«Πάλας»: Θα σωθεί ο ιστορικός κινηματογράφος στο Παγκράτι; H συντονίστρια της MONUMENTA στον FLASH

«Είδος υπό εξαφάνιση» είναι πλέον οι χειμερινοί κινηματογράφοι στην Αθήνα, με ελάχιστους από αυτούς να συνεχίζουν τη «ζωή» τους κατορθώνοντας να ξεπεράσουν την πίεση από τις διαδικτυακές πλατφόρμες ψυχαγωγίας αλλά και από τις τεράστιες αλλαγές στην αγορά και τις χρήσεις γης της πόλης.

Ένα σύμπλεγμα ιστορικών κινηματογράφων του κέντρου, όπως το -κλειστό πια- Ιντεάλ, το ΑΣΤΟΡ, το Άστυ, ξεσήκωσαν τα προηγούμενα χρόνια ένα κίνημα για τη διάσωση και την προστασία τους, το οποίο οδήγησε σε θεσμικές πρωτοβουλίες. Με νόμο που ψηφίστηκε στη Βουλή τον περασμένο Ιανουάριο, συστήνεται Μητρώο Ιστορικών Κινηματογράφων στο Υπουργείο Πολιτισμού, στο οποίο θα εγγράφονται οι κινηματογράφοι που έχουν χαρακτηριστεί είτε ως μνημεία (ως προς το κτίριο) λόγω της ιδιαίτερης καλλιτεχνικής σημασίας τους είτε ως διατηρητέοι (ως προς τη χρήση τους), ανοίγοντας έτσι ένα δρόμο για τη διατήρηση και την προστασία τους.

Ο κινηματογράφος «Πάλας» στο Παγκράτι είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση, που όμως παραμένει απροστάτευτη. Πρόκειται για έναν από τους πιο παλιούς κινηματογράφους της Αθήνας, ενδεχομένως και ο παλαιότερος, καθώς άνοιξε γύρω στο 1924. Η κατασκευή και η εσωτερική του διαμόρφωση είναι έργο του αρχιτέκτονα Βασίλειου Κασσάνδρα, με τα χαρακτηριστικά της αίθουσας να αποτελούν εξαιρετικό δείγμα του αθηναϊκού μοντερνισμού.

Την περίοδο της Κατοχής, μάλιστα, μέσα στον κινηματογράφο εκτυλίχθηκε και ένα επεισόδιο με τους κατακτητές, ενώ το «Πάλας» έχει υπάρξει σκηνικό σε πολλές διαφορετικές ιστορικές περιόδους στη γειτονιά του Παγκρατίου.

Ο Ματθαίος Πόταγας, γιος του ιδρυτή του «Πάλας», συνέχιζε να λειτουργεί τον κινηματογράφο μέχρι τον θάνατό του, το 2021.

Έκτοτε, τα πράγματα δυσκόλεψαν και μπερδεύτηκαν. Το θερινό του τμήμα στην οροφή έχει ήδη κηρυχθεί διατηρητέο ως προς τη χρήση, το υπόλοιπο κτίριο όμως όχι. Κατά καιρούς, έχουν έρθει στη δημοσιότητα διάφορες πληροφορίες για την τύχη του, όπως ότι το εσωτερικό θα γίνει σούπερ μάρκετ ή ότι θα αποκτήσει κάποια άλλη εμπορική χρήση.

«Ένας κινηματογράφος του ’20 είναι κάτι πολύ σπάνιο πια στην πόλη»

Κάτοικοι, φορείς αλλά και ο Δήμος Αθηναίων έχουν κινητοποιηθεί ώστε να κηρυχθεί διατηρητέο και να προστατευθεί ολόκληρο το κτίριο του «Πάλας». Εκεί που τα πράγματα έδειχναν μάλλον στάσιμα από την πλευρά της Πολιτείας, το θέμα παραπέμφθηκε την περασμένη Πέμπτη 30 Απριλίου για εξέταση στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, το οποίο υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτισμού. Η συζήτηση αναβλήθηκε, αλλά το θέμα παραμένει πλέον ενεργό.

Σημαντικό ρόλο στις κινήσεις για τη διάσωσή του, όπως και για τη διάσωση πολλών άλλων ιστορικών κτιρίων της Αθήνας, έχει η οργάνωση Monumenta, η οποία ζήτησε την κήρυξη του «Πάλας» ως νεότερο μνημείο, μαζί με άλλους φορείς και κατοίκους του Παγκρατίου.

«Πριν δύο χρόνια καταθέσαμε αίτηση στο Υπουργείο Πολιτισμού, ώστε να χαρακτηριστεί διατηρητέο το σύνολο του κτιρίου. Σήμερα προστατεύεται μόνο ο θερινός κινηματογράφος στην ταράτσα», τονίζει, μιλώντας στον FLASH η συντονίστρια της MONUMENTA, Ειρήνη Γρατσία.

«Ο κινηματογράφος κατασκευάστηκε το 1924. Από ό,τι λένε οι μαρτυρίες -και μας το είχε πει και ο αείμνηστος Ματθαίος Πόταγας- τον κινηματογράφο έφτιαξε ο αρχιτέκτονας Κασσάνδρας. Είναι ένας πολύ ενδιαφέρων κινηματογράφος της δεκαετίας του '20, κάτι πολύ σπάνιο πια, από τους πρώτους της Αθήνας, και σημείο αναφοράς», τόνισε.

«Για λόγους αρχιτεκτονικής και αισθητικής αλλά και επειδή είναι ένα χαρακτηριστικό τοπόσημο της περιοχής, κρίναμε ότι πρέπει να προστατευτεί και να διατηρηθεί», σημείωσε η Ειρήνη Γρατσία, ιστορικός με μεταπτυχιακό στην προστασία μνημείων της Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ και πολύχρονη εμπειρία στο πεδίο.

«Δεν γνωρίζουμε ακόμα την εισήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού»

«Έχουμε διαβάσει τα δημοσιεύματα ότι πρόκειται να δοθεί για εμπορική χρήση. Το θέμα είναι να μην καταστραφεί ο χειμερινός κινηματογράφος, που έχει τη μεγάλη αρχιτεκτονική αξία», υπογράμμισε.

«Είναι μεγάλη η ομάδα κατοίκων που έχει ζητήσει να κηρυχθεί διατηρητέο το ‘Πάλας’. Έχουν κινητοποιηθεί ώστε να συγκεντρώσουν υλικό, να ενημερώσουν το υπουργείο για οτιδήποτε. Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον έχει δείξει και ο Δήμος της Αθήνας», είπε η συντονίστρια της Monumenta, προσθέτοντας ότι κλήθηκαν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους ώστε να καταγραφεί το αρχειακό υλικό που σωζόταν στο εσωτερικό στον κινηματογράφο».

«Δεν έχουμε μάθει ακόμα ποια είναι η εισήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Ήταν να γίνει την προηγούμενη εβδομάδα αλλά αναβλήθηκε. Περιμένουμε τώρα να οριστεί πότε θα εξεταστεί το θέμα, για να παραστούμε κιόλας», ανέφερε η Ειρήνη Γρατσία.