Η γήρανση παραμορφώνει τον εγκέφαλο και αυτό έχει επιπτώσεις στη λειτουργία του
Η γήρανση δεν μικραίνει απλώς τον εγκέφαλο – αλλάζει τη δομή του με τρόπους που επηρεάζουν τη μνήμη και άλλες λειτουργίες.
Καθώς μεγαλώνουμε, ο ανθρώπινος εγκέφαλος όχι μόνο συρρικνώνεται, αλλά αλλάζει και μορφή – κάτι που ίσως επηρεάζει βαθιά τη μνήμη και τη σκέψη. Σε νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications αναφέρεται ότι η γήρανση του εγκεφάλου, που δεν περιορίζεται στη μείωση του μεγέθους επιμέρους περιοχών, συνοδεύεται παράλληλα από μια σταδιακή μεταβολή στο σχήμα του οργάνου συνολικά. Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι καθώς μεγαλώνουμε, ο εγκέφαλος φαίνεται να «γέρνει» προς τα κάτω, σαν να υποχωρεί αργά κάτω από το ίδιο του το βάρος – ένα φαινόμενο που ίσως αποτελεί το κλειδί για την έγκαιρη ανίχνευση γνωστικής φθοράς και άνοιας.
Πώς αλλάζει το σχήμα του εγκεφάλου με τα χρόνια
Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, η μελέτη βασίστηκε στην ανάλυση 2.600 σαρώσεων ατόμων ηλικίας 30 έως 97 ετών. Η έρευνα δεν εστίασε μόνο σε συγκεκριμένα σημεία, π.χ. στον ιππόκαμπο, αλλά εξέτασε ολόκληρη τη γεωμετρία του εγκεφάλου. Αυτό που διαπίστωσαν οι ερευνητές ήταν ότι τα κατώτερα τμήματα των ημισφαιρίων τείνουν να «ανοίγουν» προς τα έξω, ενώ τα ανώτερα «τραβιούνται» προς τα μέσα, δημιουργώντας μια ελαφριά καθίζηση στη συνολική δομή του εγκεφάλου.
Αυτό το μοτίβο των μεταβολών παρατηρήθηκε σε όλα τα δείγματα και γινόταν εντονότερο με την ηλικία. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι αλλαγές αυτές δεν σχετίζονταν αποκλειστικά με τη μείωση του όγκου. Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος δεν «ξεφουσκώνει» απλώς, αλλά αλλάζει διάταξη, σαν να αναδιαμορφώνεται αργά στο χώρο.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν προηγμένες τεχνικές απεικόνισης για να μετρήσουν αποστάσεις μεταξύ αντίστοιχων περιοχών στα δύο ημισφαίρια. Παρατήρησαν ότι με την ηλικία οι αποστάσεις ανάμεσα σε κρίσιμες περιοχές –ιδίως στους κροταφικούς και υποφλοιώδεις λοβούς– αυξάνονται. Αυτές οι μετατοπίσεις φαίνεται να επηρεάζουν τον τρόπο που επικοινωνούν μεταξύ τους τα νευρικά δίκτυα, διαταράσσοντας την εσωτερική «αρμονία» του εγκεφάλου.
Η «καθίζηση» του εγκεφάλου
Η πιο ανησυχητική διαπίστωση ήταν ότι τα άτομα με χαμηλότερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης εμφάνιζαν πιο έντονα αυτά τα μοτίβα παραμόρφωσης. Όσο πιο «παραμορφωμένος» ήταν ο εγκέφαλος σε επίπεδο σχήματος, τόσο μεγαλύτερη ήταν και η γνωστική εξασθένηση. Αυτό δείχνει ότι η μορφή του εγκεφάλου ίσως αποτελεί πιο ακριβή δείκτη της νοητικής υγείας από την ίδια την ηλικία.
Παρότι η μελέτη δεν ξεκαθαρίζει ποιοι βιολογικοί μηχανισμοί ευθύνονται γι’ αυτές τις μεταβολές –αν πρόκειται για αλλαγές στη σύνθεση των ιστών, στα υγρά ή ακόμη και για μηχανικές πιέσεις– ανοίγει ένα εντελώς νέο πεδίο έρευνας. Οι επιστήμονες σχεδιάζουν να εξετάσουν στο μέλλον αν η σταδιακή «καθίζηση» του εγκεφάλου επιβαρύνει συγκεκριμένες περιοχές ή προκαλεί μικροτραυματισμούς που συσσωρεύονται με τον χρόνο.
