Χαμηλές εισφορές σήμερα, «ψαλιδισμένες» συντάξεις αύριο - Το δίλημμα των μη μισθωτών

Μπροστά σε ένα διαχρονικό δίλημμα βρίσκονται οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αγρότες με αφορμή την επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας. Περιορισμός του σημερινού κόστους ή υψηλότερη μελλοντική σύνταξη. Τα διαθέσιμα στοιχεία μαρτυρούν ότι η συντριπτική πλειονότητα επιλέγει την πρώτη λύση, με άμεσο αντίκτυπο, φυσικά, στο ύψος της κύριας σύνταξης που θα λάβει στο μέλλον.

Περίπου 8 στους 10 μη μισθωτούς παραμένουν στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία του e-ΕΦΚΑ, η οποία προβλέπει τη χαμηλότερη μηνιαία εισφορά (250,77 ευρώ για το 2026, από 244,65 ευρώ το 2025). Η επιλογή αυτή περιορίζει τις τρέχουσες επιβαρύνσεις, αλλά συνεπάγεται χαμηλότερη ανταποδοτική σύνταξη στο μέλλον.

Με βάση τις εκτιμήσεις των ειδικών κοινωνικής ασφάλισης, σχεδόν το 90% των μη μισθωτών αναμένεται να λάβει κύρια σύνταξη έως 800 ευρώ μεικτά, περίπου 750 ευρώ καθαρά, ακόμη και μετά από 40 χρόνια ασφάλισης. Η τάση αυτή έχει ενισχυθεί από τη σωρευτική αύξηση των εισφορών κατά περίπου 19% την περίοδο 2020-2026, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη τη μετάβαση σε υψηλότερη κατηγορία για πολλούς επαγγελματίες.

Η στροφή στις χαμηλές... κλάσεις

Η στροφή προς τις χαμηλές κλάσεις ξεκίνησε ουσιαστικά μετά τον νόμο 4387/2016 (γνωστό ως «νόμο Κατρούγκαλου») και παγιώθηκε με τη θέσπιση των σταθερών ασφαλιστικών κατηγοριών το 2020. Έτσι, μεγάλος αριθμός ασφαλισμένων συμπληρώνει πλέον σχεδόν μία δεκαετία καταβολής χαμηλών εισφορών. Ακόμη και αν επιλεγεί ανώτερη κατηγορία λίγα χρόνια πριν από τη συνταξιοδότηση, το όφελος είναι περιορισμένο, καθώς η σύνταξη υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο αποδοχών από το 2002 έως την έξοδο από την εργασία.

Ενδεικτικά, στην 1η κατηγορία, που αντιστοιχεί περίπου σε μισθωτό με μεικτές αποδοχές 903 ευρώ, η κύρια σύνταξη διαμορφώνεται σε περίπου 888-890 ευρώ μεικτά με 40 έτη ασφάλισης. Αντίστοιχα, στην 6η κατηγορία (ισοδύναμη με μισθό περίπου 2.912 ευρώ), η σύνταξη φθάνει σχεδόν τα 1.895 ευρώ μεικτά για 40ετία.

Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΝΥΠΕΚΚ, τα εκτιμώμενα ποσά κύριας σύνταξης έχουν ως εξής:

1η κατηγορία:

• 30 έτη: 674 ευρώ
• 35 έτη: 773 ευρώ
• 40 έτη: 888 ευρώ

6η κατηγορία:

• 30 έτη: 1.204 ευρώ
• 35 έτη: 1.523 ευρώ
• 40 έτη: 1.893 ευρώ

Στην πράξη, τα καθαρά ποσά είναι χαμηλότερα μετά τις κρατήσεις ασθένειας και, όπου ισχύει, ΕΑΣ. Για παράδειγμα, σύνταξη 1.893 ευρώ μεικτά αντιστοιχεί σε περίπου 1.670 ευρώ καθαρά προ φόρου.

Υψηλότερο ποσό για όσους καταβάλλουν αυξημένες εισφορές

Αξίζει να σημειωθεί ότι όσο υψηλότερη είναι η ασφαλιστική κατηγορία, τόσο μικρότερος γίνεται αναλογικά ο συντελεστής αναπλήρωσης, καθώς η εθνική σύνταξη λειτουργεί ενισχυτικά για τα χαμηλότερα εισοδήματα. Ωστόσο, το τελικό ποσό παραμένει σαφώς υψηλότερο για όσους καταβάλλουν αυξημένες εισφορές σε βάθος χρόνου.

Ανώτατα στελέχη της κοινωνικής ασφάλισης τονίζουν ότι η επιλογή της χαμηλής εισφοράς προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανάσα ρευστότητας, αλλά οδηγεί σε περιορισμένη σύνταξη. Το δίλημμα μεταξύ παρόντος και μέλλοντος παραμένει ανοιχτό για χιλιάδες επαγγελματίες που καλούνται να σταθμίσουν αν μπορούν, και αν αξίζει, να επενδύσουν περισσότερο στην ασφαλιστική τους προοπτική.