Ερμής: Γιατί ο πιο παράξενος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος μπερδεύει την επιστήμη

Με μια πρώτη ματιά, ο Ερμής μοιάζει καταδικασμένος στη λήθη. Ένας γκρίζος, καμένος κόσμος, γεμάτος κρατήρες, χωρίς ατμόσφαιρα, χωρίς νερό, χωρίς ζωή. Ένας πλανήτης που δεν υπόσχεται τίποτα. Κι όμως, είναι ακριβώς αυτός ο πλανήτης που εδώ και δεκαετίες φέρνει σε αμηχανία την πλανητική επιστήμη.

Γιατί ο Ερμής δεν είναι απλώς μικρός. Είναι αφύσικα πυκνός. Με μάζα περίπου 20 φορές μικρότερη από της Γης, αλλά με πυρήνα που καταλαμβάνει σχεδόν το 85% της ακτίνας του, αποτελεί τον δεύτερο πιο πυκνό πλανήτη του Ηλιακού Συστήματος. Ένα χαρακτηριστικό που δεν ταιριάζει με καμία από τις επικρατούσες θεωρίες για το πώς σχηματίστηκαν οι πλανήτες.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, η τροχιά του τον φέρνει επικίνδυνα κοντά στον Ήλιο, σε μια περιοχή όπου - σύμφωνα με τα μοντέλα - δεν θα έπρεπε καν να υπάρχει αρκετό υλικό για να δημιουργηθεί ένας τέτοιος κόσμος. Όλα καταλήγουν στο ίδιο, άβολο συμπέρασμα: δεν γνωρίζουμε πώς σχηματίστηκε. Με βάση όσα ξέρουμε σήμερα, ο Ερμής απλώς δεν θα έπρεπε να υπάρχει.

«Είναι κάπως ντροπιαστικό», έχει παραδεχθεί ο πλανητολόγος Sean Raymond, από το Πανεπιστήμιο του Μπορντό στη Γαλλία. «Μας διαφεύγει μια κρίσιμη λεπτομέρεια», σημειώνει στο BBC.

Τα πρώτα σοβαρά ερωτήματα γεννήθηκαν τη δεκαετία του '70, όταν το Mariner 10 της NASA πέρασε τρεις φορές κοντά στον Ερμή και αποκάλυψε για πρώτη φορά την εσωτερική του δομή. Η εικόνα έγινε ακόμη πιο προβληματική με την αποστολή Messenger, που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη την περίοδο 2011-2015.

Παρά τις ακραίες θερμοκρασίες - έως και 430°C την ημέρα και -180°C τη νύχτα - ο Ερμής αποδείχθηκε απρόσμενα πλούσιος σε πτητικά στοιχεία, όπως κάλιο και θόριο. Ακόμη πιο παράδοξο: στους μόνιμα σκιασμένους κρατήρες των πόλων του εντοπίστηκε πάγος νερού. Στοιχεία που, θεωρητικά, θα έπρεπε να έχουν εξαφανιστεί εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια.

Κάπως έτσι γεννήθηκε το πιο δραματικό σενάριο. Ένας αρχέγονος Ερμής, πολύ μεγαλύτερος από τον σημερινό, που δέχθηκε ένα κοσμικό χτύπημα τεράστιας ισχύος. Η σύγκρουση, σύμφωνα με τη θεωρία, αφαίρεσε τον μανδύα και τον φλοιό του, αφήνοντας πίσω έναν γυμνό, μεταλλικό πυρήνα. Έναν πλανήτη ακρωτηριασμένο.

Το πρόβλημα είναι ότι ένα τέτοιο χτύπημα θα έπρεπε να έχει εξαφανίσει και τα πτητικά στοιχεία. Κι όμως, αυτά επιμένουν να υπάρχουν. Άλλες θεωρίες μιλούν για πλανητική μετανάστευση: για πλανήτες που σχηματίστηκαν αλλού και μετακινήθηκαν, αφήνοντας τον Ερμή απομονωμένο και χωρίς αρκετό υλικό για να μεγαλώσει. Καμία, ωστόσο, δεν εξηγεί όλα τα δεδομένα.

Κι εδώ ακριβώς το μυστήριο παύει να είναι θεωρητικό. Το 2026, η αποστολή BepiColombo θα πλησιάσει τον Ερμή όσο καμία άλλη πριν από αυτήν. Δύο διαστημόπλοια, ευρωπαϊκό και ιαπωνικό, θα μπουν σε τροχιά γύρω από έναν πλανήτη που μέχρι σήμερα παρατηρούμε από απόσταση. Θα χαρτογραφήσουν τη σύσταση της επιφάνειάς του, θα μελετήσουν το αδύναμο μαγνητικό του πεδίο και θα προσπαθήσουν να «διαβάσουν» τη δομή του πυρήνα του. Δεν ψάχνουν απλώς απαντήσεις - πλησιάζουν αρκετά ώστε να δοκιμάσουν τις ίδιες μας τις βεβαιότητες.

Η σημασία ξεπερνά το Ηλιακό Σύστημα. Γύρω από άλλα άστρα έχουν ήδη εντοπιστεί οι λεγόμενοι «Super Mercuries»: υπερπυκνοί πλανήτες με τεράστιους μεταλλικούς πυρήνες. Αν ο Ερμής δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά μέρος ενός ευρύτερου κανόνα, τότε ίσως τέτοιοι κόσμοι να είναι φυσικό αποτέλεσμα της πλανητικής εξέλιξης.

Και τότε το ερώτημα αλλάζει. Δεν είναι πια γιατί υπάρχει ο Ερμής. Είναι γιατί επιμέναμε ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχει.

Στην επιφάνειά του μοιάζει αδιάφορος, σχεδόν νεκρός. Στο εσωτερικό του, όμως, ίσως κρύβεται το κλειδί για να καταλάβουμε πώς γεννιούνται οι πλανήτες - και γιατί, μερικές φορές, το Σύμπαν αγνοεί τους ίδιους του τους κανόνες.