Γιατί κάποιοι 80χρονοι σκέφτονται και θυμούνται καλύτερα από 50χρονους – Ποιο το γονίδιο-κλειδί

Ορισμένοι άνθρωποι διανύουν τα 80 τους χρόνια με μνήμη και πνευματική διαύγεια που θυμίζει πολύ νεότερες ηλικίες. Ενώ οι συνομήλικοί τους παλεύουν με απώλεια μνήμης ή γνωστική εξασθένηση, εκείνοι συνεχίζουν να σκέφτονται γρήγορα, να θυμούνται λεπτομέρειες και να λειτουργούν πνευματικά σαν να έχουν «παγώσει» τον χρόνο. Το φαινόμενο αυτό έχει κινήσει έντονα το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, καθώς φαίνεται πως δεν οφείλεται μόνο στον τρόπο ζωής, αλλά και σε κάτι βαθύτερο: το γενετικό τους υπόβαθρο.

Το γονίδιο που αυξάνει ή μειώνει τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ

Στην καρδιά της έρευνας για τη νόσο Αλτσχάιμερ βρίσκεται εδώ και χρόνια ένα συγκεκριμένο γονίδιο, το APOE. Όπως αναφέρεται στο SciTechDaily, ορισμένες εκδοχές του αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε προχωρημένη ηλικία, ενώ άλλες φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά. Η πιο γνωστή «επικίνδυνη» παραλλαγή έχει συνδεθεί επανειλημμένα με υψηλότερα ποσοστά Αλτσχάιμερ, όμως υπάρχει και μια λιγότερο διαδεδομένη, που δείχνει να δρα σαν ασπίδα για τον εγκέφαλο.

Ποιοι θεωρούνται «υπερήλικες» με εξαιρετικές νοητικές επιδόσεις

Μια νέα μελέτη εστίασε σε μια σπάνια ομάδα ανθρώπων, στους γνωστούς ως «υπερήλικες με εξαιρετικές νοητικές επιδόσεις». Πρόκειται για άτομα άνω των 80 ετών που στις δοκιμασίες μνήμης και σκέψης αποδίδουν καλύτερα ακόμη και από υγιείς ανθρώπους 20 ή 30 χρόνια νεότερους. Οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν αυτοί οι άνθρωποι διαφέρουν γενετικά από τον υπόλοιπο πληθυσμό της ίδιας ηλικίας.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Οι υπερήλικες αυτοί είχαν χαμηλότερη συχνότητα της «επικίνδυνης» παραλλαγής του APOE που συνδέεται στενά με το Αλτσχάιμερ. Σε σύγκριση με άτομα άνω των 80 που είχαν ήδη διαγνωστεί με άνοια, η παρουσία αυτού του γονιδίου ήταν σημαντικά μειωμένη. Ακόμη και σε σχέση με συνομηλίκους τους που θεωρούνταν πνευματικά υγιείς, οι διαφορές παρέμεναν αισθητές.

Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν κάτι εξίσου σημαντικό: οι υπερήλικες με «νεανικό» μυαλό είχαν αυξημένες πιθανότητες να φέρουν τη σπάνια προστατευτική παραλλαγή του ίδιου γονιδίου. Σε ορισμένες συγκρίσεις, η παρουσία της ήταν υπερδιπλάσια σε σχέση με άτομα που έπασχαν από άνοια. Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι δεν πρόκειται απλώς για απουσία κινδύνου, αλλά για ενεργή γενετική προστασία του εγκεφάλου.

Η μελέτη βασίστηκε σε στοιχεία από δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες και θεωρείται η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα που έχει εξετάσει συστηματικά αυτή τη μοναδική ομάδα ηλικιωμένων. Τα δεδομένα προέρχονταν από διαφορετικές φυλετικές και κοινωνικές ομάδες, γεγονός που ενισχύει τη σημασία των αποτελεσμάτων και δείχνει ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε έναν συγκεκριμένο πληθυσμό.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος με τον οποίο ορίστηκαν οι «υπερήλικες». Δεν αρκούσε απλώς να μην έχουν άνοια. Έπρεπε οι επιδόσεις τους στη μνήμη να ξεπερνούν τον μέσο όρο ανθρώπων 50 έως 64 ετών, κάτι που από μόνο του δείχνει πόσο σπάνια είναι αυτή η κατάσταση. Με άλλα λόγια, μιλάμε για άτομα που δεν γερνούν απλώς καλά, αλλά γερνούν εξαιρετικά.

Γιατί αυτά τα ευρήματα αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τη γήρανση

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η μελέτη αυτών των ανθρώπων μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους στην κατανόηση του Αλτσχάιμερ. Αν καταφέρουμε να καταλάβουμε γιατί ο εγκέφαλός τους αντιστέκεται στη φθορά, ίσως στο μέλλον μπορέσουμε να ενισχύσουμε αυτή την ανθεκτικότητα και σε άλλους. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η υγιής γήρανση δεν είναι μύθος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι γραμμένη στο DNA.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Alzheimer’s & Dementia.