Ελληνοτουρκικά: Γιατί το φετινό καλοκαίρι είναι διαφορετικό

Οι τελευταίοι έξι μήνες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις χαρακτηρίζονται από τους ανοιχτούς  διπλωματικούς διαύλους επικοινωνίας και την προσπάθεια συνέχισης κυρίως της Θετικής Ατζέντας και των ΜΟΕ, και λιγότερο του Πολιτικού Διαλόγου. Από την άλλη όμως, η ένταση στο γεωπολιτικό πεδίο όχι απλά δεν υποχωρεί, αλλά αποκτά πιο μόνιμα και στρατηγικά χαρακτηριστικά. 

Η επιστροφή των οπλισμένων F-16

Οι συχνότερες παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου και οι εμπλοκές ελληνικών μαχητικών με οπλισμένα  τουρκικά F-16 που επανήλθαν μετά από σχεδόν τρία χρόνια, οι κινήσεις τόσο της Αθήνας όσο και της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο με φόντο τις ευρύτερες εξελίξεις στην Κύπρο, και κυρίως η αναβάθμιση της τουρκικής ρητορικής γύρω από το αναθεωρητικό δόγμα της«Γαλάζιας Πατρίδας» συνθέτουν ένα σκηνικό αυξημένης γεωπολιτικής πίεσης ενόψει καλοκαιριού.

Τα τελευταία τρία χρόνια, το κλίμα στα ελληνοτουρκικά είχε αλλάξει αισθητά. Μετά την παρατεταμένη ένταση που ξεκίνησε με την υβριδική επίθεση της Άγκυρας στον Έβρο το 2020, οι δύο πλευρές έδειχναν να επιλέγουν μια διαφορετική διαχείριση των σχέσεών τους που οδήγησε στο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας της Αθήνας. Οι τόνοι έπεσαν, οι επαφές πύκνωσαν και η λέξη «αποκλιμάκωση» είχε επιστρέψει στο διπλωματικό λεξιλόγιο.

Ωστόσο, δεν ήταν μια περίοδος εμπιστοσύνης αλλά μία περίοδος ελέγχου της έντασης. Οι συναντήσεις Μητσοτάκη – Ερντογάν, οι συνεχείς επαφές των υπουργών Εξωτερικών και η προσπάθεια διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας δημιούργησαν την εικόνα ότι Αθήνα και Άγκυρα, με τις «ευλογίες» αμερικανών και ευρωπαίων, είχαν αποφασίσει να αποφύγουν μια νέα μεγάλη κρίση.

Ακόμη και όταν εμφανίζονταν εντάσεις, όπως στην περίπτωση της Κάσου με αφορμή την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου ή σε κινήσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο όπως ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός με τα απώτατα δυνητικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, υπήρχε η αίσθηση ότι και οι δύο πλευρές γνώριζαν πού σταματούν τα όρια της κλιμάκωσης.

Αυτό ακριβώς είναι που τώρα φαίνεται να κινδυνεύει καθώς πίσω από τη διπλωματική ηρεμία των τελευταίων ετών φαίνεται να διαμορφώνεται ξανά μια πιο βαθιά γεωπολιτική αντιπαράθεση.

H «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι πλέον μόνο ένα σύνθημα 

Η Τουρκία δείχνει να επιστρέφει σταδιακά σε μια πιο σκληρή στρατηγική. Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως πολιτικό σύνθημα για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης αλλά μετατρέπεται σε «Νόμο», με την Αθήνα ωστόσο να επιδεικνύει ψυχραιμία, αποφεύγοντας στην παρούσα φάση βιαστικές ανακοινώσεις και συμπεράσματα.

Σε κάθε περίπτωση όμως, αυτό που εκτιμάται είναι πως όταν μια διεκδίκηση παύει να χρησιμοποιείται «α λα καρτ» και αρχίζει να αποκτά θεσμικό βάθος, τότε η κρίση αλλάζει χαρακτήρα. Δεν αφορά πλέον μια συγκυριακή ένταση ή έναν τακτικό ελιγμό πίεσης, αλλά μια μακροχρόνια στρατηγική.

Οι κινήσεις στην ευρύτερη περιοχή έχουν πλέον χαρακτηριστικά μίας «σύγκρουσης» για το ποιος θα καθορίσει τους όρους ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο τα επόμενα χρόνια. Και ίσως αυτό να είναι το στοιχείο που κάνει το καλοκαίρι του 2026 διαφορετικό από τα προηγούμενα. Η ένταση δεν επιστρέφει με θεαματικό τρόπο αλλά κάτι πιο σύνθετο και πιθανόν πιο ανησυχητικό: μια αργή αλλά σταθερή επιστροφή της καχυποψίας.

Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο μεγαλύτερος φόβος είναι το ενδεχόμενο μιας κρίσης που μπορεί να ξεκινήσει από λάθος υπολογισμό ή από ένα επεισόδιο που κανείς δεν θα μπορέσει να ελέγξει γρήγορα.

Γι’ αυτό και το φετινό καλοκαίρι αντιμετωπίζεται στην Αθήνα με μεγαλύτερη προσοχή. Γιατί τα δεδομένα θυμίζουν όλο και περισσότερο μια περίοδο όπου το περιθώριο λάθους αρχίζει να μικραίνει. Γιατί μετά την σχετική ηρεμία των προηγούμενων τριών καλοκαιριών, η φετινή περίοδος επί του πεδίου ξεκινά με διαφορετικά δεδομένα: με συνεχείς παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου, αερομαχίες οπλισμένων ελληνικών και τουρκικών μαχητικών στο Αιγαίο και τουρκική NAVTEX μεγάλης διάρκειας στην περιοχή.

Την ίδια στιγμή, η «Γαλάζια Πατρίδα» αναμένεται πιθανότατα μέσα στις επόμενες ημέρες να περάσει από την τουρκική Εθνοσυνέλευση, τα ελληνικά Mirage που σύμφωνα με τους σχεδιασμούς θα αναπτυχθούν στην Κάρπαθο αποκτούν αναπόφευκτα αποτύπωμα και στα ελληνοτουρκικά, ενώ νέα αντιαεροπορικά συστήματα της «Ασπίδας του Αχιλλέα», όπως οι Spike NLOS, βρίσκονται πλέον «προ των πυλών» των ελληνικών νησιών στο Ανατολικό Αιγαίο.