Συναγερμός για τον «Τσικουνγκούνια»: Ο επώδυνος τροπικός ιός απειλεί και την Ελλάδα

Μια εξαιρετικά επώδυνη τροπική νόσος, ο «Τσικουνγκούνια», μπορεί πλέον να μεταδίδεται από κουνούπια σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, σύμφωνα με νέα επιστημονική ανάλυση που επικαλείται ο Guardian.

Όπως επισημαίνεται στο σχετικό άρθρο, οι υψηλότερες θερμοκρασίες που συνδέονται με την κλιματική κρίση διευρύνουν το χρονικό «παράθυρο» κατά το οποίο είναι εφικτή η μετάδοση. Μάλιστα, σε χώρες του ευρωπαϊκού Νότου –όπως η Ελλάδα– οι λοιμώξεις θα μπορούσαν να είναι δυνατές για πάνω από έξι μήνες τον χρόνο, ενώ στη νοτιοανατολική Αγγλία το αντίστοιχο διάστημα εκτιμάται ότι φτάνει τους δύο μήνες ετησίως.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι, όσο συνεχίζεται η υπερθέρμανση του πλανήτη, η εξάπλωση προς τις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά είναι ζήτημα χρόνου.

Θύτης το «ασιατικό κουνούπι τίγρης»

Η μελέτη εξετάζει με πλήρη τρόπο -για πρώτη φορά, όπως αναφέρεται- πώς επηρεάζει η θερμοκρασία τον χρόνο επώασης του ιού μέσα στο «ασιατικό κουνούπι τίγρης», ένα είδος που έχει εξαπλωθεί στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες.

Το βασικό εύρημα είναι ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορεί να συμβεί μετάδοση φαίνεται να είναι κατά 2,5°C χαμηλότερη από παλαιότερες (και λιγότερο ισχυρές μεθοδολογικά) εκτιμήσεις. Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν αυτή τη διαφορά «ιδιαίτερα ανησυχητική», επειδή μεταφράζεται σε μεγαλύτερη γεωγραφική κάλυψη και μεγαλύτερη διάρκεια κινδύνου μέσα στο έτος.

Τι είναι ο Τσικουνγκούνια και γιατί ανησυχεί τους ειδικούς

Ο ιός Τσικουνγκούνια εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και για χρόνια θεωρούταν περιορισμένος σε τροπικές περιοχές, όπου καταγράφονται εκατομμύρια λοιμώξεις ετησίως. Η νόσος προκαλεί έντονο και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, με μεγάλη επιβάρυνση της καθημερινότητας, ενώ μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη -ακόμη και θανατηφόρα- για μικρά παιδιά και ηλικιωμένους.

Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί λίγα περιστατικά σε περισσότερες από 10 ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, το 2025 σημειώθηκαν εκτεταμένες εξάρσεις με εκατοντάδες κρούσματα σε Γαλλία και Ιταλία, εξέλιξη που ανέβασε τον πήχη ανησυχίας.

«Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα – και αυτό αλλάζει τα δεδομένα»

Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Sandeep Tegar από το UK Centre for Ecology and Hydrology (UKCEH), σημειώνει ότι ο ρυθμός θέρμανσης στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο ρυθμό – και ότι το «χαμηλό όριο θερμοκρασίας» για τη μετάδοση έχει καθοριστική σημασία. Κατά την ίδια εκτίμηση, η περαιτέρω επέκταση προς βορρά είναι ουσιαστικά αναπόφευκτη αν συνεχιστεί η τάση.

Ο Dr Steven White (UKCEH) υπογραμμίζει ότι πριν από 20 χρόνια η ιδέα τροπικών νοσημάτων όπως ο Τσικουνγκούνια ή ο δάγκειος πυρετός στην Ευρώπη θα ακουγόταν αδιανόητη. Σήμερα, λέει, ο συνδυασμός χωροκατακτητικού κουνουπιού και κλιματικής αλλαγής έχει ανατρέψει πλήρως το τοπίο. Ειδικά για τη Γαλλία, αναφέρεται ότι επί περίπου μια δεκαετία είχαν καταγραφεί γύρω στα 30 κρούσματα, ενώ το 2025 καταγράφηκαν πάνω από 800. Ως αφετηρία επισημαίνεται η μεταφορά του ιού από ταξιδιώτες που επέστρεψαν από τροπικές περιοχές όπου υπήρχαν εστίες, μεταξύ αυτών και η Réunion.

Πώς «δουλεύει» η μετάδοση

Η λογική της μετάδοσης είναι συγκεκριμένη:

• Ένα κουνούπι τσιμπά μολυσμένο άνθρωπο και ο ιός μπαίνει στο έντομο.

• Μετά από περίοδο επώασης, ο ιός εμφανίζεται στο σάλιο του κουνουπιού.

• Στο επόμενο τσίμπημα, το κουνούπι μπορεί να μολύνει νέο άνθρωπο.

Κλειδί είναι η διάρκεια επώασης: αν χρειάζεται περισσότερος χρόνος από όσο ζει συνήθως το κουνούπι, τότε η αλυσίδα μετάδοσης «σπάει». Γι’ αυτό η θερμοκρασία – που επηρεάζει τον ρυθμό των βιολογικών διεργασιών – είναι τόσο κρίσιμη.

Τα νέα θερμοκρασιακά όρια και τι σημαίνουν για την Ευρώπη

Η μελέτη (που δημοσιεύθηκε στο Journal of Royal Society Interface) χρησιμοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες μελέτες για να χαρτογραφήσει για πρώτη φορά τον χρόνο επώασης σε όλο το φάσμα θερμοκρασιών.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα, το «κατώφλι» μετάδοσης τοποθετείται στους 13°C–14°C. Αυτό οδηγεί σε εκτιμήσεις ότι:

• Σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία και Ελλάδα η μετάδοση μπορεί να είναι δυνατή για πάνω από έξι μήνες τον χρόνο.

• Σε χώρες όπως Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελβετία και αρκετές ακόμη ευρωπαϊκές, το παράθυρο κινδύνου υπολογίζεται σε τρεις έως πέντε μήνες ετησίως.

Μέχρι σήμερα, το ελάχιστο θερμοκρασιακό όριο είχε τοποθετηθεί υψηλότερα (περίπου 16°C–18°C), άρα ο κίνδυνος ενδέχεται να είναι ευρύτερος και μακρύτερος χρονικά από ό,τι θεωρούνταν.

Ο Tegar σημειώνει ότι ο εντοπισμός συγκεκριμένων περιοχών και μηνών κινδύνου μπορεί να βοηθήσει τις τοπικές αρχές να αποφασίσουν πότε και πού πρέπει να παρέμβουν.

Γιατί μπορεί να επιδεινωθεί η εικόνα

Μέχρι τώρα, οι ψυχροί ευρωπαϊκοί χειμώνες περιόριζαν τη δραστηριότητα του κουνουπιού τίγρης και λειτουργούσαν ως «φυσικό φρένο» ώστε η νόσος να μην περνά εύκολα από χρονιά σε χρονιά.

Ωστόσο, οι επιστήμονες αρχίζουν να βλέπουν σημάδια δραστηριότητας του κουνουπιού όλο τον χρόνο σε περιοχές του ευρωπαϊκού Νότου. Αν αυτό παγιωθεί, οι εξάρσεις θα μπορούν να ενισχύονται, καθώς θα λείπει ο «διακόπτης» που μέχρι τώρα έριχνε ταχύτητα στη μετάδοση.

Πρόληψη: Τι προτείνουν οι ειδικοί

Παρότι υπάρχουν εμβόλια (με υψηλό κόστος), η πιο αποτελεσματική άμυνα παραμένει η αποφυγή τσιμπημάτων και ο περιορισμός των εστιών αναπαραγωγής:

• απομάκρυνση στάσιμων νερών (πιατάκια γλαστρών, κουβάδες, δοχεία, βουλωμένες υδρορροές),

• χρήση εντομοαπωθητικού,

• μακριά, ανοιχτόχρωμα ρούχα,

• ενίσχυση συστημάτων επιτήρησης από τις υγειονομικές αρχές.

Η επικεφαλής ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για ιούς που μεταδίδονται από έντομα/κρότωνες, Dr Diana Rojas Alvarez, χαρακτηρίζει σημαντική τη μελέτη επειδή δείχνει πως η μετάδοση στην Ευρώπη μπορεί να γίνει ακόμη πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου, σημειώνοντας ότι σε έως και 40% των ασθενών τα συμπτώματα όπως αρθρίτιδα ή πολύ σοβαρός πόνος μπορεί να επιμένουν ακόμη και μετά από πέντε χρόνια.