Θεοφάνια: Τι τρώμε στη γιορτή των υδάτων – Τα έθιμα στο τραπέζι
Το τραπέζι των Θεοφανίων έχει ξεκάθαρο στίγμα: ψάρι, θαλασσινά και απλότητα. Γιατί το κρέας απουσιάζει, ποια έθιμα τηρούνται και τι επιβάλλει η παράδοση της 6ης Ιανουαρίου.
Τα Θεοφάνια, η γιορτή του αγιασμού των υδάτων και το άτυπο φινάλε των εορτών, έχουν και το δικό τους ξεκάθαρο διατροφικό αποτύπωμα. Το τραπέζι της 6ης Ιανουαρίου δεν σηκώνει παρερμηνείες: θάλασσα, απλότητα και έθιμο. Όχι υπερβολές, όχι κρεατοφαγικά ξεσπάσματα. Τουλάχιστον, όχι παραδοσιακά.
Σύμφωνα με την παράδοση, τα Θεοφάνια είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με το νερό. Ο αγιασμός των υδάτων «ορίζει» και το μενού: ό,τι προέρχεται από τη θάλασσα έχει την τιμητική του. Έτσι, στο ελληνικό οικογενειακό τραπέζι πρωταγωνιστούν το ψάρι και τα θαλασσινά, είτε πρόκειται για μπακαλιάρο και τσιπούρα είτε για πιο απλές και προσιτές επιλογές, όπως καλαμάρια, γαρίδες ή μύδια.
Δίπλα τους μπαίνουν σαλάτες εποχής, χόρτα βραστά, πατάτα ή λάχανο-καρότο, αλλά και όσπρια, κυρίως σε περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας όπου το ψάρι δεν ήταν πάντα εύκολα διαθέσιμο. Το τραπέζι συμπληρώνεται με ψωμί, ελιές και λίγο κρασί , χωρίς γαστρονομικές φανφάρες.
Επάρκεια και συγκρατημένες τιμές υπόσχονται οι ψαραγορές της χώρας ενόψει Θεοφανίων, με την ιχθυόσκαλα Κερατσινίου να κινείται ήδη σε ρυθμούς «ξεπουλήματος». Η ζήτηση είναι αυξημένη, κυρίως από ταβέρνες και εστιατόρια, που φροντίζουν να εξασφαλίσουν πρώτες ύλες για το καθιερωμένο θαλασσινό τραπέζι της 6ης Ιανουαρίου.
Γιατί το κρέας μένει εκτός τραπεζιού
Αντίθετα, το κρέας απουσιάζει. Όχι επειδή τα Θεοφάνια είναι ημέρα αυστηρής νηστείας, αλλά επειδή το έθιμο θέλει τη μέρα «καθαρή», σε συνέχεια της πνευματικής φόρτισης της γιορτής. Είναι μια διατροφική ανάσα μετά τις υπερβολές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, πριν η καθημερινότητα πάρει ξανά το πάνω χέρι.
Σήμερα, βέβαια, η παράδοση προσαρμόζεται. Άλλοι τηρούν πιστά το θαλασσινό μενού, άλλοι απλώς επιλέγουν ένα πιο ελαφρύ γεύμα, χωρίς να μπαίνουν στη διαδικασία συμβολισμών. Και αυτό λέει κάτι: τα έθιμα επιβιώνουν όταν δεν επιβάλλονται, αλλά όταν λειτουργούν ως αφορμή.
Σε κάθε περίπτωση, απλότητα στο πιάτο, μέτρο στο τραπέζι και μια τελευταία γιορτινή παύση πριν ξεκινήσει για τα καλά ο χειμώνας. Και αν υπάρχει καλή παρέα, το φαγητό όποιο κι αν είναι αποκτά πάντα μεγαλύτερη αξία
