Δύο με τρεις καφέδες την ημέρα «ασπίδα» για άγχος και κατάθλιψη

Μια νέα μεγάλη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Affective Disorders δείχνει ότι η κατανάλωση δύο έως τριών φλιτζανιών καφέ την ημέρα συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών. Ωστόσο, η υπερβολή φαίνεται να ανατρέπει το όφελος. Όπως συμβαίνει συχνά στη διατροφή, το «κλειδί» δεν είναι η αποχή ή η υπερκατανάλωση, αλλά το μέτρο.

Τα προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη και το χρόνιο άγχος, επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες στρέφουν το ενδιαφέρον τους και σε καθημερινές συνήθειες –όπως η διατροφή– αναζητώντας παράγοντες που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προστατευτικά. Ο καφές, ένα από τα πιο διαδεδομένα ροφήματα στον κόσμο, έχει βρεθεί πολλές φορές στο επίκεντρο, αλλά τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα ήταν αντιφατικά.

Η μεγάλη ανάλυση σε μισό εκατομμύριο ανθρώπους

Για να δοθεί μια πιο καθαρή απάντηση, η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Berty Ruping Song από το Fudan University της Σανγκάης ανέλυσε δεδομένα από τη μεγάλη βρετανική βάση υγείας UK Biobank. Στη μελέτη συμπεριλήφθηκαν 461.586 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 40 έως 69 ετών, οι οποίοι δεν είχαν διαγνωσμένη ψυχική διαταραχή κατά την έναρξη της παρακολούθησης.

Οι συμμετέχοντες δήλωσαν πόσα φλιτζάνια καφέ έπιναν καθημερινά και τι είδους καφέ προτιμούσαν – στιγμιαίο, αλεσμένο ή ντεκαφεϊνέ. Στη συνέχεια, οι ερευνητές τους παρακολούθησαν για περισσότερα από 13 χρόνια, καταγράφοντας νέες διαγνώσεις κατάθλιψης ή σοβαρού άγχους μέσα από εθνικά ιατρικά αρχεία. Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν πάνω από 18.000 νέα περιστατικά διαταραχών διάθεσης και σχεδόν ισάριθμα περιστατικά αγχωδών διαταραχών.

Το όριο όπου το όφελος γίνεται κίνδυνος

Η ανάλυση έδειξε μια «καμπύλη»: όσο η κατανάλωση καφέ αυξανόταν από το μηδέν, ο κίνδυνος ψυχικών διαταραχών μειωνόταν, έφτανε στο χαμηλότερο σημείο στα δύο με τρία φλιτζάνια ημερησίως και στη συνέχεια άρχιζε ξανά να αυξάνεται. Όσοι έπιναν δύο έως τρία φλιτζάνια την ημέρα είχαν τον χαμηλότερο κίνδυνο. Αντίθετα, η κατανάλωση άνω των πέντε φλιτζανιών ημερησίως συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο, ιδίως για διαταραχές διάθεσης.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το είδος του καφέ. Τόσο ο στιγμιαίος όσο και ο αλεσμένος καφές ακολούθησαν το ίδιο μοτίβο προστασίας στο «μέτριο» εύρος κατανάλωσης. Ωστόσο, η υπερβολική κατανάλωση αλεσμένου καφέ –πάνω από πέντε φλιτζάνια ημερησίως– συσχετίστηκε με μεγαλύτερο κίνδυνο σε σύγκριση ακόμη και με την πλήρη αποχή. Ο ντεκαφεϊνέ, από την άλλη, δεν έδειξε σαφή σύνδεση με την ψυχική υγεία, γεγονός που υποδηλώνει ότι η καφεΐνη ή άλλες ουσίες που σχετίζονται με αυτήν ίσως παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης αν το φύλο ή τα γονίδια επηρεάζουν τη σχέση αυτή. Το προστατευτικό αποτέλεσμα φάνηκε ισχυρότερο στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες. Αντίθετα, οι γενετικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει την καφεΐνη –αν κάποιος δηλαδή «καίει» γρήγορα ή αργά την καφεΐνη– δεν άλλαξαν ουσιαστικά τα αποτελέσματα. Το όφελος των δύο με τριών φλιτζανιών ήταν παρόμοιο ανεξαρτήτως γενετικού προφίλ.

Τι γνωρίζουμε – και τι όχι – για τον ρόλο του καφέ

Πώς μπορεί να εξηγείται αυτή η σύνδεση; Ο καφές περιέχει πάνω από χίλιες χημικές ενώσεις, πολλές από τις οποίες έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι έπιναν καφέ είχαν χαμηλότερα επίπεδα δεικτών φλεγμονής στο αίμα. Η χρόνια φλεγμονή έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, επομένως η μείωσή της θα μπορούσε να λειτουργεί προστατευτικά. Παράλληλα, η μέτρια καφεΐνη διεγείρει υποδοχείς στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη διάθεση και την εγρήγορση. Σε πολύ υψηλές δόσεις, όμως, μπορεί να αυξήσει τις ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη.

Παρά τους όποιους περιορισμούς, το μήνυμα φαίνεται ξεκάθαρο: η μέτρια κατανάλωση καφέ μπορεί να ενταχθεί σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής και ίσως προσφέρει ένα μικρό «μαξιλάρι» προστασίας απέναντι στο άγχος και τη χαμηλή διάθεση. Δύο έως τρία φλιτζάνια την ημέρα φαίνεται να είναι το σημείο ισορροπίας – ούτε στέρηση, ούτε υπερβολή.