Νέα «επίθεση» του Ήλιου στη Γη: Έρχεται γεωμαγνητική καταιγίδα και πιθανό σέλας

Ο Ήλιος βρίσκεται σε μια περίοδο αυξημένης δραστηριότητας, καθώς δύο μεγάλες στεμματικές οπές έχουν ανοίξει στην ατμόσφαιρά του, επιτρέποντας σε ταχύτερα ρεύματα ηλιακού ανέμου να διαχέονται στο Διάστημα.

Τα δύο ρεύματα αναμένεται να επηρεάσουν το διαστημικό περιβάλλον της Γης από σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου, έως και τις 17 Σεπτεμβρίου, δημιουργώντας συνθήκες για γεωμαγνητικές καταιγίδες κατηγορίας G1.

Παράλληλα, οι επιστήμονες έχουν επιβεβαιώσει ότι ένα τμήμα ηλιακού υλικού που εκτοξεύτηκε κατά τη διάρκεια πρόσφατης έκρηξης κινείται επίσης προς τη Γη.

Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον «παράθυρο» για τον διαστημικό καιρό των επόμενων ωρών, με βασική πιθανή συνέπεια την ενίσχυση του πολικού σέλαος σε βόρειες περιοχές.

Δεν είναι πραγματικές τρύπες

Η ονομασία «στεμματικές οπές» μπορεί να ακούγεται εντυπωσιακή, όμως δεν πρόκειται για τρύπες ή ανοίγματα στην επιφάνεια του Ήλιου.

Είναι περιοχές του ηλιακού στέμματος, δηλαδή της εξωτερικής ατμόσφαιρας του Ήλιου, οι οποίες εμφανίζονται πιο σκοτεινές στις υπεριώδεις παρατηρήσεις επειδή έχουν χαμηλότερη πυκνότητα πλάσματος.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι η μαγνητική τους δομή. Οι γραμμές του μαγνητικού πεδίου σε αυτές τις περιοχές μπορούν να εκτείνονται προς τον διαπλανητικό χώρο, επιτρέποντας σε φορτισμένα σωματίδια να διαφύγουν ευκολότερα.

Έτσι δημιουργούνται ρεύματα ταχέος ηλιακού ανέμου, αποτελούμενα κυρίως από πρωτόνια και ηλεκτρόνια, τα οποία ταξιδεύουν σε ολόκληρο το Ηλιακό Σύστημα.

Διπλό χτύπημα από τον Ήλιο

Στην προκειμένη περίπτωση, οι επιστήμονες παρακολουθούν δύο διαφορετικές πηγές ηλιακού υλικού. Από τη μία πλευρά, τα ρεύματα ταχέος ηλιακού ανέμου που συνδέονται με τις στεμματικές οπές μπορούν να φτάσουν στη Γη και να διαταράξουν προσωρινά τη μαγνητόσφαιρα.

Από την άλλη, στις 14 Σεπτεμβρίου σημειώθηκε έκρηξη ηλιακού νήματος στο νοτιοδυτικό τμήμα του Ήλιου, η οποία συνοδεύτηκε από εκτόξευση στεμματικής μάζας (CME).

Μετά την ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων και τη μοντελοποίηση της τροχιάς της CME, επιβεβαιώθηκε ότι ένα τμήμα της εκτόξευσης κατευθύνεται προς τη Γη και ενδέχεται να φτάσει στις 17 Σεπτεμβρίου.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η άφιξή της μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τη γεωμαγνητική δραστηριότητα.

Τι σημαίνει G1

Η κλίμακα των γεωμαγνητικών καταιγίδων ξεκινά από το G1 και φτάνει έως το G5:

• G1: ασθενής
• G2: μέτρια
• G3: ισχυρή
• G4: σοβαρή
• G5: ακραία

Επομένως, μια G1 δεν αποτελεί σενάριο ακραίας διαστημικής κακοκαιρίας. Πρόκειται για την ηπιότερη κατηγορία γεωμαγνητικής καταιγίδας.

Μπορεί, ωστόσο, να προκαλέσει μετρήσιμες μεταβολές στο μαγνητικό πεδίο της Γης και να αυξήσει σημαντικά τις πιθανότητες εμφάνισης σέλαος σε περιοχές όπου υπό κανονικές συνθήκες είναι δυσκολότερο να παρατηρηθεί.

Το σέλας μπορεί να κατέβει νοτιότερα

Τα πολικά σέλαα δημιουργούνται όταν ενεργητικά σωματίδια που σχετίζονται με τον ηλιακό άνεμο αλληλεπιδρούν με τα αέρια της ανώτερης ατμόσφαιρας.

Οι συγκρούσεις αυτές μεταφέρουν ενέργεια στα ατμοσφαιρικά σωματίδια, τα οποία στη συνέχεια την απελευθερώνουν με τη μορφή φωτός. Έτσι δημιουργούνται οι χαρακτηριστικές πράσινες, κόκκινες και μοβ αποχρώσεις του σέλαος.

Κατά τη διάρκεια μιας γεωμαγνητικής διαταραχής, η περιοχή στην οποία εμφανίζεται το σέλας μπορεί να επεκταθεί προς χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μια G1 εγγυάται θέαμα σέλαος. Η πραγματική ορατότητα εξαρτάται από την ένταση της καταιγίδας, τη γεωγραφική θέση, την τοπική ώρα, τη νεφοκάλυψη και κυρίως από το πόσο ευνοϊκή θα είναι εκείνη τη στιγμή η κατεύθυνση του διαπλανητικού μαγνητικού πεδίου.

Η έκρηξη της 14ης Σεπτεμβρίου

Η πρόσφατη δραστηριότητα άρχισε με μια έκρηξη ηλιακού νήματος κοντά στην περιοχή ηλιακών κηλίδων AR4528. Το φαινόμενο συνδέθηκε με έκλαμψη C1.4, η οποία κορυφώθηκε στις 19:45 UTC στις 13 Σεπτεμβρίου, ενώ η επακόλουθη εκτόξευση ηλιακού υλικού δημιούργησε την CME που τώρα παρακολουθούν οι επιστήμονες.

Η εκτίμηση είναι ότι η εκτόξευση μπορεί να προκαλέσει ένα πλάγιο πλήγμα στη Γη έως τις πρώτες ώρες της 17ης Σεπτεμβρίου. Μέχρι στιγμής δεν έχουν εντοπιστεί άλλες CME με σαφή κατεύθυνση προς τη Γη.

Ήρεμος ο Ήλιος, αλλά όχι για πολύ

Παρά το ενδιαφέρον των επόμενων ημερών, η συνολική δραστηριότητα του Ήλιου παραμένει σχετικά χαμηλή. Στο 24ωρο έως τις 15 Σεπτεμβρίου καταγράφηκαν πέντε ηλιακές εκλάμψεις: μία κατηγορίας C και τέσσερις κατηγορίας B. Ισχυρότερη ήταν μια C1.0, η οποία κορυφώθηκε στις 14:33 UTC στις 14 Σεπτεμβρίου από την ενεργή περιοχή AR4530.

Στην πλευρά του Ήλιου που είναι στραμμένη προς τη Γη εντοπίζονται επίσης οι περιοχές ηλιακών κηλίδων AR4527 και AR4528, οι οποίες παρουσιάζουν σχετικά απλή μαγνητική δομή.

Η πιθανότητα για εκλάμψεις κατηγορίας Μ έχει αυξηθεί ελαφρώς, από 5% σε 10%, παραμένοντας πάντως σε χαμηλά επίπεδα.

Οι κρίσιμες επόμενες ώρες

Η γεωμαγνητική δραστηριότητα αναμένεται να μεταβληθεί καθώς ταχύτερα ρεύματα ηλιακού ανέμου φτάνουν στη Γη. Για τις 16 Σεπτεμβρίου προβλέπονται ασταθείς έως ενεργές συνθήκες, ενώ παραμένει πιθανή μια μεμονωμένη G1.

Στις 17 Σεπτεμβρίου, η άφιξη της CME που εκτοξεύτηκε στις 14 Σεπτεμβρίου μπορεί να αυξήσει περαιτέρω τη γεωμαγνητική δραστηριότητα και να δημιουργήσει συνθήκες για νέα G1.

Καθοριστικός παράγοντας θα είναι η συμπεριφορά της Bz, της βορρά-νότου συνιστώσας του διαπλανητικού μαγνητικού πεδίου. Όταν η Bz στραφεί προς τον Νότο, διευκολύνεται η μεταφορά ενέργειας από τον ηλιακό άνεμο στη μαγνητόσφαιρα και αυξάνονται οι πιθανότητες ισχυρότερης γεωμαγνητικής δραστηριότητας.

Τι σημαίνει για τη Γη

Για την καθημερινότητα στη Γη, μια προβλεπόμενη G1 δεν σημαίνει γενικευμένη απειλή. Το πιθανότερο και πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα είναι η ενίσχυση του πολικού σέλαος. Σε μεγαλύτερη κλίμακα, όμως, ακόμη και ασθενείς γεωμαγνητικές καταιγίδες μπορούν να προκαλέσουν μικρές διαταραχές σε δορυφορικά συστήματα και στο διαστημικό περιβάλλον.

Το ενδιαφέρον των επόμενων ωρών βρίσκεται κυρίως στο εάν τα δύο ρεύματα ηλιακού ανέμου και στη συνέχεια η CME θα αλληλεπιδράσουν με τη Γη με τρόπο αρκετά ισχυρό ώστε να μετατρέψουν μια σχετικά ήπια πρόβλεψη σε πιο έντονο γεωμαγνητικό επεισόδιο.

Προς το παρόν, το σενάριο παραμένει ήπιο: ο Ήλιος στέλνει προς τη Γη διαταραχές, όχι μια ακραία ηλιακή καταιγίδα.

Πηγή: earthsky.org, spaceweather.gov