Καφές και μακροζωία: Τα φυσικά συστατικά του καφέ προστασία από γήρανση και καρκίνο

Ο καφές είναι ίσως το πιο παρεξηγημένο καθημερινό ρόφημα. Για δεκαετίες θεωρούνταν ύποπτος για διάφορα προβλήματα υγείας, όμως τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν το αντίθετο: οι άνθρωποι που πίνουν καφέ συχνά φαίνεται να ζουν περισσότερο και να εμφανίζουν μικρότερο κίνδυνο για παθήσεις που σχετίζονται με τη γήρανση, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, άνοια, πάρκινσον και ορισμένες μορφές καρκίνου.

Ο «κυτταρικός αισθητήρας» που τράβηξε το ενδιαφέρον των επιστημόνων 

Μια νέα μελέτη από ερευνητές του Texas A&M University επιχειρεί τώρα να εξηγήσει έναν από τους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς πίσω από αυτή τη σχέση. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrients και εξετάζει όχι μόνο την καφεΐνη, αλλά κυρίως τις πολυφαινόλες και άλλες φυσικές ενώσεις του καφέ που μέχρι σήμερα θεωρούνταν δευτερεύουσες σε σημασία. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι αρκετές φυσικές ενώσεις που υπάρχουν στον καφέ αλληλεπιδρούν με μια πρωτεΐνη του οργανισμού που ονομάζεται NR4A1, η οποία φαίνεται να λειτουργεί σαν «αισθητήρας» κυτταρικού στρες και φλεγμονής.

Οι ουσίες του καφέ που έδειξαν αντικαρκινική δράση στο εργαστήριο 

Οι ερευνητές εξηγούν ότι ο καφές περιέχει περισσότερες από 1.000 διαφορετικές χημικές ενώσεις. Ανάμεσά τους βρίσκονται ουσίες όπως το χλωρογενικό οξύ, το καφεϊκό οξύ και το φερουλικό οξύ, οι οποίες είναι γνωστές για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους. Η νέα μελέτη δείχνει ότι πολλές από αυτές τις ουσίες συνδέονται άμεσα με τον υποδοχέα NR4A1 και επηρεάζουν τη λειτουργία του.

Ο συγκεκριμένος υποδοχέας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους επιστήμονες, επειδή εμπλέκεται σε μηχανισμούς που σχετίζονται με τη φλεγμονή, τη γήρανση αλλά και την ανάπτυξη όγκων. Σε φυσιολογικούς ιστούς φαίνεται να προστατεύει τα κύτταρα από βλάβες και φλεγμονώδεις αντιδράσεις. Σε ορισμένους όμως καρκίνους η υπερδραστηριότητά του μπορεί να ενισχύει την ανάπτυξη των όγκων. Για να εξετάσουν τον ρόλο του, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν καρκινικά κύτταρα ραβδομυοσαρκώματος στο εργαστήριο και τα εξέθεσαν τόσο σε εκχυλίσματα καφέ όσο και σε μεμονωμένες ενώσεις που βρίσκονται φυσικά στο ρόφημα. Παράλληλα, πραγματοποίησαν μοριακές αναλύσεις για να δουν αν αυτές οι ουσίες συνδέονται πράγματι με τον υποδοχέα NR4A1.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αρκετά συστατικά του καφέ συνδέθηκαν ισχυρά με τον υποδοχέα και περιόρισαν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων. Όταν οι επιστήμονες «απενεργοποίησαν» τον NR4A1 μέσα στα κύτταρα, η αντικαρκινική δράση πολλών από αυτών των ενώσεων μειώθηκε αισθητά. Αυτό υποδηλώνει ότι ο υποδοχέας παίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ο καφές επηρεάζει τα κύτταρα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι πολυφαινόλες του καφέ αλλά και δύο λιγότερο γνωστές ενώσεις, η καφεστόλη και η καχβεόλη, που υπάρχουν κυρίως στον μη φιλτραρισμένο καφέ και έχουν ήδη συνδεθεί με αντιφλεγμονώδη δράση. Οι ουσίες αυτές φάνηκε να αλληλεπιδρούν έντονα με τον NR4A1 και να περιορίζουν την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων στο εργαστήριο.

Αντίθετα, η καφεΐνη έδειξε πιο ασταθή και αδύναμη δράση. Παρότι συνδέθηκε με τον υποδοχέα, τα αποτελέσματα δεν ήταν τόσο ξεκάθαρα όσο με τις πολυφαινόλες. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι τα πιθανά οφέλη του καφέ δεν οφείλονται αποκλειστικά στην καφεΐνη, αλλά στο συνολικό «κοκτέιλ» βιοδραστικών ουσιών που περιέχει.

Γιατί οι ερευνητές πιστεύουν ότι ο καφές επηρεάζει τη γήρανση 

Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης την επίδραση των ενώσεων αυτών στη φλεγμονή, η οποία θεωρείται σήμερα ένας από τους βασικούς παράγοντες που συνδέονται με τη γήρανση και πολλές χρόνιες ασθένειες. Από τα αποτελέσματα προέκυψε ότι σε κύτταρα του ανοσοποιητικού, αρκετές πολυφαινόλες του καφέ περιόρισαν μοριακά σήματα που σχετίζονται με φλεγμονώδεις αντιδράσεις. 

Η εν λόγω έρευνα βοήθησε στην καλύτερη κατανόηση της συσχέτισης του καφέ με καλύτερη υγεία σε μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες. Η ιδέα ότι ο NR4A1 λειτουργεί σαν ένας «διατροφικός αισθητήρας» που ανταποκρίνεται σε προστατευτικές φυτικές ενώσεις θεωρείται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Οι επιστήμονες επισημαίνουν, βέβαια, ότι αντίστοιχες ουσίες υπάρχουν και σε άλλα φυτικά τρόφιμα, όπως φρούτα, λαχανικά και κρασί, γεγονός που εξηγεί γιατί διατροφικά πρότυπα πλούσια σε φυτικές τροφές συνδέονται συχνά με χαμηλότερη θνησιμότητα και πιο υγιή γήρανση. Στο μέλλον, προβλέπεται ότι η περαιτέρω μελέτη του NR4A1 μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε νέες διατροφικές ή φαρμακευτικές προσεγγίσεις για ασθένειες που σχετίζονται με τη γήρανση. Μέχρι τότε, πάντως, η έρευνα προσθέτει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ που κάνει τον καφέ ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ροφήματα για τη σύγχρονη επιστήμη.