Αν διαβάζεις συστηματικά θα έχεις κατά 40% λιγότερο κίνδυνο για Αλτσχάιμερ

Η καθημερινή επαφή με το διάβασμα, τη γραφή και τις γλώσσες δεν είναι απλώς μια ευχάριστη πνευματική ενασχόληση. Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neurology, η συστηματική «νοητική άσκηση» σε όλη τη διάρκεια της ζωής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ έως και 38%. Παράλληλα, ο κίνδυνος ήπιας γνωστικής διαταραχής φαίνεται να μειώνεται κατά 36% σε άτομα που είχαν υψηλό επίπεδο πνευματικής δραστηριότητας σε σύγκριση με εκείνα που είχαν χαμηλό.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστημονική ομάδα του Rush University Medical Center στις ΗΠΑ και περιέλαβε 1.939 άτομα, με μέση ηλικία τα 80 έτη κατά την έναρξη της παρακολούθησης, τα οποία παρακολουθήθηκαν για σχεδόν οκτώ χρόνια. Οι ερευνητές δημιούργησαν μια κλίμακα  αξιολογώντας πόσο συστηματικά οι συμμετέχοντες είχαν εκτεθεί σε δραστηριότητες που ενεργοποιούν τον εγκέφαλο από την παιδική ηλικία έως τα βαθιά γεράματα.

Ο ρόλος της παιδικής και ενήλικης ζωής

Όπως διαβάζουμε στο Science Alert, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να θυμηθούν τις συνήθειές τους στην ηλικία των 12 ετών, στα 40 και στην τρέχουσα φάση της ζωής τους. Οι ερωτήσεις αφορούσαν δραστηριότητες όπως ανάγνωση βιβλίων, επισκέψεις σε βιβλιοθήκες και μουσεία, εκμάθηση ξένων γλωσσών και χρήση λεξικών. Όσοι συγκέντρωσαν τις υψηλότερες βαθμολογίες στη διάρκεια της ζωής τους παρουσίασαν σημαντικά χαμηλότερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.

Τα στοιχεία έδειξαν επίσης ότι η υψηλή πνευματική δραστηριότητα (cognitive enrichment) μπορούσε να καθυστερήσει την εκδήλωση Αλτσχάιμερ κατά περίπου πέντε χρόνια και την ήπια γνωστική διαταραχή κατά περίπου επτά χρόνια, κατά μέσο όρο. Πρόκειται για διαφορά με ουσιαστική κλινική σημασία, δεδομένου ότι ακόμη και λίγα χρόνια καθυστέρησης μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Σε όσους συμμετέχοντες απεβίωσαν κατά τη διάρκεια της μελέτης, οι ερευνητές εξέτασαν και εγκεφαλικό ιστό. Διαπίστωσαν ότι τα άτομα με υψηλότερο επίπεδο δραστηριότητας από την παιδική ηλικία εμφάνιζαν ενδείξεις μεγαλύτερης «ανθεκτικότητας» απέναντι στη συσσώρευση παθολογικών πρωτεϊνών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι η διαρκής νοητική δραστηριότητα δημιουργεί ένα είδος γνωστικού «αποθέματος».

Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης τον ρόλο της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, καθώς προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι το μορφωτικό επίπεδο και η πρόσβαση σε πόρους επηρεάζουν τη γνωστική υγεία. Παρότι η κοινωνικοοικονομική θέση είχε κάποια ανεξάρτητη επίδραση, τα οφέλη του γνωστικού εμπλουτισμού φάνηκε να υφίστανται πέρα από αυτήν. Με άλλα λόγια, η συστηματική ενασχόληση με πνευματικές δραστηριότητες δεν αποτελεί απλώς αντανάκλαση κοινωνικού πλεονεκτήματος.

Συσχέτιση, όχι απόδειξη

Παρά τη σαφή συσχέτιση, οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Το ότι κάποιος διαβάζει συστηματικά δεν σημαίνει ότι αποκλείεται να εμφανίσει άνοια. Επιπλέον, τα δεδομένα βασίστηκαν εν μέρει στη μνήμη των συμμετεχόντων σχετικά με παλαιότερες συνήθειες, κάτι που ενδέχεται να επηρεάζει την ακρίβεια των απαντήσεων. Ωστόσο, τα αποτελέσματα ευθυγραμμίζονται με προηγούμενα ευρήματα που δείχνουν ότι η πνευματική δραστηριότητα –όπως η επίλυση γρίφων ή η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων– συμβάλλει στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας. Ο εγκέφαλος, όπως και το σώμα, φαίνεται να χρειάζεται συστηματική «άσκηση». Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι, σε συνδυασμό με επαρκή ύπνο, σωματική δραστηριότητα και ισορροπημένη διατροφή, οι πνευματικές δραστηριότητες μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας συνολικής στρατηγικής πρόληψης.