Άγνωστος ιός από νυχτερίδες στο Μπανγκλαντές προκαλεί σοβαρή νόσο στον άνθρωπο

Οι ιοί που προέρχονται από νυχτερίδες δεν είναι κάτι καινούργιο, αλλά μια πρόσφατη υπόθεση στο Μπανγκλαντές δείχνει ότι εξακολουθούν να κρύβουν δυσάρεστες εκπλήξεις. Στα τέλη του 2022 και τις αρχές του 2023, πέντε ασθενείς εισήχθησαν σε διαφορετικά νοσοκομεία της χώρας με σοβαρά συμπτώματα: υψηλό πυρετό, αναπνευστική δυσχέρεια και ενδείξεις εγκεφαλίτιδας. Οι γιατροί υπέθεσαν ότι επρόκειτο για τον ιό Nipah, έναν από τους πιο θανατηφόρους ζωονόσους ιούς, γνωστό για τα υψηλά ποσοστά θνητότητας. Ωστόσο, οι εργαστηριακές εξετάσεις δεν επιβεβαίωσαν αυτή την εκτίμηση.

Ο ιός Pteropine orthoreovirus

Η πραγματική αιτία αποκαλύφθηκε μόλις πρόσφατα, χάρη σε γενετική ανάλυση υψηλής ακρίβειας, που δημοσιεύεται στο περιοδικό Emerging Infectious Diseases. Ο υπεύθυνος ιός ήταν ο Pteropine orthoreovirus (PRV), ένας ιός που μέχρι πρότινος θεωρούνταν σχετικά ακίνδυνος για τον άνθρωπο. Στις περισσότερες καταγεγραμμένες περιπτώσεις στη νοτιοανατολική Ασία, είχε συνδεθεί μόνο με ήπια συμπτώματα, όπως βήχα ή κρυολόγημα. Τα περιστατικά στο Μπανγκλαντές, όμως, έδειξαν ότι μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρότερη νόσο, αλλάζοντας δραματικά την εικόνα που είχαμε για τον ιό.

Όπως διαβάζουμε στο ZMEScience, κοινός παρονομαστής και των πέντε ασθενών ήταν μια παραδοσιακή συνήθεια βαθιά ριζωμένη στην τοπική κουλτούρα: η κατανάλωση ωμού χυμού από χουρμαδιές. Ο χυμός συλλέγεται τη νύχτα σε πήλινα δοχεία που κρεμιούνται ψηλά στα δέντρα και θεωρείται εκλεκτό έδεσμα. Το ίδιο, όμως, ελκύει και μεγάλες νυχτερίδες του γένους Pteropus, γνωστές ως «ιπτάμενες αλεπούδες», οι οποίες συχνά γεύονται τον χυμό, αφήνοντας πίσω τους παθογόνους μικροοργανισμούς.

Η κατανάλωση ωμού χυμού

Οι ασθενείς δεν είχαν καμία μεταξύ τους σχέση και ζούσαν σε απομακρυσμένες περιοχές, γεγονός που αρχικά μπέρδεψε τους επιδημιολόγους. Η μόνη σαφής σύνδεση ήταν η πρόσφατη κατανάλωση ωμού χυμού. Δείγματα που εστάλησαν σε εξειδικευμένο ερευνητικό κέντρο στις ΗΠΑ αποκάλυψαν ότι ο PRV είχε περάσει από τις νυχτερίδες στον άνθρωπο μέσω αυτού του προϊόντος. Το εύρημα αυτό διευρύνει τους γνωστούς κινδύνους της συγκεκριμένης πρακτικής, οι οποίοι μέχρι σήμερα περιορίζονταν σχεδόν αποκλειστικά στον ιό Nipah.

Ο PRV έχει ορισμένα βιολογικά χαρακτηριστικά που τον καθιστούν ιδιαίτερα ανησυχητικό. Δεν διαθέτει λιπιδικό περίβλημα, κάτι που τον κάνει πιο ανθεκτικό σε απλά μέτρα υγιεινής, όπως το σαπούνι. Επιπλέον, το γενετικό του υλικό είναι κατακερματισμένο σε δέκα τμήματα RNA. Αυτό επιτρέπει στον ιό, όταν διαφορετικά στελέχη μολύνουν τον ίδιο ξενιστή, να ανταλλάσσει γενετικό υλικό και να δημιουργεί νέες παραλλαγές, πιθανώς πιο μεταδοτικές ή πιο επιθετικές.

Η παρακολούθηση των ασθενών μετά την αρχική ανάρρωση αποκάλυψε και τις μακροχρόνιες συνέπειες της λοίμωξης. Δεκαπέντε μήνες αργότερα, δύο επιζώντες εξακολουθούσαν να υποφέρουν από έντονη κόπωση, δυσκολίες στην αναπνοή και νευρολογικά συμπτώματα, όπως διαταραχές ισορροπίας και «θολούρα» στη σκέψη. Ένας από τους ασθενείς παρουσίασε σταδιακή επιδείνωση της υγείας του και τελικά κατέληξε το καλοκαίρι του 2024, αποδεικνύοντας ότι ο ιός μπορεί να έχει θανατηφόρες συνέπειες ακόμη και σε βάθος χρόνου.

Ο ρόλος του ανοσοποιητικού συστήματος

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι νυχτερίδες διαθέτουν ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα, γεγονός που επιτρέπει σε ιδιαίτερα ανθεκτικούς ιούς να επιβιώνουν και να εξελίσσονται μέσα τους. Η μετάδοση στον άνθρωπο δεν είναι εύκολη, αλλά όσο αυξάνονται οι επαφές, τόσο αυξάνονται και οι πιθανότητες. Ορισμένα στελέχη του PRV έχουν ήδη δείξει περιορισμένη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, κάτι που, σε συνδυασμό με τη γενετική του ευελιξία, δημιουργεί ανησυχίες για μελλοντικές επιδημίες.

Το περιστατικό αναδεικνύει την ανάγκη για ευρύτερη επιδημιολογική επιτήρηση και καλύτερη χρηματοδότηση προγραμμάτων δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα σε χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή τέτοιων απειλών. Παράλληλα, οι τοπικές αρχές επαναλαμβάνουν εδώ και χρόνια μια απλή αλλά κρίσιμη σύσταση: ο χυμός της χουρμαδιάς είναι ασφαλής μόνο όταν βράζεται. Η θερμική επεξεργασία καταστρέφει τους ιούς, όμως η αλλαγή μιας παράδοσης αιώνων αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη.