«Χρυσό Αίμα»: Η σπάνια ομάδα αίματος που την έχουν 50 άνθρωποι στον κόσμο

Η μετάγγιση αίματος αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής, σώζοντας εκατομμύρια ζωές σε ατυχήματα και σοβαρές επεμβάσεις. Ωστόσο, για ανθρώπους με σπάνιους τύπους αίματος, η εύρεση συμβατού δότη μπορεί να είναι μια πραγματική πρόκληση. Ένας από τους σπανιότερους τύπους είναι το Rh null, που έχει καταγραφεί μόνο σε περίπου 50 άτομα παγκοσμίως. Όσοι διαθέτουν αυτόν τον τύπο είναι αναγκασμένοι να φυλάσσουν το δικό τους αίμα, καθώς η πιθανότητα να βρουν τυχαίο δότη σε έκτακτη ανάγκη είναι ελάχιστη. Παρά τη σπανιότητά του, το Rh null θεωρείται πολύτιμο – τόσο πολύ που οι επιστήμονες το αποκαλούν «χρυσό αίμα», λόγω των μοναδικών ιατρικών εφαρμογών του.

Η σπανιότητα που το κάνει πολύτιμο

Οι τύποι αίματος καθορίζονται από την παρουσία ή απουσία συγκεκριμένων πρωτεΐνών (αντιγόνων) στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Στην περίπτωση μετάγγισης τα αντιγόνα ανιχνεύονται από το ανοσοποιητικό σύστημα. Αν κάποιος λάβει αίμα με διαφορετικά αντιγόνα, το σώμα του παράγει αντισώματα που επιτίθενται στα ξένα κύτταρα, κάτι που μπορεί να αποβεί επικίνδυνο. Τα συστήματα ABO και Rhesus είναι τα πιο κρίσιμα για τις αντιδράσεις αυτές, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν αντιγόνα A, B ή Rh. Το αίμα Ο Rh αρνητικό θεωρείται γενικός δότης, αλλά στην πραγματικότητα υπάρχουν περισσότερα από 360 διαφορετικά αντιγόνα σε 47 γνωστά συστήματα, οπότε η συμβατότητα παραμένει πολύπλοκη.

Η επιστήμη πίσω από το Rh null

Αντίθετα, οι άνθρωποι με Rh null αίμα δεν έχουν κανένα από τα 50 γνωστά αντιγόνα του Rh συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι, παρόλο που δεν μπορούν να λάβουν αίμα άλλου τύπου, το αίμα τους είναι συμβατό με όλους τους άλλους Rh τύπους. Για όσους διαθέτουν Rh null τύπο Ο, η μετάγγιση σε άλλους ανθρώπους έχει χαμηλό κίνδυνο ανοσολογικής αντίδρασης, κάτι που το καθιστά εξαιρετικά πολύτιμο για επείγουσες καταστάσεις. Οι επιστήμονες εργάζονται τώρα για να παραγάγουν αυτό το «χρυσό αίμα» στο εργαστήριο.

Οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει ότι το Rh null αίμα οφείλεται σε γενετικές μεταλλάξεις που επηρεάζουν μια πρωτεΐνη κρίσιμη για τα ερυθρά αιμοσφαίρια, την Rh-associated glycoprotein (RHAG). Με τη χρήση τεχνολογιών όπως το Crispr-Cas9, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ κατάφεραν να δημιουργήσουν στο εργαστήριο κύτταρα Rh null, διαγράφοντας τα γονίδια που παράγουν τα πιο προβληματικά αντιγόνα. Το αποτέλεσμα είναι κύτταρα που θα μπορούσαν θεωρητικά να είναι συμβατά με τα περισσότερα συστήματα αίματος, ακόμα και σπάνιους τύπους όπως το Bombay, που εμφανίζεται σε ένα άτομο ανά τέσσερα εκατομμύρια.

Το μέλλον της εργαστηριακής παραγωγής αίματος

Ωστόσο, η χρήση γενετικής τροποποίησης για την παραγωγή αίματος παραμένει ρυθμιζόμενη και αμφιλεγόμενη. Ο Ash Toye, επικεφαλής του project, είναι και συνιδρυτής στην εταιρεία Scarlet Therapeutics, η οποία συλλέγει δείγματα σπάνιων τύπων αίματος για να δημιουργήσει εργαστηριακές σειρές κυττάρων που θα μπορούσαν να παράγουν ερυθρά αιμοσφαίρια σε μεγάλη κλίμακα. Η βασική ιδέα είναι η συγκρότηση τράπεζας σπάνιου αίματος χωρίς τροποποίηση γονιδίων, αν και η γενετική παρέμβαση παραμένει μια πιθανή επιλογή για μελλοντική καθολική συμβατότητα.

Άλλες ομάδες ερευνητών αναζητούν επίσης τρόπους παραγωγής Rh null αίματος. Στις ΗΠΑ, η ομάδα του Gregory Denomme χρησιμοποίησε προγραμματισμένα βλαστοκύτταρα για να παράγει σπάνιους τύπους αίματος, ενώ στον Καναδά και την Ισπανία πειραματίζονται με την τροποποίηση αιμοποιητικών κυττάρων για να σχηματίσουν Rh null κύτταρα Ο τύπου. Παρά τα εντυπωσιακά αποτελέσματα, η μαζική παραγωγή εργαστηριακού αίματος παραμένει δύσκολη, καθώς η διαδικασία ωρίμανσης των ερυθρών κυττάρων είναι πολύπλοκη και δύσκολα αναπαράγεται εκτός του οργανισμού.

Αυτή τη στιγμή διεξάγεται η πρώτη κλινική δοκιμή παγκοσμίως, με στόχο να αξιολογηθεί η ασφάλεια της χορήγησης εργαστηριακά παραγόμενων ερυθρών αιμοσφαιρίων σε υγιείς εθελοντές. Παρά την πρόοδο, η συλλογή αίματος από δότες εξακολουθεί να είναι η πιο αποτελεσματική και φθηνή λύση. Ωστόσο, για όσους διαθέτουν σπάνιους τύπους αίματος, η εργαστηριακή εναλλακτική θα μπορούσε να είναι σωτήρια για πολλές ανθρώπινες ζωές στο μέλλον.

Με πληροφορίες από το BBC.