Η υπόθεση των Σιλουριανών: Κι αν δεν ήμασταν ο πρώτος πολιτισμός στη Γη; Τι ψάχνουν οι επιστήμονες

Το 2017, ο αστροβιολόγος Άνταμ Φρανκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ, επισκέφθηκε τον επιστήμονα της NASA Γκάβιν Σμιντ με ένα ερώτημα που θεωρούσε σχεδόν παράδοξο: Θα μπορούσαν οι εξωγήινοι πολιτισμοί να αντιμετωπίζουν κλιματική αλλαγή στους πλανήτες τους;

Ο Φρανκ μελετούσε αν ένας προηγμένος πολιτισμός, όταν αποκτήσει τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας, είναι πιθανό να αλλάξει το κλίμα του πλανήτη του — όπως συμβαίνει σήμερα με την ανθρωπότητα.

Κατά τη συζήτησή τους ανέφερε ότι γνωρίζουμε πως δεν υπήρξαν άλλοι πολιτισμοί στη Γη πριν από εμάς. Ο Σμιντ τον διέκοψε με μια απλή αλλά ανατρεπτική ερώτηση: «Πώς το ξέρεις αυτό;». Η φράση αυτή στάθηκε η αφετηρία μιας διαφορετικής επιστημονικής αναζήτησης.

Αυτήν τη φορά όχι για εξωγήινους, αλλά για κάτι πολύ πιο παράξενο: Την πιθανότητα να υπήρξε κάποτε στη Γη ένας προηγμένος πολιτισμός που εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει εμφανή ίχνη.

Η «Υπόθεση των Σιλουριανών»: Ένα σενάριο που δεν είναι επιστημονική φαντασία

Ο Φρανκ και ο Σμιντ ονόμασαν την ιδέα τους «Υπόθεση των Σιλουριανών» (Silurian Hypothesis), εμπνευσμένοι από τους Σιλουριανούς, μια φανταστική εξελιγμένη ερπετοειδή φυλή από τη σειρά επιστημονικής φαντασίας «Doctor Who».

Η μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε το 2018, δεν υποστηρίζει ότι ένας τέτοιος πολιτισμός υπήρξε πραγματικά. Δεν αποτελεί θεωρία περί αρχαίων εξωγήινων ούτε προσπάθεια να αποδειχθεί μια κρυμμένη ιστορία της Γης.

Είναι ένα επιστημονικό πείραμα σκέψης: Αν ένας πολιτισμός είχε εμφανιστεί εκατομμύρια χρόνια πριν, είχε αναπτύξει βιομηχανία, χρησιμοποιούσε ενέργεια σε μεγάλη κλίμακα και τελικά εξαφανιζόταν, θα μπορούσαμε σήμερα να το καταλάβουμε;

Το μυστήριο ενός πλανήτη που έχει ξαναζήσει κλιματικές ανατροπές

Η ιδέα δεν γεννήθηκε τυχαία. Η Γη έχει καταγράψει στο παρελθόν περιόδους δραματικών κλιματικών αλλαγών.

Πριν από περίπου 55 εκατομμύρια χρόνια σημειώθηκε το Θερμικό Μέγιστο Παλαιοκαίνου–Ηωκαίνου (Paleocene-Eocene Thermal Maximum). Οι θερμοκρασίες αυξήθηκαν σημαντικά, τεράστιες ποσότητες άνθρακα εισήλθαν στην ατμόσφαιρα και πολλά οικοσυστήματα υπέστησαν σοβαρές αναταράξεις.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι πιθανότερες αιτίες ήταν φυσικά φαινόμενα, όπως έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα ή απότομη απελευθέρωση μεθανίου.

Όμως η ομοιότητα με τη σημερινή εποχή δημιούργησε ένα ενδιαφέρον ερώτημα: Αν βλέπαμε σήμερα τα ίχνη μιας παρόμοιας αλλαγής στο γεωλογικό αρχείο, θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε αν προκλήθηκε από τη φύση ή από έναν προηγούμενο πολιτισμό;

Γιατί οι πόλεις ενός αρχαίου πολιτισμού θα μπορούσαν να έχουν χαθεί

Η πρώτη σκέψη είναι ότι ένας προηγμένος πολιτισμός θα άφηνε πίσω του τεράστιες κατασκευές. Όμως η Γη είναι ένας πλανήτης σε συνεχή μεταμόρφωση.

Οι τεκτονικές πλάκες μετακινούνται, οι ωκεανοί καταπίνουν ηπείρους, τα ηφαίστεια καλύπτουν περιοχές με νέα πετρώματα και η διάβρωση εξαφανίζει σταδιακά ανθρώπινα δημιουργήματα.

Ακόμη και τα σημερινά μεγάλα έργα του ανθρώπου θα μπορούσαν να εξαφανιστούν σε γεωλογικές χρονικές κλίμακες. Ένας πολιτισμός που είχε ζήσει πριν από δεκάδες εκατομμύρια χρόνια θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστεί μέσω κτιρίων ή αντικειμένων.

Το αποτύπωμα δεν βρίσκεται στις πέτρες αλλά στη χημεία

Οι ερευνητές θεωρούν ότι το σημαντικότερο ίχνος ενός προηγμένου πολιτισμού δεν θα ήταν απαραίτητα οι κατασκευές του, αλλά οι αλλαγές που θα είχε προκαλέσει στη χημεία του πλανήτη.

Τα γεωλογικά στρώματα λειτουργούν σαν ένα τεράστιο αρχείο της Γης. Διατηρούν πληροφορίες για τη σύσταση της ατμόσφαιρας, των ωκεανών και του περιβάλλοντος κάθε εποχής.

Ένας πολιτισμός που έκαιγε τεράστιες ποσότητες καυσίμων ή παρήγαγε βιομηχανικά κατάλοιπα θα μπορούσε να αφήσει ένα ιδιαίτερο χημικό αποτύπωμα.

Οι επιστήμονες εξετάζουν ήδη ποια ίχνη μπορεί να αφήσει ο σημερινός πολιτισμός:

• πλαστικά που δύσκολα διασπώνται,
• συνθετικές χημικές ενώσεις,
• βαρέα μέταλλα από τη βιομηχανία και την τεχνολογία,
• γεωργικά χημικά που παραμένουν στο περιβάλλον.

Εκατομμύρια χρόνια αργότερα, αυτά ίσως αποτελέσουν τα «απολιθώματα» της εποχής μας.

Θα μπορούσε να κρυφτεί ένας πολιτισμός ανάμεσα στα απολιθώματα;

Τα απολιθώματα, ωστόσο, δεν δίνουν εύκολες απαντήσεις.

Η διαδικασία της απολίθωσης είναι εξαιρετικά σπάνια. Μόνο ένα μικρό ποσοστό οργανισμών που έζησαν στη Γη αφήνει απολιθώματα, και ακόμη λιγότερα ανακαλύπτονται.

Οι δεινόσαυροι κυριάρχησαν στον πλανήτη για περίπου 180 εκατομμύρια χρόνια, αλλά οι επιστήμονες έχουν βρει μόνο περιορισμένο αριθμό πλήρων απολιθωμάτων.

Ένας πολιτισμός που θα είχε διάρκεια 100.000 ετών — ένα απειροελάχιστο διάστημα στην ιστορία της Γης — θα μπορούσε θεωρητικά να χαθεί σχεδόν ολοκληρωτικά από το αρχείο του πλανήτη.

Η επιστημονική αντίρρηση: ένας βιομηχανικός πολιτισμός δύσκολα εξαφανίζεται χωρίς ίχνη

Ωστόσο, όπως ήταν αναμενόμενο δεν συμφωνούν όλοι ότι ένας προηγμένος πολιτισμός θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητος.

Ο γεωλόγος και παλαιοντολόγος Γιαν Ζαλασίεβιτς υποστηρίζει ότι οι Φρανκ και Σμιντ ίσως υποτίμησαν το πόσο ισχυρό είναι το αποτύπωμα που αφήνει ένας τεχνολογικός πολιτισμός.

Ένας πολιτισμός που κατασκευάζει πόλεις, επεξεργάζεται μέταλλα, παράγει πλαστικά και δημιουργεί τεράστιες ποσότητες αποβλήτων θα άφηνε πιθανότατα σαφείς ενδείξεις.

Γι’ αυτό θεωρεί εξαιρετικά απίθανη την ύπαρξη στο παρελθόν μιας κοινωνίας παρόμοιας με τη σημερινή ανθρωπότητα — μιας κοινωνίας με τεράστια κατανάλωση ενέργειας και βιομηχανική δραστηριότητα παγκόσμιας κλίμακας.

Το πραγματικό μυστήριο δεν είναι τι έγινε πριν από εμάς

Η αξία της υπόθεσης των Σιλουριανών δεν βρίσκεται στο αν υπήρξε ποτέ ένας χαμένος πολιτισμός στη Γη. Το βαθύτερο ερώτημα αφορά εμάς.

Αν ένας πολιτισμός αποκτήσει τη δύναμη να αλλάξει ολόκληρο τον πλανήτη, μπορεί να επιβιώσει για εκατομμύρια χρόνια χωρίς να καταστρέψει τις συνθήκες που τον δημιούργησαν;

Η ανθρωπότητα είναι ο πρώτος γνωστός πολιτισμός που μπορεί να μεταβάλει το κλίμα ολόκληρης της Γης. Το αν θα αποτελέσει ένα σύντομο επεισόδιο στην ιστορία του πλανήτη ή ένα μακρόβιο είδος πολιτισμού παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη ανακάλυψη που μπορεί να κάνει η υπόθεση των Σιλουριανών δεν είναι ένας χαμένος πολιτισμός στο παρελθόν. Είναι η προειδοποίηση για τον πολιτισμό που υπάρχει σήμερα.

Με πληροφορίες από CNN