις ομάδες, κάτι που απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.
Η ηλικία, το φύλο και οι λεπτές διαφορές
Ιδιαίτερα σαφής ήταν η εικόνα σε σχέση με τη χρήση ουσιών. Οι έφηβοι που δήλωσαν ότι κάνουν χρήση κατέγραψαν αισθητά χαμηλότερη ηθική ωριμότητα σε σύγκριση με όσους δεν είχαν παρόμοια εμπειρία. Η διαφορά δεν ήταν οριακή αλλά ουσιαστική, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι η εμπλοκή σε ριψοκίνδυνες συμπεριφορές συνδέεται με χαμηλότερο επίπεδο εσωτερικευμένων αξιών και κανόνων.
Η ανάγκη για στήριξη πέρα από τα στατιστικά
Τα ευρήματα δεν πρέπει να ερμηνευθούν ως «όφελος» του διαζυγίου ή της απώλειας. Η μελέτη καταγράφει συσχετίσεις σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση. Επιπλέον, τα δεδομένα βασίστηκαν στις απαντήσεις των ίδιων των μαθητών. Το βασικό μήνυμα είναι η ανάγκη για επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη των παιδιών και των οικογενειών κατά τη διάρκεια και μετά από τέτοιες κρίσεις. Η ηθική ωρίμανση μπορεί να συνυπάρχει με εσωτερικό πόνο – και αυτό ακριβώς καθιστά τη στήριξη ακόμη πιο απαραίτητη.
