Ενεργειακό ρήγμα στην ΕΕ: «Πόλεμος» για τα δίκτυα και το κόστος της μετάβασης

Με μία κρίση ante portas – και αυτή τη φορά ενεργειακή – τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. χωρίζονται ξανά σε στρατόπεδα. Από τη μία ο Βορράς, από την άλλη ο Νότος. Το déjà vu του 2022 επιστρέφει, μόνο που αυτή τη φορά η πίεση έρχεται από τη Μέση Ανατολή και όχι από την Ουκρανία.

Λίγες ώρες πριν τη Σύνοδο Κορυφής της 19ης Μαρτίου, το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας (16 Μαρτίου) λειτούργησε σαν… ακτινογραφία της ευρωπαϊκής πραγματικότητας: συγκρουόμενα συμφέροντα, διαφορετικές ταχύτητες και μια κοινή αγορά ενέργειας που υπάρχει περισσότερο στα χαρτιά παρά στην πράξη.

Το «αγκάθι» των 660 δισ. και τα έσοδα συμφόρησης

Η Ευρώπη χρειάζεται περίπου 660 δισ. ευρώ ετησίως για να πετύχει την ενεργειακή μετάβαση. Σήμερα επενδύει μόλις τα μισά. Το κενό είναι τεράστιο – και κάποιος πρέπει να το καλύψει.

Η Κομισιόν προτείνει, μεταξύ άλλων, να κατευθυνθεί το 25% των εσόδων συμφόρησης (congestion revenues) στα δίκτυα. Πρόκειται για έσοδα που προκύπτουν από τις διαφορές τιμών και τη περιορισμένη χωρητικότητα των διασυνδέσεων. Ακούγεται τεχνικό. Στην πράξη είναι πολιτική δυναμίτης.

Σουηδία: «Μας τιμωρείτε επειδή τα κάναμε σωστά»

Η Στοκχόλμη σήκωσε πρώτη το γάντι – και όχι διακριτικά. Η Σουηδή υπουργός έθεσε ευθέως θέμα επανεξέτασης της συμμετοχής της χώρας στην Ενεργειακή Ένωση αν δεν αλλάξει η πρόταση. Το επιχείρημα είναι απλό. H Σουηδία είναι από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς καθαρής ενέργειας και σχεδόν πλήρως απαλλαγμένη από ορυκτά καύσιμα.

Και όμως, όπως λέει, «βγαίνει χαμένη».

• 3 δισ. ευρώ έσοδα συμφόρησης
• Το 75% από εσωτερικά bottlenecks, όχι διασυνδέσεις

Με λίγα λόγια: πληρώνει για κάτι που δεν ευθύνεται άμεσα.

Η φράση που συμπυκνώνει το κλίμα: «Είναι απαράδεκτο χώρες που πρωτοστατούν να τιμωρούνται».

Ελλάδα: «Δεν υπάρχει κοινή αγορά – και αυτό είναι το πρόβλημα»

Η απάντηση ήρθε από τον Έλληνα υπουργό Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου – και ήταν πολιτικά αιχμηρή. Χωρίς περιστροφές, έβαλε το ζήτημα στο σωστό πλαίσιο. Δεν υπάρχει πραγματικά ενιαία αγορά ενέργειας στην Ευρώπη. Και εκεί βρίσκεται ο «ελέφαντας στο δωμάτιο».

• Τεράστιες ανισότητες στις τιμές χονδρικής
• «Τείχος» μεταξύ Νοτιοανατολικής Ευρώπης και υπόλοιπης ΕΕ
• Κίνδυνος διάρρηξης της ευρωπαϊκής συνοχής

Το μήνυμα: Η ενεργειακή ενοποίηση έχει κόστος – και πρέπει να μοιραστεί. «Τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος λειτουργίας, αυτή είναι η ώρα να προχωρήσουμε». Η Αθήνα ουσιαστικά λέει: χωρίς κοινό κόστος, δεν υπάρχει κοινή αγορά.

Γαλλία vs Κομισιόν: Φόβοι για υπερσυγκέντρωση

Το Παρίσι δεν απέρριψε το πακέτο, αλλά χτύπησε καμπανάκι:

• Υπερβολική συγκέντρωση σχεδιασμού
• Κίνδυνος απώλειας ευελιξίας
• Αμφισβήτηση της εθνικής στρατηγικής

Η Γαλλία ζητά ισορροπία μεταξύ Επιτροπής, κρατών και διαχειριστών. Μεταξύ γραμμών, το μήνυμα είναι «μην επιχειρείτε ενεργειακή πολιτική από τις Βρυξέλλες με «ένα μοντέλο για όλους».

Ισπανία και Νότος: «Περισσότερες διασυνδέσεις τώρα»

Η Μαδρίτη κινήθηκε στην αντίθετη κατεύθυνση, στηρίζοντας την Κομισιόν. Για την Ισπανία, το πρόβλημα είναι άλλο, η Ιβηρική παραμένει ενεργειακό νησί.

• Προώθηση έργων όπως το H2MED
• Επένδυση σε υδρογόνο και ΑΠΕ
• Ανάγκη για περισσότερες διασυνδέσεις

Ο Νότος βλέπει το πακέτο ως ευκαιρία. Ο Βορράς ως επιβάρυνση. Εκεί βρίσκεται η σύγκρουση.

Γερμανία: «Το πρόβλημα δεν είναι τα σχέδια, αλλά ο χρόνος»

Το Βερολίνο προσγείωσε τη συζήτηση στην πραγματικότητα:

• 2 χρόνια για φωτοβολταϊκά
• έως 9 χρόνια για δίκτυα

Αποτέλεσμα; Παράγεται ενέργεια που δεν μπορεί να μεταφερθεί.

Η Γερμανία εστιάζει σε:

• επιτάχυνση αδειοδοτήσεων
• διασυνοριακές υποδομές
• προσεκτική κατανομή κόστους

Και το μήνυμα της, αν δεν λυθεί το πρακτικό κομμάτι, όλα τα υπόλοιπα είναι θεωρία.

Ανατολική Ευρώπη: Επιφυλάξεις και «κόκκινες γραμμές»

Σλοβενία, Τσεχία και Βουλγαρία κινήθηκαν πιο προσεκτικά:

• Σλοβενία: δεν δέχεται να χαθούν πόροι που ήδη μειώνουν τιμολόγια
• Τσεχία: ζητά τεχνολογική ουδετερότητα (όχι μόνο ΑΠΕ)
• Βουλγαρία: στηρίζει, αλλά θέλει δίκαιη κατανομή κόστους

Κοινός παρονομαστής, καμία χώρα δεν θέλει να πληρώσει περισσότερα από όσα αντέχει.

Ολλανδία: Γεωπολιτική πίεση και ανάγκη για ταχύτητα

Η Χάγη έβαλε στο τραπέζι τον παράγοντα που αλλάζει τα πάντα, το γεωπολιτικό ρίσκο. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η αστάθεια στις αγορές πιέζουν την Ευρώπη να κινηθεί πιο γρήγορα.

• μείωση εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα
• ταχύτερες αδειοδοτήσεις
• καλύτερη κατανομή κόστους

Η προσέγγιση είναι ξεκάθαρη. Η ενεργειακή πολιτική δεν είναι πια μόνο οικονομία – είναι ασφάλεια.

Το πραγματικό δίλημμα: Ενοποίηση ή κατακερματισμός

Η συζήτηση δεν αφορά απλώς δίκτυα ή τεχνικές ρυθμίσεις. Αφορά κάτι πολύ πιο βαθύ. Αν η Ευρώπη μπορεί να λειτουργήσει ως ενιαίο ενεργειακό σύστημα. Οι «πράσινοι πρωταθλητές» δεν θέλουν να πληρώσουν περισσότερα.  Οι «ακριβοί» ζητούν εξισορρόπηση. Οι μεγάλες οικονομίες φοβούνται απώλεια ελέγχου. Και κάπου στη μέση, η Κομισιόν προσπαθεί να χτίσει ένα σύστημα που κοστίζει… μισό τρισεκατομμύριο τον χρόνο.

Τι έρχεται: Κρίσιμη μάχη μέχρι τον Ιούνιο

Η χθεσινή σύγκρουση δεν ήταν το τέλος – ήταν η αρχή. Οι συζητήσεις θα συνεχιστούν με στόχο μια γενική συμφωνία τον Ιούνιο. Μέχρι τότε:

• οι πιέσεις θα ενταθούν
• τα στρατόπεδα θα σκληρύνουν
• και οι συμβιβασμοί θα γίνουν πιο ακριβοί

Γιατί στο τέλος της ημέρας, το ερώτημα είναι απλό. Θέλει η Ευρώπη κοινή ενεργειακή αγορά; Ή μόνο κοινές διακηρύξεις;