Πώς η μουσική αλλάζει τη δομή και λειτουργία του εγκεφάλου

Η επιστήμη δείχνει ότι ακόμη και οι πιο απαλές μελωδίες μπορούν να διαμορφώσουν τον εγκέφαλο  —και μάλιστα με διαφορετικό τρόπο σε κάθε φύλο, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Cell Reports. Ερευνητές του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ διαπίστωσαν ότι η μουσική που ακούγεται κατά τα πρώτα στάδια της ζωής επηρεάζει τη μετέπειτα συμπεριφορά και μάλιστα τα αρσενικά και τα θηλυκά αντιδρούν διαφορετικά σε αυτή την εμπειρία.

Πώς έγινε το πείραμα

Όπως διαβάζουμε στο IFL Science, στο πείραμα, νεογέννητα ποντίκια χωρίστηκαν σε ομάδες: η πρώτη μεγάλωσε με απουσία ήχου, η δεύτερη άκουγε φυσικούς ήχους, ενώ η τρίτη άκουγε καθημερινά Μπετόβεν — συγκεκριμένα, το πρώτο μέρος της Ενάτης Συμφωνίας. Η έκθεση στη μουσική συνεχίστηκε από την έβδομη έως την τεσσαρακοστή ημέρα μετά τη γέννηση, ενώ υπήρχε και ομάδα ελέγχου που ζούσε σε παρόμοιες συνθήκες χωρίς ακουστικά ερεθίσματα.

Όταν τα ποντίκια ενηλικιώθηκαν, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η βρεφική «μουσική αγωγή» είχε αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στη συμπεριφορά τους. Τα αρσενικά που είχαν εκτεθεί στη μουσική έδειχναν διαφορετικές προτιμήσεις στους ήχους, ενώ εκείνα που μεγάλωσαν στη σιωπή ή με μη μουσικά ερεθίσματα απέφευγαν τους νέους ήχους. Τα θηλυκά, αντίθετα, φάνηκαν λιγότερο επηρεασμένα από το είδος της ακουστικής εμπειρίας τους, δείχνοντας πιο ευέλικτες αντιδράσεις.

Η προτιμήσεις αρσενικών και θηλυκών

Η ανάλυση του εγκεφάλου τους αποκάλυψε ότι η δραστηριότητα στον ακουστικό φλοιό συνδεόταν με τις προτιμήσεις των θηλυκών, αλλά όχι των αρσενικών. Αυτό σημαίνει ότι στα αρσενικά ποντίκια κάποια άλλη περιοχή του εγκεφάλου ενδέχεται να επηρεάζει την συμπεριφορά. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στη λεγόμενη κοιλιακή καλυπτρική περιοχή (VTA), μια περιοχή που απελευθερώνει ντοπαμίνη —τη χημική ουσία της ανταμοιβής, της απόλαυσης και, όπως λένε αστειευόμενοι, του «sex, drugs and rock and roll».

Η ντοπαμίνη φαίνεται πως ενεργοποιείται και από τη μουσική, κάτι που ενισχύει την υπόθεση ότι οι ήχοι μπορούν να διεγείρουν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, τουλάχιστον στα αρσενικά ποντίκια. Τα προκαταρκτικά ευρήματα του εργαστηρίου δείχνουν ότι η σχέση ανάμεσα στη μουσική και στη χημεία της ευχαρίστησης ενδέχεται να είναι πιο περίπλοκη απ’ όσο νομίζαμε.

Οι επιστήμονες δεν είχαν σκοπό να μελετήσουν διαφορές φύλου. Ωστόσο, τα δεδομένα τους ανέδειξαν κάτι που συχνά αγνοείται στην επιστήμη: η συμπεριφορά και η νευρική λειτουργία των θηλυκών δεν είναι απλώς «παραλλαγή» των αρσενικών. Η συστηματική απουσία των θηλυκών από τα πειράματα αποτελεί χρόνιο πρόβλημα στη βιολογία, κάτι που έχει οδηγήσει σε σημαντικά κενά γνώσης, ακόμη και στην ιατρική.

Η αξιολόγηση των ερευνών

Παρότι η μελέτη έγινε σε ποντίκια, οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν να ρίξουν φως και σε ανθρώπινες συμπεριφορές. Είναι γνωστό ότι η μουσική που ακούμε στα πρώτα χρόνια ζωής διαμορφώνει τις μελλοντικές μας προτιμήσεις, όμως δεν γνωρίζουμε αν ο εγκέφαλος των αγοριών και των κοριτσιών ανταποκρίνεται με τον ίδιο τρόπο.

Και γιατί Μπετόβεν; Η επιλογή δεν είχε κάποιο «συναισθηματικό» υπόβαθρο –απλώς ακολούθησαν το παράδειγμα παλαιότερων ερευνών που είχαν χρησιμοποιήσει το ίδιο μουσικό έργο.  Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι ο εγκέφαλος των νέων οργανισμών είναι εξαιρετικά εύπλαστος, και επομένως κάθε εμπειρία, είτε πρόκειται για ήχο, αφή ή εικόνα, αφήνει αποτύπωμα. Γι’ αυτό και οι επιστήμονες τονίζουν: ό,τι κι αν προσφέρουμε στα παιδιά μας, καλό είναι να το κάνουμε με σεβασμό – γιατί ο εγκέφαλος μαθαίνει, αλλά δεν ξεχνά.