Η υπόθεση της «φαρμακούλας» που δηλητηρίασε 7 ανθρώπους για λόγους προξενιού
Τον χειμώνα του 1992, μια φαινομενικά ήσυχη γειτονιά του Περιστερίου σημαδεύτηκε από μια υπόθεση που έμελλε να καταγραφεί ως μία από τις πιο σοκαριστικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής εγκληματολογικής ιστορίας.
Όλα ξεκίνησαν από μια καθημερινή χειρονομία: ένα κέρασμα σπιτικής ζύμης για τηγανόψωμα. Μέσα σε λίγες ώρες, όμως, το φιλικό αυτό μοίρασμα μετατράπηκε σε σκηνικό μαζικής δηλητηρίασης με τραγικό απολογισμό τρεις νεκρούς και τέσσερις βαριά ασθενείς.
Το κέρασμα που μετατράπηκε σε τραγωδία
Η ημερομηνία ήταν 18 Ιανουαρίου 1992. Επτά άτομα από την ίδια γειτονιά μεταφέρθηκαν εσπευσμένα στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Πειραιά και στο Νοσοκομείο Μεταξά σε κρίσιμη κατάσταση. Όλοι είχαν καταναλώσει τρόφιμα που προέρχονταν από την ίδια ζύμη, την οποία τους είχε προσφέρει η γειτόνισσά τους, Μαρία Σαμπανιώτη. Ανάμεσά τους βρίσκονταν ο 60χρονος Θόδωρος Μουστόπουλος, η σύζυγός του Ελένη και ο 33χρονος γιος τους Κώστας, καθώς και η 46χρονη Ειρήνη Κληματσά με τον 24χρονο γιο της Αντώνη. Μαζί τους δηλητηριάστηκαν και δύο αλλοδαποί επισκέπτες στο σπίτι των Μουστοπούλου, οι Γιάννης και Σουλτάν Μουραπτάνγιεφ.
Αρχικά οι γιατροί μίλησαν για σοβαρή τροφική δηλητηρίαση. Ωστόσο, η ταχεία επιδείνωση της υγείας των ασθενών και η βαρύτητα των συμπτωμάτων προκάλεσαν ανησυχία. Παρά τις προσπάθειες των γιατρών, ο Θόδωρος Μουστόπουλος υπέκυψε πρώτος. Ακολούθησαν η Ειρήνη Κληματσά και λίγο αργότερα ο γιος της, Αντώνης. Η υπόθεση πλέον είχε μετατραπεί από ιατρικό περιστατικό σε πιθανό έγκλημα.
Οι τοξικολογικές αναλύσεις στο Εργαστήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών αποκάλυψαν την αιτία: στα δείγματα της ζύμης και στα τηγανόψωμα εντοπίστηκε παραθείο, ένα ισχυρό εντομοκτόνο που χρησιμοποιείται σε γεωργικά φάρμακα. Το πιο καθοριστικό εύρημα ήταν άλλο: η ζύμη που είχε καταναλώσει η ίδια η Μαρία Σαμπανιώτη με την οικογένειά της δεν περιείχε την ουσία. Αυτό σήμαινε ότι το δηλητήριο είχε προστεθεί επιλεκτικά.
Το κίνητρο πίσω από τις δηλητηριάσεις
Η έρευνα των αρχών στράφηκε γρήγορα προς τη γυναίκα που είχε παρασκευάσει τα τρόφιμα. Η 56χρονη τότε Σαμπανιώτη δεν είχε απασχολήσει ποτέ τις αρχές. Ήταν γνωστή στη γειτονιά ως ήσυχη, κοινωνική και πρόθυμη να βοηθήσει. Όμως τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν την έφεραν στο επίκεντρο της έρευνας. Το πιθανό κίνητρο που προέκυψε από μαρτυρίες ήταν προσωπικό και βαθιά φορτισμένο: σύμφωνα με τη δικογραφία, επιθυμούσε να παντρέψει τις κόρες της με τον Κώστα Μουστόπουλο και τον Αντώνη Κληματσά. Όταν εκείνοι αρνήθηκαν, οι αρχές εκτίμησαν ότι η απόρριψη αυτή πυροδότησε ένα σχέδιο εκδίκησης.
Η ίδια αρνήθηκε από την πρώτη στιγμή κάθε εμπλοκή. Υποστήριξε ότι δεν γνώριζε πώς βρέθηκε το δηλητήριο στη ζύμη και τόνισε: «Δεν είμαι νέα νοικοκυρά. Δεν μπορώ να μπερδέψω το αλάτι με το δηλητήριο. Πήγα να κάνω ένα καλό και πως μπλέχτηκα έτσι, Θεέ μου!». Εξήγησε επίσης ότι είχε αφήσει για λίγο το σπίτι της ανοιχτό όταν βγήκε για ψώνια και ότι κάποιος άλλος ίσως έριξε την ουσία στη ζύμη. Μάλιστα άφησε αιχμές για μια γειτόνισσα, η οποία αποδείχθηκε πως βρισκόταν εκτός Αθήνας, αλλά και υπαινιγμούς ακόμη και για την κόρη της, Ελισάβετ.
Στην απολογία της περιέγραψε ότι είχε μεταφέρει η ίδια κομμάτια ζύμης στα σπίτια των δύο οικογενειών για να μη χαλάσει όσο θα έλειπε: ένα στην Ελένη Μουστοπούλου και το υπόλοιπο στην Ειρήνη Κληματσά. Παράλληλα επέμεινε ότι δεν είχε κανένα λόγο να βλάψει ανθρώπους με τους οποίους διατηρούσε καλές σχέσεις και από τους οποίους είχε δεχτεί βοήθεια στο παρελθόν.
Το βούλευμα, ωστόσο, ήταν καταπέλτης. «Η κατηγορούμενη, χωρίς ίχνος ηθικών αναστολών, δώρισε στην κυριολεξία τον θάνατο και οδήγησε στον αφανισμό δύο οικογενειών. Πρόκειται για αδίστακτο άτομο, ιδιαίτερα επικίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια», ανέφερε χαρακτηριστικά. Την ίδια στιγμή, η κόρη της, Ελισάβετ, υποστήριξε ότι δεν υπήρξε ποτέ θέμα συνοικεσίου με τους γιους των οικογενειών Μουστοπούλου και Κληματσά.
Η απόφαση της Δικαιοσύνης και η βαριά ποινή
Η δίκη ξεκίνησε την άνοιξη του 1993 στο Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών και συγκέντρωσε τεράστιο ενδιαφέρον. Τα μέσα ενημέρωσης την αποκαλούσαν «γυναίκα με τα τηγανόψωμα» ή «φαρμακούλα», ενώ ο εισαγγελέας Σταύρος Μαντακιοζίδης την χαρακτήρισε «νέα Φραγκογιαννού», παραλληλίζοντάς τη με τη Φόνισσα του Παπαδιαμάντη. Στην αγόρευσή του δήλωσε: «Μέσα στην ψυχή της έκρυβε μεγάλο μίσος. Προσπάθησε να εξολοθρεύσει, και το έκανε, δύο οικογένειες. Φαινομενικά μοιάζει αθώα. Αν αφεθεί ελεύθερη, όμως, θα αποτελέσει μεγαλύτερο κίνδυνο και από τον Ρωχάμη!».
Στις 3 Μαΐου 1993 ανακοινώθηκε η απόφαση. Η Μαρία Σαμπανιώτη κρίθηκε ένοχη για τρεις ανθρωποκτονίες από πρόθεση και τέσσερις απόπειρες ανθρωποκτονίας. Η ποινή ήταν εξαιρετικά βαριά: τρεις φορές ισόβια κάθειρξη και επιπλέον 25 χρόνια φυλάκιση χωρίς κανένα ελαφρυντικό. Παρά την καταδίκη της, εκείνη συνέχισε να δηλώνει αθώα και μάλιστα ζήτησε να υποβληθεί σε «ορό της αλήθειας».
Οι εφέσεις, η αποφυλάκιση και η επιμονή στην αθωότητα
Η υπόθεση δεν έκλεισε δικαστικά εκεί. Το 1997 εκδικάστηκε σε δεύτερο βαθμό στο Μικτό Ορκωτό Εφετείο Αθηνών και το 2000 επανεξετάστηκε εκ νέου, χωρίς να αλλάξει η ποινή της. Τελικά αποφυλακίστηκε το 2011, έχοντας εκτίσει 19 χρόνια κάθειρξης.
Ακόμη και μετά την αποφυλάκισή της, η Μαρία Σαμπανιώτη επέμενε στην αθωότητά της. Από τη φυλακή είχε δηλώσει: «Η μεγάλη μου κόρη ήταν τότε 16-17 ετών και ήδη αρραβωνιασμένη, ενώ η μικρή πήγαινε ακόμη στο σχολείο. Ήθελα να τις σπουδάσω, όχι να τις παντρέψω».
Παρά τις επιμονές της, η υπόθεση έμεινε στη συλλογική μνήμη ως ένα από τα πιο ανατριχιαστικά εγκλήματα που συγκλόνισαν ποτέ μια ελληνική γειτονιά, όχι μόνο για το μέγεθος της τραγωδίας, αλλά κυρίως γιατί πίσω από αυτήν βρέθηκε, σύμφωνα με τη Δικαιοσύνη, μια γυναίκα που μέχρι τότε όλοι θεωρούσαν «απλώς μια καλή γειτόνισσα».
