Σε όλη την ιστορία, οι άνθρωποι διατηρούσαν μια περίπλοκη σύνδεση με τη φύση: συχνά αισθάνονται γοητευμένοι και θεωρούν ότι αποκομίζουν πολλά οφέλη από τον φυσικό κόσμο. Αυτός ο θετικός συναισθηματικός δεσμός με τη φύση, ο οποίος θεωρείται ότι έχει γενετική βάση, είναι γνωστός ως «βιοφιλία».

Ωστόσο, η βιοφιλία αντιπροσωπεύει μόνο μία πτυχή της σχέσης μας με τη φύση. Οι άνθρωποι μπορούν επίσης να τρέφουν έντονα αρνητικά συναισθήματα και στάσεις απέναντι στη φύση, που αναφέρονται πλέον όλο και περισσότερο ως «βιοφοβία». Τα τρέχοντα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η επικράτηση της βιοφοβίας είναι υψηλή και αυξάνεται, ειδικά στις πιο ανεπτυγμένες και αστικοποιημένες κοινωνίες.

Ο όρος χρησιμοποιείται με δύο βασικές έννοιες: αναφέρεται σε φόβο ή δυσφορία απέναντι σε στοιχεία της φύσης, όπως τα έντομα (π.χ. αράχνες), τα ζώα, τα φυτά, τα μικρόβια ή φυσικά περιβάλλοντα (δάση, θάλασσα κ.λπ.) αλλά χρησιμοποιείται και για να περιγράψει μια γενικότερη αποξένωση του ανθρώπου από τη φύση και την άγρια ζωή. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι διαγνωσμένη φοβία αλλά μπορεί να θεωρηθεί απλώς έντονη αποστροφή.

Η φύση αποτελεί πηγή ευεξίας και ανάρρωσης για πολλούς ανθρώπους. Ωστόσο, μια νέα έρευνα του Πανεπιστημίου Lund που διαβάζουμε στο discovermagazine, δείχνει ότι υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός ατόμων που βιώνουν αρνητικά συναισθήματα, όπως φόβο, δυσφορία ή ακόμα και αηδία, προς τη φύση.

«Η έρευνα εδώ και καιρό υποθέτει ότι οι άνθρωποι νιώθουν θετικά συναισθήματα απέναντι στη φύση. Έχουμε εξετάσει το αντίθετο, δηλαδή, όταν υπάρχει μια αρνητική σχέση με τη φύση, και έχουμε συγκεντρώσει γνώσεις σχετικά με το πώς προκύπτει, ποιες συνέπειες έχει και πώς μπορεί να αντιστραφεί», λέει ο Johan Kjellberg Jensen, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Lund και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.

Αναλύθηκαν 200 επιστημονικά άρθρα

Η μελέτη συνοψίζει σχεδόν 200 επιστημονικά άρθρα από διάφορους ερευνητικούς τομείς και αποτελεί μια συστηματική ανασκόπηση. Ερευνητικά ευρήματα από όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων μελετών που πραγματοποιήθηκαν στη Σουηδία, την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, έχουν συγκεντρωθεί για να δώσουν μια πλήρη εικόνα της βιοφοβίας. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα αρνητικά συναισθήματα διαμορφώνονται τόσο από εξωτερικούς παράγοντες, όπως το περιβάλλον μας, η έκθεσή μας στη φύση και οι αφηγήσεις των μέσων ενημέρωσης, όσο και από εσωτερικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των χαρακτηριστικών υγείας και των συναισθηματικών χαρακτηριστικών.

Οι ερευνητές βλέπουν επίσης σημάδια ότι οι σχέσεις μας με τα ζώα, τα φυτά και τη φύση γενικότερα επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου. Σύμφωνα με τον Johan Kjellberg Jensen, η έλλειψη επαφής με τη φύση και η περιορισμένη γνώση για τη φύση μπορούν να αλληλοενισχύονται σε μια αρνητική σπείρα. «Η αστικοποίηση σε συνδυασμό με τις συμπεριφορές των γονέων μπορεί να αυξήσει τα αρνητικά συναισθήματα και τον αντιληπτό κίνδυνο στη φύση μεταξύ των παιδιών - κάτι που αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς όλο και περισσότερα παιδιά μεγαλώνουν στις πόλεις».

Σύμφωνα με τον Jensen, η επαφή με τη φύση έχει καλά τεκμηριωμένα οφέλη για την υγεία, για παράδειγμα, μειώνοντας το άγχος και βελτιώνοντας τη σχολική επίδοση των παιδιών. Η μελέτη δείχνει ότι τα αρνητικά συναισθήματα μπορούν να κάνουν τους ανθρώπους να χάσουν τα οφέλη της φύσης για την υγεία και επίσης να συμβάλουν σε στάσεις και συμπεριφορές που αντιβαίνουν στις προσπάθειες διατήρησης και βιωσιμότητας. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει μια αποστροφή για είδη που είναι, στην πραγματικότητα, ακίνδυνα ή ακόμα και ωφέλιμα να βρίσκονται κοντά μας.

Ο Johan Kjellberg Jensen ελπίζει ότι η επισκόπηση θα δώσει στη βιοφοβία μια πιο σαφή θέση στην έρευνα και θα συμβάλει στην εξεύρεση λύσεων. Υποστηρίζει ότι ένα σημαντικό βήμα είναι η αύξηση της έκθεσής μας στη φύση, για παράδειγμα, με την ανάπτυξη χώρων πρασίνου και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας στις πόλεις, κάτι που μπορεί να προσφέρει στα παιδιά θετικές εμπειρίες με τη φύση νωρίς στη ζωή τους.

«Το φαινόμενο της βιοφοβίας είναι ευρύ και απαιτεί μια ποικίλη εργαλειοθήκη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αφορά την αύξηση της γνώσης και της επαφής με τη φύση. Σε άλλες, θα μπορούσε να αφορά τη μείωση των σημείων σύγκρουσης μεταξύ ανθρώπων και φύσης. Πρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα τους μηχανισμούς πίσω από τα αρνητικά συναισθήματα για να αντιστρέψουμε την τάση», καταλήγει ο ερευνητής.