Η «Οδύσσεια» του Νόλαν κατακτά το Χόλιγουντ, αλλά αφήνει τους Έλληνες εκτός Ιθάκης

Η πολυαναμενόμενη κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν δεν έχει προκαλέσει συζητήσεις μόνο για το εντυπωσιακό καστ και την παραγωγή-μαμούθ, αλλά και για μια απουσία που στην Ελλάδα περνά δύσκολα απαρατήρητη: την πλήρη έλλειψη Ελλήνων ηθοποιών από την ταινία που βασίζεται στο κορυφαίο έργο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

Όπως επισημαίνει σε αιχμηρό άρθρο του ο Guardian, η συζήτηση έχει φουντώσει τόσο στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης όσο και στα social media, με πολλούς να αναρωτιούνται πώς μια ταινία που φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει «ολόκληρο τον κόσμο» δεν περιλαμβάνει ούτε έναν Έλληνα ηθοποιό.

Το καστ των αστέρων και η ελληνική απουσία

Η νέα παραγωγή του Νόλαν συγκεντρώνει μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα του Χόλιγουντ. Ο Ματ Ντέιμον αναλαμβάνει τον ρόλο του Οδυσσέα, ενώ στο καστ συμμετέχουν επίσης η Ζεντάγια, ο Τομ Χόλαντ, η Σαρλίζ Θερόν, ο Τζον Μπέρνθαλ και άλλοι διεθνείς αστέρες.

Ωστόσο, παρά τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της παραγωγής, δεν υπάρχει ούτε ένας Έλληνας ηθοποιός ανάμεσα στους πρωταγωνιστές ή τους βασικούς δευτεραγωνιστές.

Η επιλογή αυτή έχει προκαλέσει απογοήτευση σε αρκετούς Έλληνες, οι οποίοι θεωρούν ότι η χώρα από την οποία προέρχεται το ομηρικό έπος θα έπρεπε να εκπροσωπείται, έστω συμβολικά, στη μεγαλύτερη κινηματογραφική μεταφορά του έργου των τελευταίων δεκαετιών.

Ένα παλιό παράπονο απέναντι στο Χόλιγουντ

Η συζήτηση δεν αφορά αποκλειστικά την ταινία του Νόλαν. Σύμφωνα με την Guardian, πολλοί Έλληνες αισθάνονται ότι το Χόλιγουντ αξιοποιεί επί δεκαετίες την ελληνική μυθολογία και ιστορία, χωρίς να δίνει ουσιαστικό χώρο σε Έλληνες ηθοποιούς ή δημιουργούς.

Από τον «Ιάσονα και τους Αργοναύτες» μέχρι την «Τροία», οι ελληνικοί μύθοι έχουν μεταφερθεί επανειλημμένα στη μεγάλη οθόνη, όμως οι Έλληνες συνήθως απουσιάζουν από τους πρωταγωνιστικούς ρόλους.

Αντίθετα, όπως σχολιάζουν αρκετοί κριτικοί, οι σύγχρονοι Έλληνες εμφανίζονται συχνά μέσα από στερεοτυπικές εικόνες που παραπέμπουν περισσότερο στον «Ζορμπά» παρά στους ήρωες της αρχαιότητας.

«Οι μύθοι θεωρούνται παγκόσμιοι, αλλά οι Έλληνες μένουν εκτός»

Για πολλούς στην Ελλάδα, το ζήτημα δεν αφορά την αποκλειστικότητα πάνω στην πολιτιστική κληρονομιά, αλλά την αναγνώριση της σύνδεσης ανάμεσα στους σύγχρονους Έλληνες και τις ιστορίες που διαμόρφωσαν τον δυτικό πολιτισμό.

Ο Guardian σημειώνει ότι υπάρχει η αίσθηση πως οι αρχαιοελληνικοί μύθοι αντιμετωπίζονται ως κοινή κληρονομιά της Δύσης, ενώ οι ίδιοι οι Έλληνες θεωρούνται σχεδόν «περιττοί» στη σύγχρονη αφήγησή τους.

Ορισμένοι μάλιστα συνδέουν αυτή τη νοοτροπία με ευρύτερες συζητήσεις γύρω από την πολιτιστική κληρονομιά και την ιστορική ιδιοκτησία, όπως συμβαίνει και με τη διαμάχη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Η ελληνική κινηματογραφική σκηνή έχει αλλάξει

Ένα από τα επιχειρήματα που προβάλλονται είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον διεθνώς αναγνωρισμένους δημιουργούς και ηθοποιούς, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολα κατανοητή την απουσία ελληνικής παρουσίας.

Η επιτυχία σκηνοθετών όπως ο Γιώργος Λάνθιμος και η Αθηνά Τσαγγάρη, αλλά και η ανάδειξη ηθοποιών της νεότερης γενιάς, έχει ενισχύσει την εξωστρέφεια του ελληνικού κινηματογράφου.

Παράλληλα, προσωπικότητες της ελληνικής διασποράς όπως ο Τέο Τζέιμς αναφέρονται συχνά ως παραδείγματα ηθοποιών που θα μπορούσαν να είχαν βρει θέση σε μια τέτοια παραγωγή.

Γιατί η «Οδύσσεια» παραμένει προσωπική υπόθεση για τους Έλληνες

Παρότι η «Οδύσσεια» θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, στην Ελλάδα η σχέση με το έργο παραμένει ιδιαίτερα ζωντανή.

Τα ομηρικά έπη διδάσκονται στα σχολεία, οι ήρωές τους εξακολουθούν να δίνουν ονόματα σε παιδιά, ενώ πολλές εκφράσεις και αναφορές τους παραμένουν μέρος της καθημερινής κουλτούρας.

Γι’ αυτό και η απουσία ελληνικής εκπροσώπησης σε μια τόσο μεγάλη κινηματογραφική παραγωγή δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ζήτημα casting, αλλά ως ένα ευρύτερο πολιτισμικό ερώτημα.

Μια συζήτηση που δεν αφορά μόνο την Ελλάδα

Το παράδοξο, όπως καταλήγει ο Guardian, είναι ότι την εποχή που το Χόλιγουντ δίνει όλο και μεγαλύτερη έμφαση στην εκπροσώπηση διαφορετικών κοινοτήτων και πολιτισμών, η πιο διάσημη ελληνική ιστορία μεταφέρεται ξανά στη μεγάλη οθόνη χωρίς ελληνική παρουσία.

Και μπορεί οι περισσότεροι Έλληνες να περιμένουν με ανυπομονησία να δουν την εκδοχή του Νόλαν, όμως η συζήτηση που έχει ανοίξει δείχνει ότι για πολλούς το ερώτημα παραμένει: Μπορεί μια «Οδύσσεια» να θεωρείται πραγματικά ολοκληρωμένη όταν λείπουν από αυτήν οι άνθρωποι που συνδέονται περισσότερο από όλους με την ιστορία της;