Επιστήμονες εντόπισαν το «σημείο μηδέν» της κοιλιοκάκης – Νέα προοπτική για θεραπεία

Η κοιλιοκάκη, που επηρεάζει περίπου 1 στους 100 ανθρώπους, είναι μια χρόνια αυτοάνοση πάθηση του εντέρου, για την οποία ευθύνεται η γλουτένη, μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη. Για όσους πάσχουν, ακόμη και ελάχιστη ποσότητα μπορεί να προκαλέσει έντονα συμπτώματα όπως φούσκωμα, πόνους στην κοιλιά, διάρροια ή δυσκοιλιότητα, και μακροπρόθεσμα να οδηγήσει σε σοβαρές εντερικές βλάβες. 

Όπως διαβάζουμε στο Science Alert, η μόνη «θεραπεία» είναι η αυστηρή αποφυγή κάθε τροφής που περιέχει γλουτένη – κάτι ιδιαίτερα δύσκολο, καθώς η πρωτεΐνη υπάρχει σχεδόν παντού: στο ψωμί, στα ζυμαρικά, στα αρτοσκευάσματα και σε πολλά επεξεργασμένα προϊόντα. Παρά τα μέτρα αυτά, οι ειδικοί συμφωνούν ότι η δίαιτα χωρίς γλουτένη δεν αρκεί πάντα για να προστατέψει τον οργανισμό. Η χρόνια φλεγμονή που προκαλεί η νόσος μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία, οστεοπόρωση, καθυστέρηση ανάπτυξης, αναπαραγωγικά προβλήματα ή ακόμη και σε αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του εντέρου και καρδιοπάθειες.

Πρωταγωνιστές τα κύτταρα του εντέρου

Μια διεθνής ομάδα ερευνητών με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο McMaster στον Καναδά έκανε πρόσφατα μια σημαντική ανακάλυψη: εντόπισε το σημείο ακριβώς όπου ξεκινά η καταστροφική ανοσολογική αλυσίδα. Χρησιμοποιώντας γενετικά τροποποιημένα ποντίκια με ανθρώπινα γονίδια, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα κύτταρα που καλύπτουν το τοίχωμα του εντέρου δεν είναι απλοί «παρατηρητές». Είναι εκείνα που αναγνωρίζουν τα θραύσματα της γλουτένης και ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα να επιτεθεί.

Δημιουργώντας στο εργαστήριο μικροσκοπικά μοντέλα του ανθρώπινου εντέρου, μελέτησαν με λεπτομέρεια τι ακριβώς συμβαίνει όταν έρχεται η γλουτένη σε επαφή με το εντερικό τοίχωμα. Έτσι κατάφεραν να παρακολουθήσουν τον τρόπο με τον οποίο τα εντερικά κύτταρα παρουσιάζουν τα κομμάτια της πρωτεΐνης στα κύτταρα του ανοσοποιητικού, προκαλώντας την αλυσιδωτή αντίδραση που οδηγεί στη φλεγμονή.

Ο ρόλος των γονιδίων HLA

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Gastroenterology ένα κρίσιμο στοιχείο στη διαδικασία αυτή είναι δύο πρωτεΐνες που κωδικοποιούνται από συγκεκριμένα γονίδια, γνωστά ως HLA-DQ2.5 και HLA-DQ8. Περίπου το 90% των ατόμων με κοιλιοκάκη φέρουν αυτά τα γονίδια, τα οποία «διδάσκουν» το ανοσοποιητικό να βλέπει τη γλουτένη σαν απειλή. Ωστόσο, δεν αρκεί η παρουσία των γονιδίων για να εκδηλωθεί η νόσος· χρειάζεται και ένα ένζυμο που μεταφέρει τα θραύσματα της γλουτένης μέσα από το εντερικό τοίχωμα και τα μεταβάλλει, ώστε να γίνονται πιο «ορατά» στο ανοσοποιητικό.

Η νέα μελέτη αποκάλυψε ότι τα ίδια τα κύτταρα του εντέρου παράγουν αυτό το ένζυμο και φέρουν τις πρωτεΐνες HLA που ενεργοποιούνται από φλεγμονές. Με αυτόν τον τρόπο, συμμετέχουν ενεργά στην έναρξη της νόσου, δημιουργώντας το περιβάλλον όπου η ανοσολογική αντίδραση μπορεί να ξεκινήσει.

Νέα προοπτική για θεραπεία

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η ανακάλυψη αυτή «έδειξε με σαφήνεια πού ακριβώς αρχίζει η διαδικασία και πώς εξελίσσεται». Η κατανόηση αυτού του πρώτου κρίκου στην αλυσίδα ανοίγει νέους δρόμους για θεραπείες που δεν θα βασίζονται απλώς στην αποφυγή της γλουτένης, αλλά θα στοχεύουν τα κύτταρα και τα ένζυμα που προκαλούν την αντίδραση.

Στο μέλλον, τέτοιες θεραπείες θα μπορούσαν να επιτρέψουν στους πάσχοντες να καταναλώνουν περιστασιακά τρόφιμα με γλουτένη χωρίς τις δυσάρεστες συνέπειες. Μέχρι τότε, η ανακάλυψη αυτή δίνει ελπίδα ότι οι επιστήμονες πλησιάζουν στο να κατανοήσουν πλήρως τον μηχανισμό της κοιλιοκάκης και να βρουν τρόπους να τον αναστρέψουν.