Γιατί όλοι οι πλανήτες είναι στρογγυλοί;

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Από τη μικροσκοπική σφαίρα του Ερμή μέχρι τον γιγάντιο Δία, όλοι οι πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Eίναι σχεδόν στρογγυλοί. Πρόκειται για σύμπτωση ή για έναν θεμελιώδη νόμο της φύσης;

Η απάντηση βρίσκεται σε μία από τις ισχυρότερες δυνάμεις του Σύμπαντος: τη βαρύτητα.

Η βαρύτητα δίνει το σχήμα στους πλανήτες

Οι πλανήτες γεννιούνται μέσα από τεράστια νέφη αερίων, σκόνης και βράχων που συγκρούονται μεταξύ τους για εκατομμύρια χρόνια. Καθώς όλο και περισσότερη ύλη συγκεντρώνεται, αυξάνεται η μάζα του νεαρού πλανήτη και μαζί της ενισχύεται η βαρυτική του δύναμη.

Η βαρύτητα ασκεί πίεση προς όλες τις κατευθύνσεις με τον ίδιο τρόπο, τραβώντας κάθε κομμάτι ύλης προς το κέντρο. Το αποτέλεσμα είναι το πιο σταθερό γεωμετρικό σχήμα που μπορεί να δημιουργηθεί: η σφαίρα.

Γι' αυτό δεν βλέπουμε πλανήτες σε σχήμα κύβου, πυραμίδας ή δίσκου. Αν υπήρχαν μεγάλες προεξοχές ή γωνίες, η βαρύτητα θα τις «ισοπέδωνε» με την πάροδο του χρόνου.

Είναι όλοι πραγματικά τέλειες σφαίρες; Η απάντηση ξεκάθαρα είναι όχι.

Αν και όλοι οι πλανήτες μοιάζουν στρογγυλοί από μακριά, στην πραγματικότητα οι περισσότεροι είναι ελαφρώς πεπλατυσμένοι στους πόλους και πιο φουσκωμένοι γύρω από τον ισημερινό. Ο λόγος είναι η περιστροφή τους.

Καθώς ένας πλανήτης περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του, η κίνηση δημιουργεί μια δύναμη που τείνει να «σπρώχνει» την ύλη προς τα έξω στον ισημερινό. Η βαρύτητα προσπαθεί να τη συγκρατήσει, όμως όταν η περιστροφή είναι πολύ γρήγορη, ο πλανήτης αποκτά μια χαρακτηριστική διόγκωση στη μέση του.

Πώς ονομάζουν αυτό το φαινόμενο οι επιστήμονες; Ισημερινή διόγκωση.

Ο Κρόνος είναι ο πιο «φουσκωμένος» πλανήτης

Ο πρωταθλητής της ισημερινής διόγκωσης είναι ο Κρόνος.

Παρότι η βαρύτητά του είναι τεράστια, ολοκληρώνει μία περιστροφή γύρω από τον άξονά του σε περίπου 10,5 ώρες. Η εξαιρετικά γρήγορη αυτή περιστροφή έχει ως αποτέλεσμα να είναι περίπου 10,7% πιο φαρδύς στον ισημερινό απ' ό,τι από πόλο σε πόλο.

Ακολουθεί ο Δίας, ο οποίος παρουσιάζει διόγκωση περίπου 6,9%.

Έτσι, αντί να θυμίζουν τέλειες μπίλιες, οι δύο μεγαλύτεροι πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος μοιάζουν περισσότερο με ελαφρώς πιεσμένες μπάλες.

Η Γη είναι σχεδόν τέλεια σφαιρική

Από την άλλη η Γη μας επίσης δεν αποτελεί τέλεια σφαίρα, αλλά η διαφορά είναι σχεδόν ανεπαίσθητη.

Η διάμετρός της στον ισημερινό είναι μόλις 0,3% μεγαλύτερη από τη διάμετρό της από πόλο σε πόλο, γεγονός που την καθιστά σχεδόν ιδανικά σφαιρική.

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και ο Άρης, με αντίστοιχη διαφορά περίπου 0,6%.

Ακόμη και οι παγωμένοι γίγαντες, ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας, βρίσκονται κάπου στη μέση... Παρουσιάζουν δηλαδή μικρότερη διόγκωση από τον Κρόνο αλλά μεγαλύτερη από εκείνη που εμφανίζει η Γη.

Μπορείτε να νιώσετε κι εσείς τις ίδιες δυνάμεις

Υπάρχει πάντως ένας απλός τρόπος να καταλάβει κανείς -ακόμα κι εκείνοι που δεν γνωρίζουν τόσο καλή φυσική- γιατί οι πλανήτες «φουσκώνουν» στον ισημερινό.

Αν περιστραφείτε στη θέση σας ή καθίσετε σε μια περιστρεφόμενη καρέκλα, δοκιμάστε να κρατήσετε αρχικά τα χέρια σας κοντά στο σώμα και στη συνέχεια να τα απλώσετε.

Θα νιώσετε ότι οι παλάμες σας δέχονται μεγαλύτερη δύναμη καθώς βρίσκονται πιο μακριά από το κέντρο της περιστροφής. Πρόκειται για την ίδια αρχή που, σε τεράστια κλίμακα, επηρεάζει και τους πλανήτες.

Το σχήμα των πλανητών αποκαλύπτει τους νόμους του Σύμπαντος

Το σίγουρο είναι πως η σχεδόν τέλεια σφαιρική μορφή των πλανητών δεν είναι τυχαία. Είναι το αποτέλεσμα της συνεχούς «μάχης» ανάμεσα στη βαρύτητα, που προσπαθεί να συγκεντρώσει όλη την ύλη προς το κέντρο, και στις δυνάμεις που δημιουργεί η περιστροφή τους.

Χάρη σε αυτήν την ισορροπία, οι κόσμοι που περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο αποκτούν το γνώριμο σχήμα τους, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του Σύμπαντος υπακούουν στους ίδιους φυσικούς νόμους.

Πηγή: spaceplace.nasa.gov

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google