Οι τέσσερις τροφές που συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης

Η διατροφή μπορεί να παίζει μεγαλύτερο ρόλο στην ψυχική υγεία απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα, σύμφωνα με νέα αμερικανική μελέτη που συνδέει ορισμένα θρεπτικά συστατικά με χαμηλότερα ποσοστά κατάθλιψης. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άνθρωποι που καταναλώνουν περισσότερες φυτικές ίνες, φυλλικό οξύ, μαγνήσιο και σελήνιο εμφανίζουν λιγότερα καταθλιπτικά συμπτώματα σε σύγκριση με όσους έχουν φτωχότερη διατροφή σε αυτά τα συστατικά.

Η κατάθλιψη αποτελεί μία από τις συχνότερες ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως και επηρεάζει περίπου 280 εκατομμύρια ανθρώπους. Παρά τις διαθέσιμες θεραπείες, πολλοί ασθενείς δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στα φάρμακα ή στην ψυχοθεραπεία. Αυτό έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να εξετάζουν όλο και περισσότερο τον ρόλο του τρόπου ζωής και ειδικά της διατροφής στην ψυχική υγεία.

Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ο τομέας της «διατροφικής ψυχιατρικής», ο οποίος μελετά πώς συγκεκριμένες τροφές και θρεπτικά συστατικά μπορεί να επηρεάζουν τον εγκέφαλο. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος, αν και αντιστοιχεί μόλις στο 2% του σωματικού βάρους, καταναλώνει περίπου το 20% της ενέργειας του οργανισμού. Για να λειτουργήσει σωστά χρειάζεται σταθερή παροχή βιταμινών, μετάλλων και άλλων θρεπτικών ουσιών που συμμετέχουν στην παραγωγή νευροδιαβιβαστών, στη ρύθμιση της φλεγμονής και στην προστασία των νευρικών κυττάρων.

Πώς οι επιστήμονες συνέδεσαν τη διατροφή με τα συμπτώματα κατάθλιψης 

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutritional Psychiatry και βασίστηκε σε στοιχεία περισσότερων από 5.000 ενηλίκων στις ΗΠΑ. Οι επιστήμονες αξιοποίησαν δεδομένα από τη μεγάλη εθνική έρευνα NHANES 2017-2018, η οποία καταγράφει την υγεία και τις διατροφικές συνήθειες των Αμερικανών. Αν και η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι η διατροφή «προκαλεί» ή «θεραπεύει» την κατάθλιψη, ενισχύει την ιδέα ότι η ποιότητα της τροφής ίσως επηρεάζει ουσιαστικά τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη διάθεση.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν οκτώ διαφορετικά θρεπτικά συστατικά: φυτικές ίνες, φυλλικό οξύ, μαγνήσιο, σελήνιο, ψευδάργυρο, βιταμίνες Β6, Β12 και βιταμίνη D. Για την αξιολόγηση της κατάθλιψης χρησιμοποίησαν το ερωτηματολόγιο PHQ-9, ένα από τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα εργαλεία διεθνώς για την ανίχνευση καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Στην έρευνα συμμετείχαν ενήλικες άνω των 18 ετών που είχαν ολοκληρώσει όλες τις απαραίτητες ερωτήσεις.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να περιγράψουν αναλυτικά τι είχαν καταναλώσει μέσα σε δύο διαφορετικά 24ωρα, ώστε οι ερευνητές να υπολογίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη μέση πρόσληψη θρεπτικών συστατικών. Στη συνέχεια συγκρίθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων με υψηλά επίπεδα καταθλιπτικών συμπτωμάτων με εκείνες όσων δεν εμφάνιζαν ενδείξεις κατάθλιψης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι με κατάθλιψη κατανάλωναν σταθερά μικρότερες ποσότητες φυτικών ινών, φυλλικού οξέος, μαγνησίου και σεληνίου. Το ισχυρότερο εύρημα αφορούσε το φυλλικό οξύ, καθώς όσοι είχαν υψηλότερη πρόσληψη εμφάνιζαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα κατάθλιψης. Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και για τις φυτικές ίνες, το μαγνήσιο και το σελήνιο.

Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης μια «δοσοεξαρτώμενη» σχέση. Με απλά λόγια, όσο υψηλότερη ήταν η κατανάλωση αυτών των θρεπτικών συστατικών, τόσο χαμηλότερη ήταν η πιθανότητα εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Αυτό θεωρείται σημαντικό, γιατί δείχνει ότι δεν πρόκειται απλώς για μια τυχαία σύνδεση, αλλά για μια πιο σταθερή τάση μέσα στον πληθυσμό.

Ο ρόλος του εντέρου, των βιταμινών και των μετάλλων στην ψυχική υγεία 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο πιθανός βιολογικός μηχανισμός πίσω από αυτά τα ευρήματα. Οι φυτικές ίνες, για παράδειγμα, τρέφουν τα «καλά» βακτήρια του εντέρου. Κατά τη διαδικασία της πέψης, τα βακτήρια παράγουν ουσίες που φαίνεται να μειώνουν τη φλεγμονή και να επηρεάζουν θετικά τη λειτουργία του εγκεφάλου. Οι επιστήμονες μιλούν πλέον όλο και συχνότερα για τον «άξονα εντέρου-εγκεφάλου», δηλαδή τη στενή επικοινωνία ανάμεσα στο πεπτικό σύστημα και το νευρικό σύστημα.

Το φυλλικό οξύ, που βρίσκεται κυρίως στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, στα όσπρια και στα δημητριακά ολικής άλεσης, συμμετέχει στην παραγωγή ουσιών όπως της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης, οι οποίες συνδέονται άμεσα με τη διάθεση. Το μαγνήσιο, από την άλλη, φαίνεται να επηρεάζει μηχανισμούς του εγκεφάλου που σχετίζονται με το στρες και τη νευρική διέγερση.

Η διατροφή ως σύμμαχος της ψυχιατρικής

Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι τροφές όπως τα όσπρια, οι ξηροί καρποί, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα δημητριακά ολικής άλεσης είναι πλούσιες ακριβώς στα συστατικά που φάνηκαν να σχετίζονται με χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης. Ωστόσο η βελτίωση της διατροφής δεν είναι εύκολη για όλους. Τα πιο υγιεινά τρόφιμα συχνά κοστίζουν περισσότερο ή δεν είναι εύκολα διαθέσιμα σε όλες τις περιοχές. Γι’ αυτό θεωρούν ότι οι μελλοντικές πολιτικές δημόσιας υγείας θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και τις κοινωνικές ανισότητες.

Παρά τους όποιους περιορισμούς, η μελέτη προσθέτει νέα στοιχεία στην αυξανόμενη επιστημονική βιβλιογραφία που συνδέει τη διατροφή με την ψυχική υγεία. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η σωστή διατροφή δεν αντικαθιστά την ιατρική ή ψυχολογική θεραπεία, αλλά ίσως αποτελέσει ένα επιπλέον εργαλείο πρόληψης και υποστήριξης της ψυχικής ευεξίας.