Καρκίνος: Πάνω από το ένα τρίτο των περιστατικών θα μπορούσε να προληφθεί

O καρκίνος μοιάζει με μια απρόβλεπτη κατάσταση, κάτι που «συμβαίνει» χωρίς προειδοποίηση, αλλά αυτό δεν είναι αληθές. Νέα ανάλυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας έρχεται να ανατρέψει αυτή την άποψη, με τα στοιχεία να δείχνουν ότι πάνω από το ένα τρίτο των περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί, αν είχαν αντιμετωπιστεί εγκαίρως συγκεκριμένοι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και το περιβάλλον.

Όπως διαβάζουμε στο ScienceAlert, το 2022 καταγράφηκαν σχεδόν 19 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις καρκίνου παγκοσμίως. Από αυτές, περίπου το 38% συνδέεται με παράγοντες που θεωρούνται διαχειρίσιμοι, δηλαδή μπορούν να περιοριστούν ή να εξαλειφθούν μέσω πρόληψης, πολιτικών υγείας ή αλλαγών στη συμπεριφορά. Οι πιο συχνοί καρκίνοι που εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία είναι του πνεύμονα, του στομάχου και του τραχήλου της μήτρας, οι οποίοι συνολικά αντιπροσωπεύουν σχεδόν τις μισές αποτρέψιμες περιπτώσεις.

Οι καρκίνοι που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί

Στην κορυφή της λίστας των παραγόντων κινδύνου βρίσκεται με διαφορά το κάπνισμα. Ο καπνός του τσιγάρου συνδέθηκε με περίπου το 15% όλων των νέων περιστατικών καρκίνου μέσα σε ένα μόνο έτος. Η εικόνα είναι ακόμη πιο επιβαρυντική για τους άνδρες, καθώς σχεδόν ένας στους τέσσερις καρκίνους που διαγνώστηκαν παγκοσμίως σε αυτούς αποδόθηκε άμεσα στο κάπνισμα. Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει ότι, παρά τη μακρόχρονη ενημέρωση, το τσιγάρο παραμένει ο πιο θανατηφόρος και ταυτόχρονα πιο αποτρέψιμος παράγοντας.

Αμέσως μετά ακολουθεί η κατανάλωση αλκοόλ, η οποία συνδέθηκε με πάνω από 700.000 νέες διαγνώσεις καρκίνου μέσα στο ίδιο έτος. Παρότι το ποσοστό φαίνεται μικρότερο σε σχέση με το κάπνισμα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το αλκοόλ επηρεάζει πολλαπλά όργανα και συνδέεται με καρκίνους του ήπατος, του μαστού και του πεπτικού συστήματος. Σε αντίθεση με τη διαδεδομένη αντίληψη, ακόμη και η «μέτρια» κατανάλωση δεν θεωρείται πλέον ακίνδυνη.

Ο ρόλος των λοιμώξεων

Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι λοιμώξεις, οι οποίες ευθύνονται για περίπου το 10% των νέων περιστατικών καρκίνου. Στις γυναίκες, ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) αποτελεί τον κυριότερο αποτρέψιμο παράγοντα, καθώς συνδέεται άμεσα με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Παρότι υπάρχει πλέον αποτελεσματικό εμβόλιο, η εμβολιαστική κάλυψη παραμένει χαμηλή σε πολλές χώρες, αφήνοντας εκατομμύρια γυναίκες εκτεθειμένες σε έναν καρκίνο που θα μπορούσε να προληφθεί σχεδόν πλήρως.

Η ανάλυση φωτίζει επίσης τον ρόλο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η οποία δεν επηρεάζει όλες τις περιοχές με τον ίδιο τρόπο. Σε χώρες της ανατολικής Ασίας, για παράδειγμα, σημαντικό ποσοστό καρκίνων του πνεύμονα στις γυναίκες αποδίδεται στην κακή ποιότητα του αέρα. Αντίστοιχα, σε περιοχές της βόρειας Αφρικής και της δυτικής Ασίας, η ρύπανση φαίνεται να επιβαρύνει περισσότερο τους άνδρες. Οι διαφορές αυτές αναδεικνύουν τη σημασία των τοπικών περιβαλλοντικών πολιτικών.

Τι άποψη έχουν η ειδικοί

Οι ειδικοί του ΠΟΥ τονίζουν ότι τα ευρήματα δεν έχουν στόχο να ενοχοποιήσουν τα άτομα, αλλά να προσφέρουν εργαλεία πρόληψης. Η χαρτογράφηση των παραγόντων κινδύνου επιτρέπει σε κυβερνήσεις και συστήματα υγείας να σχεδιάσουν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, από αντικαπνιστικές πολιτικές μέχρι καλύτερη πρόσβαση σε εμβολιασμούς και καθαρό περιβάλλον. Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο καρκίνος δεν είναι πάντοτε αναπόφευκτος και η πρόληψη μπορεί να σώσει εκατομμύρια ζωές πριν η νόσος καν εμφανιστεί.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Nature Medicine.