Η ενεργειακή στροφή της Τουρκίας «δονεί» τις γεωπολιτικές ισορροπίες - Οι νέοι «όροι» με Ρωσία, Ιράν

Η Τουρκία φαίνεται να βρίσκεται σε τροχιά ριζικής αλλαγής στο ενεργειακό της μοντέλο, με μια στροφή που ενδέχεται να αναδιαμορφώσει δραστικά την αγορά φυσικού αερίου στην ευρύτερη περιοχή και να πλήξει σημαντικά τα συμφέροντα τόσο της Ρωσίας όσο και του Ιράν, των δύο βασικών προμηθευτών φυσικού αερίου στην τουρκική αγορά.

Από τους αγωγούς στο LNG

Ενώ η Ρωσία παραμένει ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της Τουρκίας, το μερίδιό της έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Από περισσότερο από 60% πριν από δύο δεκαετίες, το ρωσικό μερίδιο έπεσε πλέον στο 37% το πρώτο εξάμηνο του 2025.

Με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες να έχουν διακόψει τις εισαγωγές ρωσικού αερίου μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Τουρκία αποτελεί την τελευταία μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά που παραμένει ενεργή για τη Μόσχα. Μια θέση που φαίνεται να απειλείται πλέον σοβαρά.

Η Άγκυρα αποφεύγει πλέον τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις και επενδύει στη διαφοροποίηση της ενεργειακής της προμήθειας. Επικεντρώνεται σε πιο ευέλικτες συμφωνίες, αυξάνοντας την εγχώρια παραγωγή και ενισχύοντας την εισαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αλγερία.

Αμερικανική πίεση και γεωπολιτική στροφή

Η αλλαγή αυτή έρχεται και υπό την πολιτική πίεση των ΗΠΑ. Στη συνάντηση του Ταγίπ Ερντογάν με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο στις 25 Σεπτεμβρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος προέτρεψε τον Τούρκο ηγέτη να περιορίσει τις ενεργειακές σχέσεις με τη Ρωσία.

Η στροφή προς το LNG – και ιδίως προς τις ΗΠΑ – ευθυγραμμίζεται με τις αμερικανικές προσπάθειες απομόνωσης της ρωσικής και ιρανικής ενεργειακής παρουσίας σε στρατηγικά σημεία. Η Τουρκία έχει ήδη προχωρήσει στην υπογραφή συμφωνιών LNG με αμερικανικές εταιρείες αξίας 43 δισεκατομμυρίων δολαρίων, περιλαμβανομένης μιας 20ετούς συμφωνίας με την Mercuria.

Αλλαγή στο ισοζύγιο προσφοράς – ζήτησης

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Reuters, η εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου σε συνδυασμό με τις εισαγωγές LNG αναμένεται να φτάσουν τα 26 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως έως το 2028 – από 15 που είναι σήμερα. Αυτός ο όγκος θα μπορούσε να καλύψει περισσότερο από το 50% της ετήσιας τουρκικής κατανάλωσης, η οποία κυμαίνεται περίπου στα 53 bcm.

Αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη για εισαγωγές μέσω αγωγών θα μειωθεί αισθητά – σε περίπου 26 bcm – πολύ κάτω από τα 41 bcm των τρεχουσών μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων με Ρωσία, Ιράν και Αζερμπαϊτζάν. Οι συμβάσεις με τη Ρωσία (22 bcm μέσω των αγωγών Blue Stream και TurkStream) πλησιάζουν στη λήξη τους, ενώ εκείνη του Ιράν (10 bcm) λήγει το 2026. Οι συμφωνίες με το Αζερμπαϊτζάν έχουν ισχύ έως το 2030 και το 2033.

Ενεργειακός κόμβος η Τουρκία;

Η τουρκική στρατηγική δεν περιορίζεται στην κάλυψη των εγχώριων αναγκών. Η Άγκυρα φιλοδοξεί να αναδειχθεί σε περιφερειακό κόμβο διακίνησης φυσικού αερίου, επανεξάγοντας τόσο το δικό της φυσικό αέριο όσο και το LNG που εισάγει σε αγορές της Ευρώπης. Η στρατηγική αυτή ενισχύει την ενεργειακή της ασφάλεια και ταυτόχρονα της προσφέρει γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

«Η Τουρκία έχει δώσει το σήμα ότι θα επωφεληθεί από την παγκόσμια αφθονία LNG», δήλωσε ο Σοχμπέτ Καρμπούτς, από τον Μεσογειακό Οργανισμό για την Ενέργεια και το Κλίμα, με έδρα το Παρίσι. Παράλληλα, προβλέπει πως η Άγκυρα θα επιδιώξει να επαναδιαπραγματευτεί τις λήγουσες συμβάσεις της με Ρωσία και Ιράν, στοχεύοντας σε μικρότερους όγκους και πιο ευέλικτους όρους.

Εν κατακλείδι, η ενεργειακή στροφή της Τουρκίας δεν είναι απλώς μια οικονομική επιλογή, αλλά ένα γεωπολιτικό στοίχημα με ευρύτερες προεκτάσεις. Αν η Άγκυρα υλοποιήσει το σχέδιό της για μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία και το Ιράν, η τελευταία εναπομείνασα μεγάλη αγορά φυσικού αερίου των δύο αυτών χωρών στην Ευρώπη ενδέχεται να χαθεί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ενεργειακή και γεωπολιτική ισορροπία στην περιοχή.