Καρκίνος: Νέα στρατηγική θεραπείας μπορεί προλάβει τις υποτροπές

Παρά τις σημαντικές προόδους στην ογκολογία, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στη θεραπεία του καρκίνου παραμένει η αντοχή που αναπτύσσουν τα καρκινικά κύτταρα απέναντι στα φάρμακα. Η αγωγή έχει εντυπωσιακά αποτελέσματα αρχικά σε πολλούς όγκους, οι οποίοι συρρικνώνονται, αλλά μετά από ένα διάστημα επανεμφανίζονται και μάλιστα πιο δύσκολοι στην αντιμετώπιση. Μια νέα μελέτη από ερευνητές του City St George’s, University of London προτείνει τώρα μια διαφορετική στρατηγική που ίσως βοηθήσει τους γιατρούς να «προλάβουν» την αντίσταση των όγκων πριν αυτή εδραιωθεί.

Πώς τα καρκινικά κύτταρα μαθαίνουν να επιβιώνουν 

Η έρευνα βασίζεται στην ιδέα ότι ο καρκίνος λειτουργεί με τρόπο παρόμοιο με την εξέλιξη των οργανισμών στη φύση. Μέσα σε έναν όγκο, τα καρκινικά κύτταρα μεταλλάσσονται συνεχώς. Ορισμένα από αυτά αποκτούν τυχαία γενετικές αλλαγές που τα κάνουν ανθεκτικά. Όταν η αγωγή σκοτώνει τα πιο ευάλωτα κύτταρα, εκείνα που διαθέτουν αντοχή επιβιώνουν και τελικά κυριαρχούν. Έτσι ο όγκος επανέρχεται, συχνά πιο επιθετικός και δυσκολότερος στη θεραπεία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιο φάρμακο χρησιμοποιείται, αλλά και πότε αλλάζει η θεραπευτική στρατηγική.

Στη σημερινή κλινική πρακτική, οι γιατροί συνήθως συνεχίζουν μια θεραπεία μέχρι να υπάρξουν σαφή σημάδια ότι ο καρκίνος ξαναρχίζει να αναπτύσσεται και μόνο τότε επιλέγεται μια άλλη. Ωστόσο, η νέα μελέτη υποστηρίζει ότι αυτή η καθυστέρηση μπορεί να δίνει χρόνο στα καρκινικά κύτταρα να αποκτήσουν αντοχή όχι μόνο στο πρώτο φάρμακο, αλλά και στο επόμενο. Με απλά λόγια, όταν αλλάζει τελικά η θεραπεία, ο όγκος μπορεί ήδη να έχει «προετοιμαστεί» για να την αντιμετωπίσει, με αποτέλεσμα να μειώνονται σημαντικά οι πιθανότητες επιτυχίας. Γι’ αυτό οι ερευνητές προτείνουν μια πιο επιθετική και ταυτόχρονα στρατηγική προσέγγιση, δηλαδή να γίνεται η αλλαγή νωρίτερα, χωρίς να περιμένουν την υποτροπή, τη στιγμή που ο όγκος εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στο πρώτο φάρμακο. Η λογική αυτής της προσέγγισης συνοψίζεται στη φράση «χτύπα τον αντίπαλο όσο είναι αδύναμος». Ο στόχος είναι να εξοντωθούν τα καρκινικά κύτταρα πριν προλάβουν να αναπτύξουν πολλαπλές μεταλλάξεις που θα τα κάνουν σχεδόν άτρωτα στις διαθέσιμες θεραπείες.

Τι έδειξαν οι δοκιμές

Για να εξετάσουν αν αυτή η ιδέα μπορεί να λειτουργήσει, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μαθηματικά μοντέλα που εφαρμόζονται συνήθως στη μελέτη της εξέλιξης φυτών και ζώων. Τα ίδια εργαλεία χρησιμοποιούνται και σε άλλους τομείς της ιατρικής, όπως στην αντιμετώπιση της αντοχής στα αντιβιοτικά ή στην πρόβλεψη των στελεχών γρίπης για τα εποχικά εμβόλια. Οι ερευνητές θεωρούν ότι οι όγκοι συμπεριφέρονται εξελικτικά με παρόμοιο τρόπο, καθώς τα καρκινικά κύτταρα ανταγωνίζονται μεταξύ τους και προσαρμόζονται στις πιέσεις που δέχονται από τις θεραπείες.

Τα αποτελέσματα των μοντέλων έδειξαν ότι η έγκαιρη εναλλαγή θεραπειών μπορεί, σε πολλές περιπτώσεις, να είναι πιο αποτελεσματική από τη συμβατική προσέγγιση. Σύμφωνα με τη μελέτη, δύο διαδοχικά θεραπευτικά σχήματα με σωστό χρονισμό ίσως αρκούν για την αντιμετώπιση μικρότερων όγκων, αν και οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι και η χρήση τριών ή περισσότερων, σε κατάλληλες χρονικές στιγμές, θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο ισχυρή απέναντι σε μεγαλύτερους ή πιο επιθετικούς καρκίνους.

Οι πρώτες κλινικές δοκιμές έχουν ήδη ξεκινήσει 

Η θεωρία αυτή δεν έχει ακόμη αποδειχθεί πλήρως στην πράξη, όμως ήδη έχουν ξεκινήσει μικρές κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με καρκίνο μαλακών μορίων, καρκίνο προστάτη και καρκίνο μαστού. Παράλληλα, σχεδιάζονται και νέες μελέτες ώστε να διαπιστωθεί αν η στρατηγική μπορεί πράγματι να αυξήσει τα ποσοστά επιβίωσης ή να καθυστερήσει σημαντικά την υποτροπή. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται για ένα νέο φάρμακο, αλλά για έναν διαφορετικό τρόπο αξιοποίησης των ήδη διαθέσιμων θεραπειών.

Αν η προσέγγιση αυτή επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες κλινικές μελέτες, θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο καρκίνος στο μέλλον. Μέχρι σήμερα, η θεραπεία συχνά προσαρμόζεται, αφού ο όγκος γίνει ξανά επιθετικός. Η νέα στρατηγική επιχειρεί να κινηθεί ένα βήμα μπροστά από την εξέλιξη του καρκίνου, χρησιμοποιώντας την ίδια τη βιολογία και τους κανόνες της εξέλιξης εναντίον του. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτή η «προληπτική» λογική ίσως αποτελέσει ένα από τα επόμενα μεγάλα βήματα στην εξατομικευμένη ογκολογική θεραπεία.